Causa I, Quaestio I

(Continuing the preceding canon, from p. 466.)

Iudas omnium redemptorem vendidit, mox laqueo suspensus eandem redemptoris gratiam non obtinuit; et merito, quia nemo potest retinere, quod vendidit. Simon etiam magus cum eandem spiritus sancti gratiam emere vellet, damnationis sententiam a Petro audivit: "Pecunia tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei existimasti pecunia possideri." Dominus etiam ut vendentes et ementes huius gratiae expertes ostenderet, cunctos peccatores per gratiam in templo dimisit; singulariter vendentes et ementes increpans, et flagellis de templo eiecit, in quo venditores et emptores suos gratia spiritus sancti constat destitutos esse et vacuos. Quos enim Christus eiecit de templo, nunquid spiritus Christi faciet sibi templum?

In operibus B. Gregorii Nazianzeni, quae multa graece et latine extant, nihil tale repertum est. Habentur autem similia in epistola Tarasii ad Hadrianum.

a. Iudas. Sed nunquid Iudas commisit simoniam? Certum est. Et quidem plagium commisit in eo, qui liberum hominem vendidit. ff. ad leg. Flav. de plagi. l. 1. Simoniam etiam commisit in eo, quod rem sacram vendidit. Dicit H. quod Dominus non potest vendere servum suum ?.

b. Vendidit. Nota, quod dicit "vendidit"; et tamen iste quando exegit munera, iam ille gratiam fuerat consecutus. Et hoc est argumentum contra eos, qui non exigunt ante collationem beneficii, sed post. Arg. 7. q. 1. eos; et q. 6. c. 3. si quis obiecerit. ff. de calum. l. 1. § qui autem. Tamen quidam dicunt Giezi damnatum non pro venditione, sed pro mendacio, quod mihi non placet.

c. Pecunia tua. Hoc in detestationem criminis dictum est. 1. q. 3. §. contra.

d. Dimisit. Arg. quilibet propter peccatum mortale erat privatus introitu ecclesiae. Ar. ne poe. dist. 5. qui sanctus sacerdos; 31. q. 4. vir cum propria. Nam Dominus solos simoniacos de corpore ecclesiae eiecit, relictis aliis peccatoribus. Intellige tamen hoc de illis, qui simoniam committunt in ordine accepto: licet auctoritas generaliter loqui videatur. Unde dic cum Baz. et M. quod nec talis simoniacus nec publicus fornicator debet ecclesiam ante poenitentiam intrare. De hac materia notavi 33. q. 4. ut cum propria. Io. tamen dicit (quod etiam mihi saepe respondit), quod peccator quilibet, et etiam excommunicatus, potest orare, dummodo non intersit divinis officiis, cum non inveniatur prohibitum, extra de sen. exc. cum nuper. H.

C. XII. Symoniaci, sacerdotes esse non possunt

Item Gregorius.

Quicumque sacros ordines vendunt, aut emunt, sacerdotes esse non possunt. Unde scriptum est: "Anathema danti, anathema accipienti; hoc est simoniaca haeresis." Quomodo ergo, si anathema sunt, et sancti non sunt, sanctificare alios possunt? et cum in Christi corpore non sint, quomodo Christi corpus tradere, vel accipere possunt? Qui maledictus est, benedicere quomodo potest?

Deus dedit in tractatu contra Symoniacos refert hoc ex epistola Paschalis Papae secundi ad Mediolanenses.

e. Quicumque. CASUS. Dicitur hic quod simoniaci non possunt promoveri, sive dantes, sive accipientes. Nam dantes et accipientes simoniaci sunt; et cum maledicti sint, alios benedicere non possunt; quia per poenitentiam reconciliantur. Quamquam pro pecunia acquisitum tamen per pecuniam aliquid impendere noluerit, et poenam suam effectum ?.

f. Unde scriptum est. Qui ordini accepto pretium, et ordo ut ordinetur accipit pretium, accipit aliquid quod non poscit ?. Cum pretium accipit, et § ca. et post tantum.

g. Haeresis. Sic dixit Christus: simonia haeresis est. H.

h. Christi corpus tradere. ?

C. XIII. De eodem

Idem Gregorius Syagrio et aliis episcopis, lib. 7. epist. 110.

Cum liqueat hanc haeresim ante omnes a radice pestifera surrepsisse, atque in ipsa origine sua apostolica esse detestatione damnatam; cur non cavetur? cur non perpenditur, quia benedictio illi in maledictionem convertitur, qui ad hoc ut fiat haereticus promovetur?

α. Omnes. Antea legebatur "omnia", sed glossa videtur magis connexa lectionis restituta, quae est in aliquibus manuscriptis et ipso originali.

i. Ante omnes. Contra: de cons. dist. ?, hoc verum est post resurrectionem, ut omnibus aliis.

k. Origine. Nota quod dicit "origine", hoc verum est ?.

Item Ambrosius de ministeriis†, seu de dignitate sacerdotali, c. 5.

C. XIIII. Qui pretio ordinat, lepram, non officium confert

Cum ordinaretur episcopus, quod dedit, aurum fuit; quod perdidit, anima fuit: cum alium ordinaret, quod accepit, pecunia fuit; quod dedit, lepra fuit a.

Idem ibidem.

C. XV. De eodem

Gratiam, cum ordinareris, non suscepisti; quia gratuito eam non meruisti b.

Idem lib. 4. ad cap. 4. Lucae.

C. XVI. De eodem

Cito turpem sequitur lepra mercedem, et pecunia corpus, animumque male quaesita commaculat. Et paulo post. ¶Vides, quia facto auctoris successio damnatur heredis†. Inexpiabilis est c enim venditi culpa mysterii†, et gratiae vindicta caelestis transit ad posteros. ¶Denique Moabita d, et ceteri non intrabunt ecclesiam usque ad tertiam e et quartam generationem; tamdiu videlicet (ut simplicius interpretemur) donec culpam auctorum multiplicis f successio generationis aboleret. Sed cum illi, qui in Deum idololatriae errore deliquerunt, in quartam g α generationem videantur esse mulctati; profecto durior h videtur esse sententia, qua Giezi semen usque in aeternum protrahatur.

a. Cum ordinaretur. Lepra fuit. Id est, peccati vulnere se infectum reddidit.

b. Gratiam. Non meruisti. Ar. 21. q. 4. c. 1.

Cito. CASUS. Tangitur hic quod dicit in quarto lib. Regum, quod Naaman Syrus postquam ab Heliseo lepra mundatus esset, recessit: Giezi autem puer Helisei, videns, quod Dominus nihil acceperat ab eo, clam secutus est eum dicens duos filios prophetarum venisse ad Dominum suum, mandareque ei Heliseum, ut mitteret sibi talentum argenti, et duo mutatoria vestimentorum, quae cum misisset, accepit ea Giezi, et abscondit. Dum autem postea staret coram Domino suo, dixit ei Heliseus, vnde venis? respondit, Servus tuus non iuit quoquam. at ille, cor meum erat in praesenti. nunc autem accepisti argentum et vestes, et lepra Naaman adhaerebit tibi, et semini tuo in aeternum, et egressus est ab eo leprosus sicut nix.

c. Inexpiabilis est. Quo ad ordinis executionem: vel dic, quod in detestationem criminis dicitur, et sicut culpa discordiae, quae forte nec passione purgatur, ut s. dist. 90. neq; ad Cain: vel quia poenitet usque ad mortem, infra ead. si quis.

† al. ministerii.

DENIQUE. CASUS. Dicitur, etiam, quod Ammonitae et Moabitae, qui pocesserunt ex filiis Loth, restituerunt filiis Israel venientibus de Aegypto, propter idololatriam, ad quam eos induxerunt, et ideo prohibiti sunt intrare ecclesiam usque ad tertiam et quartam generationem. Casus ergo huius canonis tendit in hoc, ut in summa hac probare, quod crimen simoniae sit gravius, quam crimen idololatriae. Nam crimen idololatriae usque ad tertiam et quartam generationem punitur; cum tamen crimen idololatriae ? in tertia et quarta generatione intrare ecclesiam prohibeatur: semen vero simoniacorum in aeternum punitur. Semen autem mystice intelligitur in successione vitiorum, et non in successione generis, sicut accipitur ibi: vos ex parte diabolo nati estis. Simoniaci autem et Giezitici hic large intelliguntur omnes cupidi, et omnes avari. Et poteris prius ponere casum et postea narrare historias, et e converso.

d. ¶Moabitae. Isti Moabitae et Ammonitae erant, et cum redirent filij Israel de captivitate Aegyptiaca, et scirent isti, quod imminebant ecclesiae, exierunt eis cum pane sine poris: ducentes secum Balaam ariolum, ut eis malediceret: propter quod peccatum praecepit Dominus ne eos faceret proselytos?, reciperent in ecclesiam Dei usque in septimam generationem: licet secundum aliam translationem dicatur usque in x. Sed non contradicunt sibi: nam descendentes per sexum masculinum non recipiebantur usque in septimam: per femininum usque in x. Sed Hebraeus dixit, quod nihil aliud erat recipere eos ad ecclesiam Dei, nisi dare eis nuptui filias suas. historiam de illis Moabitis habet 35. dist. capitu. sexto die.

e. ¶Usque ad tertiam. Id est, nisi habeant fidem Trinitatis, et quatuor genera virtutum, vel quatuor Euangeliorum.

f. ¶Multiplicis. Arg. culpam vel dolum purgari processu temporis, ut 2. q. 1. in primis. 35. q. 8. de gradibus. ff. de hae. uel ac. uen. l. venditor. ff. de ac. et ob. is qui. extra de toto. extra qui ma. acq. pos. insuper. arg. contra. j. ead. centum. ff. depo. l. 1. § si tem. ff. de cond. fur. l. qui furtum. et l. ulti. Sed rei veritas est, quod licet non possit purgari processu temporis, quo ad praesentem casum, purgatur tamen per ecclesiae dispensationem, ut 23. q. 4. ipsa pietas. uersi. est enim. Vnde versus: Composito lacte foetenti quaeso cibare, Qui putat exclusum crimen per temporis usum. de consue. cap. quanto. in gl. solam consuetudinem.

g. ¶In quartam. Hic non prosequitur Ambrosius interpretationem, sed 70. interpretum. Vel dic quod refert se hic ad mysticum intellectum, id est, donec habeant fidem Trinitatis, et quatuor Euangeliorum.

h. ¶Durior. Et quis dubitat sceleratius esse commissum quod durius est vindicatum, ut infra 24. q. 1. non affe?. ramus in si. quod perpetuum est, licet et propriae uxoris interfectos gravius puniatur (ut J. 33. q. 2. admonere) quam matricida. 33. q. 2. latorem. quod tamen speciale est ob frequentem causam factum, et ob pronam in uxores suas malitiam refrenandam. talia (quia sunt specialia) ad consequentiam trahi non debet. Io. ut 27. q. 1. nuptiarum. et dist. 27. si vir.

(Continuing canon C. XVI from p. 468.)

protrahatur cupiditate habendi, prophetica auctoritate damnatur (praesertim a cum Dominus noster Iesus Christus per lavacri b regenerationem omnibus remissionem dederit peccatorum) nisi vitiorum c magis, quam generis semen intelligas. Sicut enim qui filij promissionis sunt, aestimantur in semen bonum; ita etiam, qui filij erroris sunt; aestimantur in semen malum. Nam et Iudaei ex patre diabolo, non vtique carnis successione, sed criminis. Ergo omnes cupidi, omnes auari Giezi lepram cum diuitijs suis possident, et male quaesita mercede, non tam patrimonium facultatum, quam thesaurum criminum congregarunt aeterno supplicio, et breui fructu.

α. ¶In quartam. Antea legebatur "in tertiam et quartam": Sed et a B. Ambrosij, et ab vno vetusto Gratiani codice abest vox, tertiam. Deuteronomij autem 23. Idumaeorum quidem, et Aegyptiorum filij permittuntur tertia generatione intrare in ecclesiam Domini, sed de Moabitis sic scribitur: Ammonites, et Moabites, etiam post decimam generationem non intrabunt ecclesiam Domini in aeternum.

β. ¶Peccatorum. Sequebatur: cur ergo Giezi semen in aeternum damnatur? quae apud B. Ambrosium non habentur.

§ 2. Quia ergo auctoritate Leonis Papae simoniaci non nisi spiritum mendacij accipiunt, secundum Gregorium apud simoniacos sacerdotium non subsistit γ, benedictio eorum in maledictionem convertitur, apud eos manet anathema dantis et accipientis, cum sancti non sint, nec in Christi corpore constituti, cum sint maledicti; nec sanctificare alios possunt, nec corpus Christi tradere, vel accipere, nec benedicere alijs valent: secundum †Ambrosium vero anathematis opprobrio condemnantur, atque a participatione corporis et sanguinis Christi alienantur, cum accipiatur aurum, et lepra detur; cum inexpiabilis sit culpa venditi mysterij†. Secundum Chalcedonense concilium ex tali ordinatione nihil proficere indicantur, secundum Gelasium Simonis damnatione involuuntur, secundum Gregorium Nazianzenum in sacro ordine permanere, aut renouari nulla ratione possunt: ab Heliseo lepra perfunduntur, a Petro in perditionem damnantur, a Christo vero de templo eijciuntur, quid aliud simoniacus simoniaco in sua ordinatione potest conferre, nisi quod Innocentius de ceteris haereticis testatur, dicens, epistola decima octava ad Alexandrum, c. 3.

γ. ¶Non subsistit. Simoniaci recipiunt quidem characterem, sed sunt ipso facto suspensi. Ita ratione habita usus, vere dici potest ipsorum sacerdotium non subsistere, ac propterea rectissime B. Gregorius lib. 10. epist. 33. Victori episcopo scribens simoniacam ordinationem vocat illicitam, et effectu carentem.

C. XVII. Qui spiritus perfectionem non habent, ipsam dare non possunt

Qvi perfectionem spiritus, quam acceperant, perdiderunt, non eius dare plenitudinem d possunt (quae maxime operatur in ordinationibus) quam per suam perfidiam perdiderunt. Et iterum. Qui honorem non habuit, honorem dare non potuit: nec aliquid ille accepit, quia nihil erat in eo unde

a. ¶Praesertim. Respicit id quod dixerat durior: vel incipit ibi versus, et respicit ad litteram sequentem, (scilicet, cur ergo Christi nomine) cur ergo lavacri ?.

b. ¶Per lavacri. Sine quo nemo habet vitam aeternam, nisi pro Christi nomine quis fuerit baptizatus sanguine, ut 15. q. 1. c. firmissime. et de confec. dist. 4. cap. firmissime.

c. ¶Nisi vitiorum. Sophistice argumentatur: nam idem est in idololatria; sed in praedictis non considerat nisi litteralem intellectum.

QUIA ERGO. Haec est secunda pars quaestionis, in qua latenter supponit de ordinatis ab haereticis, (scilicet praeter formam ecclesiae) et dicit quod tales non recipiuntur nisi ad damnationem. Ioan. de Fa[ventia]?. CASUS. Concludit nunc Gratianus fere ex omnibus cap. supradictis, dicens quod simoniaci, smsecundum Leonem, non accipiunt nisi spiritum mendacij, et quia secundum Gregorium apud eos sacerdotium non subsistit, et quia benedictio eorum in maledictionem convertitur, etc. nihil aliud potest conferre simoniacus simoniaco ? haereticus haeretico.

¶Qvi perfectionem. CASUS. Hoc est intelligitur de illis, qui in ecclesia catholica ordinati fuerunt, sed postea labuntur in haeresim: et sic gratiam spiritus sancti, quam acceperant (quae maxime in ordinibus operatur) amiserunt. cum ergo eam non habeant, eam dare non possunt; quia qui non habet honorem, eum alij dare non potest: sed damnationem dabit, quam cum uero ordine habet.

d. ¶Plenitudine. Id est executionem ordinis. hic interferit magister de ordinibus haereticorum 1. Sed quidquid Io. de Fa[ventia]? et alij de hac materia dixerunt?.

†al. nisi vero vitiorum.

(Continuing canon C. XVII from p. 469.)

eo undante: sed damnationem, quam habuit, per prauam manus impositionem dedit.

In hoc capite non referuntur ipsa prorsus verba Innocentii, quae tamen habentur partim infra ead. c. Arriano, partim in capite nunc sequenti, ventum est. in versiculo, Sed e contra ratio.

Idem Rufo, et alijs episcopis, epist. 22. c. 3.

C. XVIII. Simoniacus per prauam manus impositionem, non benedictionem, sed damnationem praestat

Ventum est a ad tertiam quaestionem, quae pro sui difficultate† b longiorem exigit disputationem. Cum nos dicamus ab haereticis ordinatos, vulneratum c per illam manus impositionem habere caput d, vbi vulnus e infixum est, medicina f est adhibenda, qua possit recipere sanitatem†. Quae sanitas post vulnus secuta sine cicatrice esse g non poterit atque vbi poenitentiae remedium necessarium est, illic ordinationis honorem locum habere h non posse decernimus. Nam si ut legitur, quod tetigerit immundus, immundum erit; quomodo ei tribuetur i, quod munditia, ac puritas consueuit accipere? ¶Sed e contrario asseritur, eum, qui honorem amisit, honorem dare non posse, nec illum aliquid accepisse k: quia nihil in dante erat, quod ille posset accipere. Acquiescimus, et verum est certe, quia quod non habuit, dare non potuit. Damnationem vtique, quam habuit, per prauam manus impositionem dedit; et qui particeps effectus est damnato, quomodo debeat salvari? ...

(Continuation of the gloss on §3 from p. 469, beginning of left margin.) ... dixerunt, istud est tenendum, quod quilibet eps siue catholicus siue haereticus, siue in ecclesia, siue extra conferat ordinem, dum tamen conferat secundum formam ecclesiae, recipit ordinatus, ordinem. licet non recipiat executionem ordinis. similiter quod taliter ordinati alios ordinent, idem sic in infinitum, ut J. ea. quod quidam. 9. q. 1. ordinationes. Idem dico de conficiendo corpore Christi. J. ea. dominus declarauit. § c. non nocet. infra de confe. distin. 4. non in nobis. loquitur ergo principium capituli de his qui in forma ecclesiae receperunt ordinem. Secunda pars de illis qui extra formam, illi nihil recipiunt, nec aliquid conferunt: quia nemo dare potest, etc. ut supra ca. 1. et infra. q. 7. Daibertum.

ADDITIO. Dicit Laurentius de huiusmodi haereticis multa mendacia scripta sunt et inutiliter. Ioan. de Fant. et Goffredus dicunt, quod haereticus, qui recipit ultimam manus impositionem extra ecclesiam non cōfert, sed cōfundit eos. J. ead. q. 7. cōvenientibus. Archid.

¶Ventum est. CASUS. Tres quaestiones fecerunt episcopi Macedones Innocentio. Prima fuit, utrum ducens viduam in uxorem possit promoueri, vel iam promotus debeat deponi. Secunda fuit utrum dicendus sit bigamus qui antebaptismum habuit unam uxorem, et post baptismum aliam: quibus explicitis, s. 34. dist. si quis viduam. et 26. dist. deinde opponitur. accedit in hoc c. ad tertiam, quae talis est, scilicet vtrum redeuntes ab haereticis qui apud eos ordinati fuerunt, apud nos ad ordines sunt admittendi. Et respondet quod non: quia in reconciliatione imponitur eis penitentia, post quam remanet quaedam cicatrix, id est irregularitas, quae eos a promotione repellit. Sed si hoc dupliciter opponitur: si haereticus aliquem ordinauit qui honorem amisit, nihil contulit ordinato. ergo perinde a catholicis ordinari, ac si numquam ordinatus fuisset. Sed respondet Innocentius falsum esse, quia damnatum accepit, eum non impedit promoueri. Secundo objicitur, si quam maculam ex ordinatione haereticorum incurrit, ex canonica ordinatione deletur. Et respondet, quod illud est falsum. nam si ita esset, pro nihilo ageret poenitentiam, sed accederet ad ordinationem ubi omnia crimina delentur. de consuetudine igitur Romanae ecclesiae est, ut venientes ab haereticis ad laicalem communionem tantum admittantur, et non clericis: ad tres quaestiones ponuntur hic, una principalis et duae incidentes, et ad omnes sufficienter respondet.

¶Ventum est. Tres namque Macedones episcopi, quibus scribit Innocentius inter alia fecerant quaestiones. Prima erat utrum adducens viduam 1. in uxorem possit promoueri: vel iam factus clericus pp? hoc debeat deponi? Cuius determinationem ponit s. dist. 34. si quis viduam. Secunda erat, utrum dicendus esset bigamus qui ante baptismum unam, post baptismum habuit alteram? cuius determinationem ponit ?

†al. Pro sui difficultate.

c. ¶Vulneratum. Id est, capitale et sacramentale dignitate cum vulnerea. cum damnatione suscepta tenere.

d. ¶Caput. Id est, animam culpae macula vulneratam, et ea ponitur pro homine de confec. dist. 5. de tales.

e. ¶Vulnus. ¶Vbi enim malum contingit, ibi moriatur. et q. 4. peccaveris.

f. ¶Medicina. Hoc videtur sic exponendum, id est, recludendum est in his sacramentum. J. ea. q. vij. per illicitum hoc enim videtur intelligendum cum omissa fuit hic. arg. 1. q. vij. Daibertum ubi hoc inducitur.

g. ¶Cicatrice esse. J. quae? et si poeniteant, tn? irregularitas ponet, quae non aboletur per penitentiam, ut 25. dist. primum. et 50. dist. illud. et 1. dist. 7. si quis omnino habere. J. infra 23. q. 4. ipsa pietas contra. Sed sibi decernatis catholicis, et possit in haeresim labentibus: hic in quibus haereticis manus impositionem acceperunt?. Vel hoc ?gore, illud de misericordia.

h. ¶Quomodo ei tribuetur. Arg. quod uxor non tenetur reddere debitum uiro leproso. Arg. s. 12. q. 7. omnes. et q. 5. si quis uxorem. Vide de hoc cui est standum, extra de coniug. lepro. cap. 1. et 2.

i. ¶Accepisse. Alias accipere, et supple, et ideo non nocere quominus ordinari possit, quia id quod nihil est, et praestare impedimentum, ut extra de iure pa. qui in fine. Sed hoc falsum extra de spon. c. ad audiendum. Damnationem. J. ead. ea damnationem quod damnose habuit, damnat dare dedit. et ita factus est particeps damnationis. J. ea. q. 7. si quis. J. ead. q. 4. § cum venita de confe. dist. 4. ab antiquo.

(Continuing canon C. XVIII from p. 470.)

honorem accipere, invenire non possum. Sed dicitur b vera, ac iusta legitimi sacerdotis benedictio c auferre omne vitium, quod a vitioso fuerat iniectum. Ergo si ita est, applicentur ad ordinationem sacrilegi, adulteri, atque omnium criminum rei: quia benedictione ordinationis crimina, vel vitia putantur auferri: nullus sit poenitentiae locus; quia id potest praestare ordinatio, quod longa satisfactio praestare consuevit. Sed nostrae d lex e ecclesiae est, venientibus ab haereticis, qui tamen illic baptizati sunt, per manus impositionem f, laicam tantum tribuere communionem, nec ex his aliquem in clericatus honorem vel exiguum g subrogare.

§ 3. Sed obicitur, alii haeretici a fide exorbitant: simoniaci autem et si gratiam spiritus sancti venalem putant, tamen a fide alieni non sunt: atque ideo, quod ab Innocentio de ceteris haereticis decernitur, non valet de his consequenter intelligi. His h ita respondetur. Simoniaci et si fidem tenere videantur infidelitatis tamen perditioni subiciuntur.

Unde beatus Ambrosius in secundo libro de poenitentia, c. 4. adversus Novatianos scribit dicens.

C. XIX. Simoniaci fidei integritatem non habent

Petrus Simoni, qui magicae artis consuetudine depravatus i putasset, quod gratiam Christi per impositionem k manus, atque infusionem spiritus sancti compararet pecunia, ait: "Non est tibi pars, neque sors in hac fide a l: quia cor tuum non est rectum apud Deum, &c." Vides quod hunc magica vanitate blasphemantem in spiritum sanctum apostolica auctoritate condemnet; et eo magis, quia puram conscientiam m fidei n non habebat?

In hac fide. Vulgata editio habet, in sermone isto, Graece ?.

Item Gregorius lib. 9. 53. ad Theodoricum Regem.

C. XX. Simoniacus, infidelis esse probatur

Cum omnis avaritia o idolo-

a. Non possum. De mero iure, nam ex dispensatione possum. Infra ea. q. ult. convenientibus.

b. Sed dicitur. Id est, obicitur. Et haec erat secunda obiectio, quae fiebat Innocentio. Prima fuit ibi, sed contra.

c. Benedictio. Quae est cum ab haereticis rediens reconciliatur ecclesiae. Vel quae erat secundum illos contra quos hic agit Innoc. quando reverentes ad ecclesiam iterum ordinantur, vel quandocumque aliquis ordinatur. H.

d. Sed nostrae. Scilicet occidentalis. Haec est tertia ro.

e. Lex. Id est, consuetudo. C. de man. li. l. 1. alibi ponitur pro regula. J. ea. q. 7. c. 2. alibi ponitur pro ratione. j. dist. consuetudo. alibi pro canone 5. dist. 31. Nicaena 1.

f. Per manus impositionem. q.d. non solum qui ab haereticis ordinati sunt, non possunt habere honorem in ecclesia: sed etiam qui apud eos baptizati sunt tantum, ita quod non ordinati, ut J. ead. q. 7. qui in qualibet.

g. Vel exiguum. Secus in orientali ecclesia, quae illos per unctionem chrismatis reformat, ut J. de cons. dist. 4. ab antiqua. J. ca. q. 4. placuit, contra. Sed ibi de infantibus, hic de adultis et discretis, de consec. dist. 4. c. sicut 2.

SED OBIICITUR. Haec est tertia pars quaestionis, in qua dicitur quod non videtur idem de simoniacis quoad de haereticis: et respondet quod idem est, quod simoniaci sunt infideles: et hoc probat per quattuor auctoritates. Io. de Fa. CASUS. Dictum est s. in §. quia. et cap. seq. quod simoniaci comparantur haereticis, obicit nunc Gratianus dicens: Haeretici fidem non habent, sed simoniaci sic, licet gratiam spiritus sancti venalem putant, et quod dictum est in illo cap. qui perfectionem. non potest de haereticis intelligi. Ad hoc respondet dicens, quod simoniaci etsi fidem habere videantur, tamen infidelitati subiciuntur, quod probatur per capitulum sequens.

h. His. Dictis a se. Nam sibi ipsi opponit propter comparationem inter simoniacos et haereticos in §. qua. in fi. Et ita sub alternatione veniet usque ad §. constat ergo.

PETRUS. CASUS. Apparet ex historia, quae talis est. Legitur in actibus Apostolorum quod cum Simon magus nuper ad fidem conversus videret ad umbram Petri infirmos sanari, ut hoc donum carius aliis venderet, voluit a Petro emere, et obtulit ei pecuniam, quem Petrus damnavit dicens: Pecunia tua sit tecum in perditionem, quia existimasti, &c. Et ideo quia cor eius apud Deum rectum non erat, eum damnavit. Sequens cap. patet.

i. Depravatus. Similiter dicit capit. de Saule, quod depravatus causa peccati ad hoc se contulit, quod damnaverat. 26. quaestio. 5. nec mirum. ultra medium.

k. Per impositionem. Scilicet ut cuicumque imponeret manum, acciperet spiritum sanctum, et ei infunderetur spiritus sanctus.

l. In hac fide. Scilicet nostra catholica: sed in actibus Apostolorum habetur in sermone isto, ut J. ead. eos qui. Unde potest dici, in fide tua, id est, in eo quod credis obtinere, scilicet; ut pecunia infundatur spiritus sanctus ?. In hoc facit ad propositum Gratiani: quia dicit, non est tibi pars in hac fide, et ita infidelis, ergo haereticus. Et sic exaudi cap. sequens, &c.

m. Puram conscientiam. Quae etiam ad actum progressa est. Sic exaudi de pe. dist. 1. cap. si cui etiam non contingat.

n. Fidei. Et in hoc facit ad propositum.

o. Cum omnis avaritia. Ideo dicitur avaritia specialiter servitus idolorum, quia tanquam Deo exhibet avarus nummo reverentiam. J. 11. q. 3. pauper.

(Continuing canon C. XX from p. 471.)

rum a sit servitus, quisquis hanc, et maxime in dandis ecclesiasticis honoribus vigilanter non praecavet, infidelitatis perditioni b subicitur c, etiam si tenere fidem, quam negligit α, videatur.

α. ¶Quam negligit. Sic est emendatum ex manuscriptis exemplaribus, et originali. In vulgatis enim legebatur, fidem verbis, quam negat facto, videatur.

Item ex epist. Tarasii Constantinopolitani episcopi missa Papae Hadriano.

C. XXI. Simoniacorum haeresis, ceteris damnabilior esse probatur

Eos, qui per pecunias manus imposuerunt, vel impositionem receperunt, Petrus divinus d Apostolus (cuius cathedram fortassis usurpastis ?) tanquam Simonem magum deponit. Et infra. ¶Tolerabilior est enim Macedonii, et eorum e, qui circa ipsum sunt, spiritus sancti impugnatorum impia haeresis. Illi enim creaturam, et servum Dei patris, et filii, spiritum sanctum delirando fatentur: Isti vero eundem spiritum efficiunt f suum servum. Omnis enim dominus, quod habet, si vult g, vendit, sive servum, sive aliquid aliud eorum, quae possidet. Similiter et qui emit, dominus eius volens esse, quod emerit, per pretium pecuniae h illud acquirit. Ita et qui hanc iniquam actionem operantur, detrahunt i spirituisancto; aequaliter peccantes his, qui blasphemaverunt dicentes Christum in Beelzebub eiicere Daemonia; atque ut verius dicamus, Iudae comparantur, proditori, qui Iudaeis Dei occisoribus Christum vendidit. Cum ergo k spiritus sanctus consubstantialis sit Christo, eiusdem omnino et ipsi portionis erunt. Et proculdubio in eis non est gratia spiritus sancti, id est sacerdotii sanctitas. Nam quod non acceperunt, non habent. Ait enim Petrus Simoni: Non est tibi pars, neq. sors in sermone isto, quia existimasti donum Dei pecunia possideri. Et infra. ¶Nam et vicesimus nonus canon sanctorum l Apostolorum, et actus eorundem et tertius m, et quartus n liber regnorum alienum omnino a sacerdotio pronunciant eum, qui aliquando dederit, vel acceperit pecuniam in aliquo tempore; sive ante manus impositionem, sive in ipsa manus impo-

a. ¶Idolorum. Arg. 6. q. 1. quaero.

b. ¶Perditioni. Et ita est haereticus secundum propositum Gratiani.

c. ¶Subicitur. Potius enim vocatur, quam sit. J. 24. q. 2. sane. Et infra 22. q. 5. cavere. 8. q. 1. sciendum. Infra 23. q. 4. forte. Ioan.

EOS. CASUS. Sicut beatus Petrus Simonem damnavit, ita omnes simoniacos non immerito damnat et deponit, quod sex rationibus probatur. Prima est, quia deteriores sunt Macedonianis, qui spiritum sanctum dicunt esse servum patris et filii ?, isti faciunt eum servum, quia eum vendunt. Secunda, quia dominus, quod habet, si vult, vendit. Sed deus non habet spiritum sanctum ?, sed est ipse spiritus sanctus. Tertia, quia detrahunt spiritui sancto, sicut Iudaei dixerunt opera, quae faciebat Christus, in Beelzebub fieri. Quarta, quia comparantur Iudae, et eo deteriores sunt, quia Iudas dabat Christum non incipiendo eum ?, isti vero spiritum sanctum, qui consubstantialis est Christo. Quinta, quia non habent spiritum sanctum, ut patet ex auctoritate Petri: Non est tibi pars, &c. Sexta, quia vicesimus nonus canon sanctorum Apostolorum, et tertius et quartus liber regnorum prohibent simoniacos in sacerdotio permanere.

d. ¶Divinus. In bona significatione in deitate sumitur, vel a divinitate, sic supra 38. distinct. omnes. distinct. omnes, non a divinatione, ut infra ea. nunquam.

e. ¶Et eorum. Id est, sequacium eius.

f. ¶Efficiunt. Scilicet quantum in se est, sicut emere et vendere ordinatum infra ead. causa, quaestio 3. salvator. B.

ADDITIO. 49. distin. c. ult. de consec. dist. 4. c. quaris. Inf. ead. iudices. Arch.

g. ¶Si vult. Nihil enim tam consonum, etc. insti. de rerum div. § per traditionem. C. de contrah. emp. dudum. in fi. niti ubi lex inhibet venditionem. extra de iure patronatus. de iure. C. de reb. alien. l. ulti. Immo et quandoque compellitur vendere. C. de communi ser. ma. l. 1. ff. de reli. si quis sepulchrum. et ff. communi divi. l. 1. § ult. emere autem non compellitur quis. C. de iure delib. nec emere. arg. C. de don. sancimus.

h. ¶Pecuniae. Nam pretium in pecunia numerata consistit, ut institu. de emp. et ven. § item pretium. arg. extra de re. permu. ad quaestiones. nam ubi aliud pro alio datur in specie, permutatio est. ff. de contrah. emp. l. 1. Sed tamen hic emptio large, et pecunia similiter large accipitur, ut infra. q. 3. per totum.

i. ¶Detrahunt. Sicut enim Iudaei miraculorum operationem tribuebant diabolo, quae per spiritum sanctum fiebant; ita isti ordines, qui sunt dona spiritus sancti, per diabolum sibi acquirunt.

k. ¶Cum ergo. Melius diceret, cum enim, &c. secundum quod potest sequitur in littera.

l. ¶Canon sanctorum. Qui sic se habet: Si quis episcopus, presbyter, aut diaconus obtinuerit per pecuniam dignitatem, et ipse et ordinator eius modis omnibus a communione abscindantur, sicut Simon magus a Petro. Facit ad hoc infra. quaest. 3. si quis episcopus. et cap. finali.

m. ¶Et tertius. Ubi dicitur de Hieroboam, qui quicumque volebat implebat manum suam, et fiebat sacerdos excelsorum: et propter hanc causam peccabat domus Hieroboam, et versa est et deleta de superficie terrae.

n. ¶Et quartus. Ubi de Giezi agitur.

(Continuing canon C. XXI from p. 472.)

sitione, sive post. Accipere a enim est quandocunque accipere.

¶Caput hoc est pars epistolae Tarasii ad Hadrianum. Sed immutata est aliquot locis series verborum, et epitome quaedam adhibita; quemadmodum et apud Anselmum. Integra habetur manuscripta post septimam synodum in Vaticana bibliotheca, et in Graecis eius synodi codicibus, et in Latina ex versione Anastasii bibliothecarii. Extat etiam Latine impressa apud Balsamonem. Sed in ea versione, aut interpretis, aut exemplaris, quod secutus est, Gratianus, flagitiosum mendum inest. Nam ubi Tarasius Hadrianum mirifice laudat, interpres reprehendentem inducit his verbis, fraterna ergo vestra sacerdotalis sanctitas, quae non iure, nec ex Dei voluntate pontificale ministrat, magna laborat infamia: quae cum aliis multis proxime sequentibus verbis manifesto repugnant, in quibus eum vocat virum sanctum spiritus, et aliis praeclaris titulis. Exemplaria quidem Graeca Vaticana, et septimae synodi, et ipsius Balsamonis optime habent. Quare necessarium visum est priorem epistolae partem Graece cum nova versione asserre. Reliqua ex Balsamone impresso peti poterunt.

Greek text of Tarasius's letter to Pope Hadrian, beginning with the salutation:

Τῷ τὰ πάντα ἁγιωτάτῳ καὶ μακαριωτάτῳ ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ κυρίῳ Ἁδριανῷ Πάπᾳ τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης.

Ταράσιος ἀνάξιος ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ἐν κυρίῳ χαίρειν.

Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως εὐαγγελικῶς καὶ ἀποστολικῶς τε καὶ πατρικῶς διδασκόμεθα ἐν τῇ τῆς ἱερωσύνης ἁγιστείᾳ, καὶ μὴ χρυσίζεσθαι, ἢ ἀργυρίζεσθαι, ἢ πεφετερίζεσθαι ἐπὶ χειροτονίᾳ παντὸς ἱερατικοῦ ἀνδρός, ὡς ὑποδείξομεν ἐν ταῖς καθ' ὑποταγὴν ῥήσεσιν ἀπό τε γραφικῶν θεηγοριῶν, καὶ πατρικῶν διδασκαλιῶν. Οἱ γὰρ ἐπιτιθέντες τὰς χεῖρας ὑπηρέται τοῦ πνεύματός εἰσιν, οὐχὶ πρᾶται ? τοῦ πνεύματος. Δωρεὰν γὰρ λαβόντες τὴν χάριν τοῦ πνεύματος, δωρεὰν δίδοσθαι τοῖς παρ' αὐτῶν μεταλαμβάνουσιν ἀπεφήναντο ἐκ τῆς κυριακῆς φωνῆς ταύτην τὴν ἐλευθεριότητα εἰληφότες. εἰ δέ τις ἐλεγχθείη χρυσίῳ ταύτην ὠνησάμενος, ἀποκήρυκτον διαγορεύουσι τὸν τοιοῦτον τῆς ἱερατικῆς τάξεως †. καὶ εἰ ἐν ὀνόματι τὴν ἱερωσύνην κεκλήσεται· ἀλλ' οὐ διαψεύδεται ? ὁ λόγος ἐπὶ τῷ πράγματι, οὐδεὶς γὰρ θεῷ δουλεύειν δύναται, καὶ μαμωνᾷ, ὡς εὐαγγελικῶς ἐμάθομεν. καὶ ἐπεὶ ἠκούσαμεν προφητικῶς τοῦ θεοῦ βοῶντος, ἱερεῖς λαλήσατε εἰς τὴν καρδίαν ἱερουσαλήμ, αὖθίς τε ἐπαπειλοῦντος ?, καὶ λέγοντος, ὁ σκοπὸς ἐὰν ἴδῃ τὴν ῥομφαίαν ἐρχομένην καὶ μὴ σημάνῃ τῇ σάλπιγγι, καὶ ὁ λαὸς μὴ φυλάξηται, καὶ ἐλθοῦσα ἡ ῥομφαία λάβῃ ἐξ αὐτῶν ψυχήν, τὸ αἷμα ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ σκοποῦ ἐκζητήσω. φόβῳ τοῦ τῆς σιωπῆς κατακρίματος ἀναγγέλλομεν τοῖς προέδροις πᾶσι τῶν καθ' ἡμᾶς ἐκκλησιῶν· ἵνα μετὰ παρρησίας κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον εἴπωμεν, καθαροί ἐσμεν ἀπὸ τοῦ αἵματος τῶν παραβαινόντων τὰς κανονικὰς διατάξεις, καὶ πάνυ γε μᾶλλον τῶν ἐπὶ χρήμασι χειροτονησάντων ἢ χειροτονηθέντων, Πέτρου τοῦ θείου ἀποστόλου, οὗ καὶ τὴν καθέδραν ἐκληρώσατο ἡ ἀδελφικὴ ὑμῶν ἁγιότης, ὡς Σίμωνα τὸν μάγον, τούτους καθελόντος. τούτου ἕνεκεν οὐχ ὑποστελλόμεθα τοῦ ἀναγ-

Marginal text-critical note: † τάξεως.

a. ¶Accipere. Arg. in electionibus, et alienationibus, ut firma sint, fieri ex consensu post sequela ?, sicut ex priori. Infra 29. q. 1. § his ita. Infra 16. q. 1. c. ulti. et 7. q. 1. cap. decimas, etc. et cap. ecclesiae, extra de iurepatura pastoralis. Argu. contra 24. distin. cap. ult.

a. ¶Accipere. Similiter et impedere, et est quandocunque impedere ?, ut infra ead. q. 3. Salvator. et ca. si quis episcopus praebendas, et c. si quis obiecerit, et ff. de calum. l. 1. § quod autem. Et ergo simoniacus est, qui ratione ordinis, vel beneficii collati aliquod munus dat, ut dixi de Giezi, supra ead. qui studet. Ioan.

Continuation of the Greek text of Tarasius's letter to Pope Hadrian, begun on p. 473.

-γέλλειν τὴν ἀλήθειαν, φυλάττοντες καὶ κρατοῦντες τὰ παρὰ τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων καὶ τῶν ἀοιδίμων πατέρων ἡμῶν κανονικῶς ἐκδοθέντα· καὶ εἴ τι τούτων παρεβάθη ὑπό τινων, βδελυττόμεθα. ἡ οὖν ἀδελφικὴ ὑμῶν ἀρχιεροπρεπὴς ἁγιωσύνη ἐνθέσμως καὶ κατὰ θεοῦ βούλησιν πρυτανεύσασα τὴν ἱεραρχικὴν ἁγιστείαν, διαβόητον ἔχει τὴν δόξαν. εἴρηκε γὰρ διὰ τοῦ προφήτου ὁ πρῶτος καὶ μέγας ἀρχιερεὺς ὁ Χριστὸς ὁ θεὸς ἡμῶν ζῶ ἐγώ, ἀλλ' ἢ τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω. οἶδας γὰρ ἀκριβῶς ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ πνεύματος, ὅτι φορητοτέρα μᾶλλόν ἐστι Μακεδονίου, καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν πνευματομάχων ἡ δυσσεβὴς αἵρεσις. ἐκείνων γὰρ κτίσμα καὶ δοῦλον τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς τὸ ἅγιον πνεῦμα ληρῳδούντων, οὗτοι ἑαυτῶν, ὡς δοκοῦσι, δοῦλον αὐτὸν ποιοῦσι. πᾶς γὰρ δεσπότης ὅ τι ἂν ἔχοι, εἰ βούλοιτο, πιπράσκει, εἴτε οἰκέτην, εἴτε ἕτερον ὧν κέκτηται. ὡσαύτως καὶ ὁ ἀγοράζων δεσπότης βουλόμενος εἶναι τοῦ ἀγορασμοῦ διὰ τιμὴν ἀργυρίου τοῦτο κτᾶται. οὕτως οἱ ταύτην τὴν ἄθεσμον πρᾶξιν ἐργαζόμενοι καταβιβάζουσι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἴσα ἁμαρτάνοντες τοῖς βλασφημοῦσιν ἐν Βεελζεβοὺλ ἐκβάλλειν τὰ δαιμόνια τὸν Χριστόν. ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, παροίκασιν Ἰούδᾳ τῷ προδότῃ, ὃς τοῖς θεοκτόνοις Ἰουδαίοις τιμῆς ἀργυρίου τὸν κύριον ἀπημπολήσατο. ὡς οὖν τὸ ἅγιον πνεῦμα ὁμοούσιόν ἐστι Χριστῷ τῷ θεῷ ἡμῶν, τῆς αὐτῆς, παντί που δῆλον, ἔσονται μερίδος, ὡς ἀποδέδεικται. εἰ δὲ οὐ πιπράσκεται, πρόδηλον γὰρ οὐδαμῶς, ἀναμφιλέκτως οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου πνεύματος ἤτοι † ἡ τῆς ἱερωσύνης ἁγιστεία, καὶ ὃ οὐκ ἔλαβον, οὐδὲ ἔχουσι. μνησθήτωσαν τοῦ ἁγίου Πέτρου πρὸς τὸν τοῦτο ὑπευδυσαντα ? οὕτως λέγοντος, οὐκ ἔστι σοι μερίς, οὐδὲ κλῆρος ἐν τῷ λόγῳ. εἰ γὰρ ἀπεμπολεῖται ἡ τῆς ἱερωσύνης ἀξία, ἄρα † περιττὴ παρ' αὐτοῖς ἡ κατὰ τὸν βίον σεμνὴ πολιτεία, καὶ ἡ ἐν ἁγνείᾳ καὶ ἀρετῇ ἀναστροφή. περιττὸς κατ' αὐτοὺς καὶ Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος, διδάσκων δεῖν τὸν ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι, σώφρονα, κόσμιον, διδακτικόν, ἐγκρατῆ, νηφάλεον, ἀντεχόμενον τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν πιστοῦ λόγου, ἵνα δυνατὸς ᾖ καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγχειν. οἴχεται τοίνυν ταῦτα πάντα ἐκ τοῦ πρατοῦ καὶ ἀγορασοῦ τῆς ἱερωσύνης. αἱ οὖν ὑποκείμεναι ἁγιόλεκτοι χρήσεις ἀλλότριον πάντῃ τῆς ἱερωσύνης ἀποφαίνονται, τὸν ποτὲ δόντα ἢ λαβόντα ἐν οἱῳδήποτε χρόνῳ, εἴτε καὶ πρὸ τῆς χειροτονίας, εἴτε καὶ ἐν τῇ χειροτονίᾳ, εἴτε καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν. λαβεῖν γάρ ἐστι τὸ λαβεῖν ὅτε δήποτε. ἀλλὰ καὶ πάσας τὰς προβολὰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἀφορίζουσιν † ἐπὶ τῇ τῶν χρημάτων δόσει.

Marginal text-critical notes alongside this column: † εἴτουν; † ἄρε σιν.

Latin translation of Tarasius's letter follows, prepared by the editors:

Fratri, et comministro usquequaque sanctissimo, et beatissimo domino Hadriano Papae veteris Romae,

Tarasius indignus episcopus Constantinopoli novae Romae, in Domino S.

Multipliciter, multisque modis ex Evangelio, et Apostolorum, patrumque praeceptis docemur in sanctificatione sacerdotii mores ab avaritia longe alienos praestare; neque in ullius sacerdotalis viri ordinatione aurum, argentum ve accipere, aut aliud quidpiam nobis vendicare, quod sententiae ex divinis scripturis, et patrum doctrinis infra subiectae demonstrabunt. Qui enim manus imponunt, mini-

(Continuing C. XXI from p. 474, Tarasius's letter to Pope Hadrian in Latin translation.)

stri sunt ex voce Domini hac ipsa libertate, potestateque accepta, quod si quis eam auro emisse convictus fuerit; hunc ex sacerdotali ordine excidisse pronunciat; quamquam nomine sacerdotium sortitus est, sed in eum falso nomen istud conferri ex ipsa comprobatur. Nemo enim potest Deo, et mammonae servire, prout ex Evangelio didicimus. Et quoniam audivimus Deum per os prophetae clamantem: Sacerdotes loquimini ad cor Hierusalem rursusque minantem, ac dicentem: Si specula tor viderit gladium venientem, et non insonuerit buccina, et populus se non custodierit, venerit que gladius, et tulerit ex eis animam; ille quidem in iniquitate sua captus est: sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Huius igitur, quae ex silentio imminet, condemnationis metu, omnibus earum, quae apud nos sunt, ecclesiarum praefectis annunciamus; ita ut fidenter divinum Apostolum imitantes, dicamus; mundi sumus a sanguine eorum, qui transgrediuntur canonicas constitutiones, et multo magis eorum, qui ob pecunias ordinaverunt, aut ordinati sunt: quippe cum Petrus divinus ille Apostolus, cuius et cathedram sortita est fraterna vestra sanctitas, hos deposuerit, ut Simonem Magum. Propterea non refugimus, quin veritatem praedicemus, servantes, ac retinentes ea, quae a sanctis, et omniquaque benedictis Apostolis, et ab inclytis patribus nostris canonice sunt tradita. Et si quid horum ab aliquibus violatum est, aversamur. Fraterna igitur vestra summo sacerdotio congruens sanctitas legitime et apte ad voluntatem Dei sacerdotalem sanctificationem ad ministras, celebrem adepta est gloriam. Dixit namque per prophetam prius et magnus Pontifex Christus: Vivo ego, nisi eos, qui me glorificant, glorificabo. Nosti enim o vir consuetudinum desideriorum, quae spiritus sunt, longe tolerabiliorem esse Macedonii, et eorum, qui ab illo, sancti spiritus impugnatorum haeresim. Nam cum illi sanctum spiritum Dei, et patris creaturam, et servum nugentur, hi suum ipsorum, quantum putant, servum ipsum faciunt. Omnis enim dominus, quidquid habet, cum libuerit, vendit, sive famulum, sive aliquid aliud ex his, quae possidet. Similiter et qui emit, volens emptae rei dominus fieri, argenti pretio eam acquirit. Ita qui hoc nefarium facinus admittunt, sancto deprimunt spiritum, aeque peccantes, atque illi, qui Christum in Beelzebub eiicere daemonia ore blasphemo dicebant; vel, ut verius dicam, Iudae proditori sunt similes, qui Dei interfectoribus Iudaeis argenti pretio Dominum vendidit. Quando igitur Spiritus sanctus consubstantialis est Christo Deo, ac forte numerandus esse, ut demonstravimus. Quod si non venditur, quemadmodum certe non venditur, competissimum quoque est in istis sancti spiritus gratiam non esse, ut sacerdotii sanctificationem: et quod non acceperunt, non habent. Meminerint sancti Petri ad eum, qui id procurarat, hoc modo dicentis: Non est tibi pars, neque sors in sermone isto. Nam si venditur sacerdotii dignitas; supervacua igitur apud ipsos est honesta vitae institutio, et puritatis, virtutisque cultus: supervacuus apud ipsos et Paulus divinus Apostolus, docens oportere episcopum esse sine crimine, temperantem, modestum, aptum ad docendum, continentem, sobrium, insistentem fideli secundum doctrinam sermoni, ut potens sit et exhortari in doctrina sana, et contra dicentes refellere. Pereunt igitur haec omnia ex eo, quod sacerdotium venditur, et emitur. Subiectae igitur sententiae ex sanctis collectae alienum omnino a sacerdotio pronunciant eum, qui quocumque tempore dederit, vel acceperit, sive ante ordinationem sive in ordinatione, sive post ordinationem, Accipere n. est quandocumque accipere. Sed et omnes ec clesiasticae promotiones, in quibus pecunia intervenit, irritas esse iubent.

Item ex concilio Bracarensi c. 3.

C. XXII. De eodem

Et qui dat, et qui accipit, ut ordines sacri praestentur, anathema sit.

C. XXIII. De eodem

Placuit, ut de a ordinatione clericorum, episcopi munera nulla accipiant: sed sicut scriptum est, quod gratis donante Deo accipiunt, gratis dent. Non aliquo pretio gratia Dei, et impositio manuum venundetur: quia antiqua definitio patrum ita de ec clesiasticis ordinationi bus statuit, dicens: Anathema sit danti et accipienti. Propterea, quia aliquanti multis sceleribus obruti ?, sancto altario indigne ministrant es, non hoc, testimonio bonorum actuum, et profusione munerum ob tinent; oportet b non per gratiam munerum, sed per diligentem prius discussionem, deinde per multorum c testimonium clericos ordina re.

a. ¶Lacuit ut de. Argum. propter indignos hanc prohibitionem institutam fuisse: porrigitur tamen ad omnes. J. eadem q. 3. pervenit. Infra 19. q. 2. duae.

b. ¶Oportet. J. Supra dist. 83. cap. 1.

c. ¶Per multorum. Supra distinct. 67. reliqui, in fin. contra. sup. 23. distin. lector. contra et 20. quaest. 2. oportet. Si sup. distin. 75. cap. 5. Sol. hic appellantur multi duo vel tres. Vel huc intellige cum clerici sunt ignoti.

EX ILLA. CASUS. Concludit Gratianus ex duobus cap. supra positis: scilicet cap. Petrus, & cap. cum omnis, quod simoniaci, sicut haeretici à fide deviant.

ITEM OPPONITUR. Hoc est quarta pars quaestionis, in qua vult probare sophistice, quod dare aliquid pro rebus ecclesiasticis, non est peccatum. Ioannes de Fanventia.

Ex illa auctoritate beati Ambrosii, & Gregorii patet, quod simoniaci (sicut & alii haeretici) à fide exorbitant, & ideo consequenter de illis intelligitur, quod de aliis decernitur.

§ 4. ¶Item opponitur ª, quod prophetia donum spiritus sancti est: hoc α autem in veteri testamento à sanctis prophetis vendi consueverat. Unde Saul ad Samuelem pro vaticinio expetendo non nisi cum munere ire praesumpsit. Uxor etiam Hieroboam ad hominem Dei non nisi cum munere accessit. Item Christus à Iuda ᵇ venditus auriculam serui sanavit. Exemplo itaque Saulis, & uxoris Hieroboam patet, quod donum spiritus sancti emere vel vendere non est peccatum. Exemplo Christi liquet, quod spiritus sanctus etsi inuite à simoniacis venalis putetur, virtutis tamen suae non obliviscitur, nec definit effectum suae gratiae etiam venditus praestare. Sed de prophetia beatus Hieronymus in capite tertium Michae competenter soluit, malos tantum accepisse, non bonos denuncians.

C. XXIII. Mali prophetae, non boni prophetiam vendebant

Iudices ᶜ, inquit, eius ᵈ in muneribus iudicabant, & sacerdotes eius in mercede respondebant, & prophetae eius in pecunia divinabant, & super Dominum requiescebant ᵉ dicentes: Nonne Dominus in nobis est? non venient ᶠ super nos mala ᵍ. Idcirco propter vos Sion quasi ager arabitur ʰ, & Hierusalem, ut custodia pomarii erit ⁱ. Nemo ambigit Hierusalem propter scelera, quae in hoc capitulo describuntur, fuisse subuersam. Et infra. ¶Poterat utique Petrus Simoni mago vendere, quod petebat; immo poterat simulare vendentem (spiritus enim sanctus nec venundari, nec emi potest:) sed oblatam pecuniam cum offerente damnavit. Et paulo post. ¶Nec quemquam moveat illud, quod in primo Regum β libro legimus, & Saulem ᵏ volentem ire ad Samuelem dixisse puero suo, ad eum se ire non posse; quia pretium quod offerret pro vaticinio, non haberet;

α. al. hoc.

β. al. regnum.

a. ¶Item opponitur. Ei ? scilicet, quod propositum est principaliter, quod scilicet vendere spiritualia sit peccatum: vel quod ordo venditus non habet gratiam spiritus sancti.

b. ¶Iuda. Huius obiectionis solutionem ponit infra in §. cum ergo in capitulo numquam.

¶Iudices. CASUS. Quidam cum de simonia reprehenderentur, excusabant se exemplo quorundam in veteri testamento: sed Hieronymus attendit simoniacos esse damnandos. Primo, per verba Michae prophetae ostendentis, propter hoc Hierusalem fuisse destructam. Secundo per damnationem Petri, quam fecit in Simonem magum. Tertio, excusat Samuelem prophetam. Quarto, Achiam, dicens quod pecuniam oblatam non receperunt, aut si potuissent, eos recepisse, non pro munere prophetiae, sed in itinere ? tempi?, & in sumptus necessarios receperunt. Quintum, excusat Heliseum, qui non est credendus ab Azaele aliquid accepisse: quem constat munera oblata à Naaman Syro respuisse. Secunda pars incipit ibi, Poterat. [Tertia ibi, Nec quemquam moveat. Quarta ibi, Hoc ipsum. Quinta ibi Vide in quarto.

c. ¶Iudices.] Anastasius ?, Duces. Verba Michae prophetae & est talis casus. Quidam cum reprehenderentur de simonia, excusabant se exemplo quorundam in veteri testamento: quos Hieronymus ponit in hoc capitulo. Primo ergo ponit verba Michae prophetae, & exponit ea, ostendens propter huiusmodi simoniam Hierusalem fuisse destructam. Secundo ibi, Poterat Petrus ponit verba Petri condemnantis Tertio, excusat oblationem pecuniae simonice condemnantis ?

d. ¶Eius. Populi Iudaici. Ioan.

e. ¶Requiescebant. Ille dicitur requiescere super Dominum qui obtentu sacerdotii vel prophetiae non vivit luxuriose: & expone, requiescebant, id est, gratiam eius habebant secum, secundum opinionem suam.

f. ¶Non veniet. Quasi impunitate sibi promittebat.

g. ¶Mala. Quae minantur nobis prophetae.

h. ¶Arabitur. Hostili aratro, id est, desolabitur, & esse definet: arg. ff. q.b. mod. ususfructus amittitur, si ultra fructus. Et hoc factum est à Romanis.

ADDITIO. 76. dist. ieiunium. Archidiaconus.

i. ¶Pomarii erit. Custodia enim pomarii collectis pomis deseritur. & ideo hoc dicit.

K. ¶Saulem. Historia. Legitur in primo libro Regum, quod cum Saul cum quodam servo suo asinas quaesivisset patris sui, & non invenisset, dixit servus Saul: Hic est vir sine ambiguitate loquitur: eamus & quaeramus ab eo. & ait Saul. Quid feremus? eciam panis deficit in marsupiis nostris, & sportula non habemus an seruus. Habeo in manu mea quartam partem stateris argenti, & iue-

(Continuation of the gloss on K Saulem from p. 476.) & iuerunt ad prophetam: & iniunctus est Saul in regem à Samuele de praecepto Domini.

a. ¶Sed fac. Id est, pone. & ita secundum canones potest pars ponere falsum. de consecrat. distinctio 4. san...ctum.

b. ¶Quinque ?

& puerum respondisse: Ecce inuenta est in manu mea quarta pars sicli pecuniae, & dabo viro Dei, & annunciabit nobis vim nostram. Non enim scriptum est, quod Samuel acceperit, aut quod illi obtulerint: quin potius à propheta pascuntur, & inuitantur ad prandium. Sed fac ª cum accepisse: stipes magis aestimandae sunt tabernaculi, quam munera prophetiae: siclus enim viginti obolos habet; & quarta parta sicli, quinque sunt oboli ᵇ. Et nostri igitur sacerdotes, si volunt vendere prophetiam, & columbas in cathedris suis proponere, quas Dominus flagello subuertit, quinque α tantum obolorum sint mercede contenti: qui utinam ᶜ non pretia villarum, sed quinque, obolos acciperent. ¶Hoc ipsum sonat, & in tertio regnorum libro, quod uxor ᵈ Hieroboam infirmante filio pergit ad Achiam hominem Dei ᵉ, & defert ei decem panes β, & crustulam, & vas mellis; quia γ haec magis in sumptum ᶠ prophetiae, quàm muneri prophetiae reputanda sunt. Licet potuerint hi, qui ad ariolos ire consueverant (quia multi diuini & arioli erant in Israel) mala consuetudine aestimasse ad ipsum etiam de prophetis, & voluisse sanctis viris offerre, quod diuinis offerre consueuerant. ¶Vnde §in quarto libro Regum legitur, quod Heliseus ᵍ venit Damascum, & Benadad Rex Syriae aegrotabat, annunciaruntque; ei dicentes. Venit vir Dei huc: & ait Rex ad Azaelem ʰ: Tolle tecum munera, & vade in occursum viri Dei, & consule Dominum per eum, dicens, si euadere de infirmitate hac potero. Iuit igitur Azael in occursum eius, habens secum munera, & omnia bona ⁱ Damasci, onera quadraginta camelorum. Sed non est credendum accepisse: sicut de eodem Haeliseo legitur, quod Naaman mundatus à lepra obtulit ᵏ ei munera dicens: Obsecro, ut accipias benedictionem à seruo tuo. At ille respondit. Vivit ˡ Dominus, ante quem sto, quia non accipiam. Cumque vim faceret ᵐ, penitus non acquievit.

α. ¶Quidque tantum obolorum sint mercede conteti, qui.] Ista omnia absunt à recentioribus editionibus B. Hieronymi, atque etiam à vetustioribus, praeter dictionem, qui. Sed non sunt expungenda, quia sententia non efficiunt.

¶Caput hoc in vno vetusto exemplari coniunctum est superiori; et loco prime dictionis, Iudices, legitur, Duces. quemadmodum est apud B. Hieronymum in versione lxx.

b. ¶Quinque sunt oboli. Arg. in delicto quantitatem rei attendi. infra. 14. q. vlt. cap. vlt. inf. 17. q. 4. quicunque. q. vlt. qui ferri sunt.

c. ¶Qui vitiam. Et hoc negative legas, id est, utinam non plus acciperent. simile etiam habes 23. q. 4. si ea. & episcopi. & ideo forte hoc dicit: quia li plus non accipere, nullus esset qui vellet simoniam committere. Vel ideo forte, quia quanto minus quis accipiendo minus peccaret 1: secundum quod dicitur de minus enim punitur pro porco vel oue quàm que. ff. de abigeis. l. 1. j. responsum. Vel posset intelligi de in illam decr. extra de simo. & si quaestiones. Argumentum contra. inf. 14. q. vlt. cap. vlt. 17. q. 4. quicunque. cap.

d. ¶Quod uxor. Historia. Legitur in tertio libro Regum, quod aegrotaret primogenitus filius Hieroboam, dixit uxori suae: Tolle tecum munera, & mutato habitu, vade ad Acniam prophetam ut iudicet tibi quid futurum sit de puero. Quae cum venisset ad prophetam; etsi prae caligine oculorum videre non poterat, dixit tamen, Ingredere uxor Hieroboam; quare te aliam simulas? ego missus sum ad te durus nuncius. & tum multa nunciasset ventura super dominum Hieroboam, subintulit: Vade in domum tuam, in introitu tuo in urbe morietur filius tuus: qui solus de semine Hieroboam in sepulchra patrum suorum inferetur. Historia de Heliseo prophetae in littera patet.

e. ¶Achiam hominem Dei. Qui ei praedixit mortem filii Abiae: & qui ei peccata sua exprobraret, & suam ultionem praediceret, ut infra. ead. si quis inquit. dicit 23. q. vltim. cap. vlt.

f. ¶In sumptum. Ad sumptus enim & sustentationem accipere licet. extra de sim. cum sit. 23. quest. 5. dicat. ff. de officio proconsulis, solent. ff. de officio praesidis, plebiscito. Et ita presbyter "si pauper est. accipere potest pro celebratione Missae. extra de praebendis, significatum. nisi sit proprius sacerdos. de consecra. distinct. 1. sufficit.

ADDITIO. quod nor. 21. quaest. 7. capit. ult.

g. ¶Heliseus. Qui tauit ferrum. infra de consecratione ?

h. ¶Ad Azaelem. Suarum rerum dispensatorem.

i. ¶Bona. Id est, aliqua de omnibus boni, id est, de omni genere bonorum. ff. de regula iuris aliud. §. refertur.

K. ¶Obtulit. Arg. in eodem facto secundum diuersitatem intentionis alterum peccare, & alterum non, vt 32. q. 5. propositio.

l. ¶Vivit. Hac iuratio erat in ueteri testamento. 22. q. 1. & iurabunt.

m. ¶Faceret. Arg. contra Cathalanos.

Presbyter pauper pro celebratione Missae accipere pot. "id est pst? locare operas suas."

Decret. Grat. ps ij.

(Continuing canon from p. 477, gloss tail.)

...cum illa portauerit: & tamen propheta non scribitur accepisse: quippe cum & corripuerit eam, & uenturum luctum praedixerit; & licet, &c.

β. ¶Decem panes.] Sic in Vulgata Latina B. Hieronymi habet, panes, & vuas passaris, & vasculum mellis. In Graeca autem vulgata, & crustula, & vua passa commemorantur ἄρτους, inquit, καὶ κολλύρια τοῖς τέκνοις αὐτοῦ καὶ καψύλας.

γ. ¶Quia haec magis.] Ista vsque ad ver. Licet. non habetur hic apud B. Hieronymum, sed loco eorum hic: Dici ut enim, quid secum illa portauerit: & tamen propheta non scribitur accepisse: quippe cum & corripuerit eam, & uenturum luctum praedixerit; & licet, &c.

δ. ¶Vnde in quarto.] Hac vsque ad finem non sunt inuenta apud B. Hieronymum.

Idem eodem capite.

C. XXIIII. Quod diuinatio in bonum non accipitur

Nvnquam ª diuinatio ᵇ in scripturis in bonam partem accipitur. Non est augurium in Iacob, neque diuinatio in Israel. Videbantur sibi quidem esse prophetae: sed quia pecuniam accipiebant; prophetia ipsorum facta est diuinatio.

¶Hoc etiam caput in aliquot Vetustis est coniunctum superiori, & legitur in originali, Nunquam enim.

Cum ergo ᶜ secundum Hieronymum boni prophetae non munera prophetiae accipiebant, sed stipes tabernaculi, malis autem, qui accipiebant, prophetiam, quae Dei erat donum, in diuinationem, quae diabolica est, conuertebatur: quid aliud colligitur, nisi quod simoniacis (quod superius dictum est) nulla spiritualis gratia cooperatur? Cum enim (sacramentis neque qui plantat, neque qui rigat, sit aliquid: sed qui incrementum dat, Deus, qui operatur in eis, si Dominus non lucet, sed est otiosus Item, quod dicitur de Christo, quod sicut Christus venditus sit miracula, & spiritus sanctus posse vendi, & in ipsa venditione suam gratiam operari, non valet haec similitudo; Non enim hoc operatur spiritus sanctus spiritualiter in perfidis mercimoniis auaritiae, quod Christus gessit corporaliter certi mysterii causa ad exemplum patientiae. Si enim ommifaria est similitudo, cum credatur posse vendi sicut Christus: credatur etiam spiritus sanctus posse crucifigi: quod impossibile est. Potest etiam intelligi (ut a similitudine non recedamus) quod sicut Christus venditus non venditori vel ementi, sed eis, qui nescientes aderant, dona sua gratia contulit, pro quibus etiam in cruce supplicauit, sic & spiritus sanctus non vendenti, vel ementi, sed his, qui de manibus eorum, ignorantia ducti, sacramenta Dominica accipiunt, sua gratia effectum largiri probatur. Item objicietur ᵈ, quod etsi malum sit ecclesiastica emere, tamen saepe sinistra principia ad felices perueniunt exitus. Vt Iacob per supplantationem ᵉ peruenit ad benedictionem, vt seges, quae leprosa manu seritur, munda tamen metitur, vt ex adulterino concubitu pulchra soboles nascitur: sic & pecunia, quae per simoniam, acquiritur, salicem habet exitum, cum pauperibus profutura erogatur. Sed nihil horum simoniacis patrocinatur.

Ait enim Leo episcopus ad Mauros episcopos, ep. 85. al. 87.

¶Nvnqvam. CASUS. Dicitur hic, quod diuinatio raro in bonam partem accipitur. vnde illi, qui pro indicatione futurorum pecuniam accipiebant, non erant veri prophetae, sed diuini: licet se crederent esse prophetas.

a. ¶Nunquam. Id est, raro 1 pro maiori parte dictum. est. aliter falsum est. ut supra. eadem, eos qui.

b. ¶Diuinatio. Hoc enim impossibile est, quod diuinatio sit prophetia. expone ergo sic: facta est diuinatio id est, diuinatio occultorum quae credebatur esse prophetia. eorum enim prophetia declarata est non esse prophetia.

ADDITIO. Vt hoc melius intelligas, scias quod prophetia est rerum latentium praeteritarum, praesentium, vel futurarum ex diuina inspiratione manifestatio, secundum Papiam.

¶CVM ERGO. CASUS. Concludit Gratianus ex praemissis, quod vacua est gratia spiritus sancti in eis qui munera accipiunt: non obstante exemplo quod Petrus venditi sus fecit miracula, quod hoc fecit causa mysterii, ad exemplum patientiae, vel ut prodesset abijs, & non ementi vel uendenti: sicut simoniaci prosit ignorantibus eos esse simoniacos: & non obstante eo quod saepe ad bonum finem ueniunt quae malo principio inchoantur.

c. ¶Secundum. Et ita docet nos magister resistere. Argu. à simili. 17. quest. 1. nuptia. ruff. de condi. indeb. si reus. 12. quaest. 7. Apostoli. praeterea responderi pot per id quod nota. supra. eo. eas 2.

d. ¶Item obijcitur. In defensionem simoniacorum vlij à §. sed ni hil sit ita um impugnare eos. ?

e. ¶Per supplantationem. tamen facta instinctu domini. 7. q. 1. quam periculosum. Principia.

1 Concor. gl. in l. si haereditatem. ff. ma. & de confess. dist. 5. nunquam.

Diuinatio non potest esse prophetia.

2 Bene ibi no. per Laurentium. cuius fuit ista glo. sed non not. secundum Ioan. & ibi dixi sententiam Laur. in versi portionis. Archid.

(Continuation of gloss tails from p. 478.)

...ns quem.] CASVS Praelati, qui dignitates acquisiuerunt, etsi alios non offendant: malitos consueuerunt habere: difficile enim peragantur exitu. &c. seq. c. patet.

...ndit] Sic 14. quaest. 5. neque.

... de his qui no. infra. quid ergo. & de orig. iur. l. 1. Arg. contra. ff. de legib. non omnium. 16. q. 3. §. pot. 5 dist. 17. regula. 7. 14. q. 5. neque. 7. 16. q. 1. c. ult. & q. 3. si sacerdotes. extra de iure patro. cura pastoralis. Ioan. Si quis semper habet malam fidem, nunquam habebit exitum bonum: secus in contractibus zijs. B.

C. XXV. Quae malo inchoantur principio, non peraguntur bono exitu

Principatus, quem ª aut seditio extorsit, aut ambitus occupauit: etiam si moribus, atque actibus non offendit ª: ipsius † tamen initij sui est perniciosus exemplo ᵇ. Et difficile est ᶜ, ut bono ᵈ peragantur exitu, quae malo sunt inchoata principio ᵉ.

† al. ipso.

Item Gregorius Antiocheno episcopo, lib. 7. epist. 47. indictio. 2.

C. XXVI. Non superaedificatur bonum opus, ubi Christus fundamentum non est

Cum Paulus dicat: Fundamentum ᶠ aliud nemo potest ponere praeter id, quod positum est, quod est Christus Iesus; consequenter probatur, quia ubi Christus non est fundamentum, nullum boni operis est superaedificium.

¶Apud B. Gregorium sic legitur. Praedicator autem egregius dicit, fundamentum, &c.] Quisquis ergo cum dilectione Dei, & proximi, fidei, quae in Christo est, firmitatem tenet; eudem Iesum Christum Dei & hominis filium apud se posuit fundamentum. Sperandum ergo est, quod ubi Christus fundamentum est, bonorum quoque operum sequatur aedificium.

Idem Syagrio, & alijs episcopis, lib. 7. epist. 110.

C. XXVII. Non potest fieri eleemosyna ex pecunia simoniace acquisita

Non est putanda eleemosyna, si pauperibus dispensetur quod ex illicitis ᵍ rebus accipitur; quia qui hac intentione male accipit, ut quasi bene dispenset, grauatur potius quàm iuuatur α. Et paulo post. ¶Vnde etiam illud certum est, quia etsi monasteria, aut xenodochia, vel quid aliud de pecunia, quae pro sacris ordinibus datur construatur, mercedi non proficit. Et paulo post. ¶Ne ergo sub obtentu eleemosynae cum peccato aliquid studeamus accipere, aperte sacra scriptura nos prohibet dicens: Hostiae impiorum abominabiles, quae offeruntur ex scelere. Quidquid enim in Dei sacrificio ex scelere offertur, omnis...

PRincipatus quem. CASUS. Praelati, qui dignitates male acquisiuerunt, etsi alios non offendant: malos tamen exitus consueuerunt habere: difficile enim est ut bono peragantur exitu. &c. seq. c. patet.

a. ¶Non offendit. Sic 14. quaest. 5. neque.

b. ¶Exemplo. Habetur & ratio exempli. Nonnulla siquidem in canonibus operantur, Multa enim reproba tur ne sint perniciosa exemplo, quae possent tolerari, ut 11. q. 3. praecipue. 5. 30. din. de his ueris. 7. dist. 82. plurimos. 5. dist. 96. bene. & arg. 21. q. 2. si quis iam arg. 27. q. 2. nec aliqua. supra 17. q. 1. institutum est.

c. ¶Difficile est. Id est 1. nunquam. infra. eo. si quis. ne ponitur pro 0. ix. 47. dist. quantum libet 2.

d. ¶Bono. Sic 14. q. 5. neque. Arg. contra. extra qui filij sint legi tanta. & de matrimonio contracto post votum de futuro.

e. ¶Principio. Arg. initium spectandum 3. & quantum ad fidem à principio, collige ex his. arg. 3. q. 6. no. 10. q. 3. praeposi. q. 61. dist. id miramur. d hoc. & 16. q. 3. si sacerdotes. Archidiaconus.

ADDITIO. 1 Concor. text. in l. ab?surdu. cum ibi not. ff. de iud. & in l. 1. cum gl. in uersi. pessime ff. ad Macedonia.

2 Sed Hug. dicit difficile, quasi non impossibile.

3 Ad hoc extra de elect. dudum. 1. q. 3. fi sacerdotes. Arch.

Anastasius, l. 7. cap. 17. Distinctio 61. cap. miramur. † al. ipso.

f. ¶Cum Paulus dicit. ¶Fundamentum. Arg. contra, Debile principij melior fortuna seque tur. Et arg. non baptizatum non suscipere ordinem. 24. q. 6. 1. ubi sana. 7. ead. q. 6. si quis perignoratiam. & 7. ead. si quis confugerit. extra de praesbyt. non baptizati. ueniens. & c. si quis.

Ordinem suscipere non potest qui baptizatus non est.

¶Non est putanda. CASUS. Ostendit Grego. in hoc c. quod nullus debet simoniam committere, ut postea ex pecunia uelit ecclesias construere, vel eleemosynas facere: tum quia scriptum est. Honora Deum de tuis iustis laboribus. Tum quia dicit Salomon, Qui offert sacrificium de substantia pauperis, &c. argumentum. Et haec in prima parte. In secunda parte instruit clericos ad dignitatem, ut antequam accedant ad dignitatem, vires suas metiantur, ut ad quam se sufficere credunt, cum metu accedant. Vel sic.

CASVS. In prima parte probatur triplici auctoritate, quod de illicite acquisitis non est eleemosyna facienda. Prima auctoritas est illa, Hostiae impiorum, &c. Secunda, Honora Deum. Tertia, Qui offert sacrificium, &c. In secunda parte dicitur, quod si aliquis ad honorem debet vires suas consideret: & etiam si se sufficientem iudeat, cum timore accedat: aliter nullo modo accedat.

g. ¶Ex illicitis rebus. Hic dicunt quod de male acquisitis non debet fieri eleemosyna: quod uerum est cum dominium non est translatum: uel si repetitio competit, ut dixi in summa, 15. quaestio. 5. sed ubi non competit repetitio, retrix potest facere eleemosynam, sed le cond. ob tur. cau. l. idem. §. quoties. monaca simoniaca fundata est ecclesia? lictur 14. q. 6. coperimus. & 12. q. 2. au?natus 4. illius ecclesiae? Dic quod ? acta est ignominia. extra de simon. de Iesan. episco. §. pro omnibus. & de ca?. §. illud. trans quid si ex pecunia simoniaca quis emit uineam; nunquid de fructu faciet at. ps ij.

4 Scilicet empto per pecuniam si... 4. § Fan 5 id ex de iure patro. de iure.

(Continuing canon C. XXVII from p. 479.)

eleemosyna? Non? quia eodem iure censetur cum pecunia: cum fructus in locum pecuniae succedat. arg. ex de vsu. cum tu. in fin. ff. de leg. 2. Imperator. §. ult. & §. supra 94. distin. cap. 1. Arg. contra. ff. de fur. qui s. penult. & vlt. Facere. ¶Sed opponitur, Facit tibi amicos de mammona iniquitatis. sed sic exponit, id est, de diuitiis, sollicitudinibus & laboribus acquisitis: uel quibus abstulisti sua restituas 1. vel eorum parentibus: uel illis mortuis sacerdotibus offeras: & ibi omnes facti tibi amici orabunt ad te ad Dominum. licet enim dictum sit: Quae in malum acquisiuisti, in bonum expande: non tamen id ubi patrocinabit.

potentis Dei non placat iracundiam, sed irritat. Hinc rursus scriptum est: Honora Dominum de tuis iustis laboribus. Qui ergo male tollit, vt quasi bene praebeat, constat sine dubio, quia Dominum non honorat. Hinc quoque; et Salomonem dicitur: Qui offert sacrificium de substantia pauperum, quasi victimat filium in conspectu patris. Quantus autem dolor patris sit, perpendamus, si in eius conspectu filius victimetur. Et hinc facile cognoscimus, quanta apud Deum dolor exasperatur, quando ei sacrificium ex rapina tribuitur. Nimis ergo declinandum est, dilectissimi fratres, sub obtentu eleemosynae, peccata simoniacae haereseos perpetrare. Nam aliud est propter peccata eleemosynas facere α: aliud propter eleemosynas peccata committere †. Et post paucis. ¶Quisquis ergo sacerdotium non ad elationis pompam, sed ad utilitatem adipisci desiderat; prius uires suas ᵇ cum hoc, quod est subiturus, onere metiatur, ut si impar est, abstineat ᶜ; & ad id cum metu etiam, cui † se sufficere existimat accedat.

α. ¶Iuuatur.] Si hic interponatur caput, Eleemosyna infra 14. q. 5. eris integer hic locus.

β. ¶Committere.] Hic apud B. Gregorium intericiuntur c. Hoc quoque. dist. 5. 9. &c. Sicut neophytus. dist. 48.

† al. perpetrare.

† al. qui.

Item Theodorico, & Theoberto † Regibus Francorum, lib. 7. epist. 114.

† al. Theoberto

C. XXVIII. Pastor simoniacus nullam ouibus prebet medicinam

Fertur simoniaca ᵈ † haeresis (quae prima contra Dei ecclesiam diabolica plantatione subrepsit, & in ipso ortu ᵉ suo, zelo † Apostolicae ultionis percussa, atque damnata est) in regni vestri finibus dominari: cum in sacerdotibus fides sit eligenda cum vita. Si enim vita deest, fides ᶠ meritum non habet, beato Iacobo attestante, qui ait: Fides sine operibus ᵍ mortua est ʰ. Quae enim opera esse ualeant sacerdotis, qui honorem tanti sacramenti coniuncitur obtinere per praemium. Et post paucis. ¶Hinc igitur non solum in ordinatoris, & ordinati animam lethale vulnus infligitur, uerum etiam excellentiae ⁱ vestrae regnum † episcoporum culpa (quorum magis intercessionibus iuua ri debuerat *) praegrauatur *. Si enim dignus is sacerdotio creditur, cui non actionis merita, sed praemiorum copia...

† al. simoniacam haeresim.

† al. scio.

† al. regimen vestrorum episcoporum.

Sic conligit, quia Theodoricus fuit decapitatus apud Coloniam & Theobertus intoxicatus a Brunichilda. Crimen alterius nocet innocenti. 3 De hoc no. B. extra de pe. qua bus? dam.

a. ¶Facere. Sed opponitur, Facit tibi amicos de mammona iniquitatis, quod, id est de diuiniis, sollicitudinibus & laboribus acquisitis: uel quibus abstulisti sua restituas 1. vel eorum parentibus: uel illis mortuis sacerdotibus offeras: & ibi omnes facti tibi amici orabunt ad te ad Dominum. licet enim dictum sit: Quae in malum acquisivisti, in bonum expande: non tamen ad hoc patrocinabit. H. male acquirere propter eleemosynam, & id in bonum expendere, nihil aliud est quàm finium in conspectu patris mactare. 14. q. 6. insolantis. aliter autem acquisitum. ut amore filiorum, & in bonum expensum, id tibi patrocinabitur ad praemium. Hugucio.

Facere amicos de mammona iniquitatis, quid?

1 Hic videas quod habetur 14. q. 5. Sed hic. ibi exponit praedicta auctoritas.

b. ¶Prius uires suas. Sumite materiam uestris qui scribitis aequam. Viribus. & versate diu quid ferre recusent, Quid ualeant humeri. arg. ff. de excu. tutoris. paupertas. Idem dicit lex in muliones. ad legem Aquil. l. idem iuris. §. 1. & l. qua actione. §. 2.

Horatius in arte poetica.

c. ¶Abstineat. Hic praesumit contra indignum praelatum stantia g? male sit electus arg. à 3rio sensu, 61. dist. miramur. uersiculus. nec putandus est honor.

¶Fertur. CASUS. Gregorius reprehendit hic reges Franciae, eo quod in suis finibus sinunt simoniam vigere. Et ostendit hoc esse damnum regi: quia simoniaci nocent regimini eorum de suis iniuriis orationibus, quorum intercessionibus debuerat adiuuari, quis non de ipsorum orationibus confidere potest, quos intus cognoscat esse uulnerare? & qualis fructus producitur ea radice ex infecta?

d. ¶Simoniaca. Notat Gregorius primo de negligentes istos Franciae, eo quod dominatur simonia in regno eorum Secundo dicit quod ipsorum praelatorum culpa eorum regimen retorquetur. Tertio timendum de his, qui tales apud Deum intercessores habent, non provocatricam Dei, quam placare debent.

Simonia dominatur in Francia.

e. ¶Et in ipso ortu. Quo ad novum testamentum: & intelligepost resurrectionem: & sic non est contra de consecra. dist. 2. primas.

f. ¶Fides. Professionis scilicet.

g. ¶Operibus. Exterioribus.

h. ¶Mortua est. Si tempus datur uel locus, de poenitentia.

i. ¶Vt eruncti am excellentiae. Ecce quod crimen alicuius nocet innocenti 2. argumen. distinctio. 61. miramur. uersiculus. sicut enim. argumen. ead. quaesti. dominus. contra. infra ead. quaestio. 4. capi. argumentum. 8. quaest. 4. capi. contra. distin. 81. si qui sunt praesbyteri. Arg. dist. 37. §. ut itaque. arg. de consecra. distin. 1. in sanci. 1. Arg. contra. 24. q. 1. non turbatur. arg. 6. q. 1. ex merito. arg. 49. distinct. §. 1. arg. q. 1. quaest. 7. capi. argumen. infra. ead. quaest. multi. Et est arg. quod res ius alius acta, aliis non praeiudicat. infra de poenitentia. distin. 6. c. 1. ff. de re iudi. saepe Ioan. hoc breuiter tenet dam?.

Decret. Grat. ps ij.

(Continuing canon C. XXVIII from p. 480.)

suffragatur a; restat, ut nihil sibi in ecclesiasticis honoribus grauitas, nihil defendat industria; sed totum auri profanus amor obtineat. Et dum vitia remunerantur honore, in locum ultoris b , is, qui fortasse fuerat ulciscendus c , adducitur: atque hinc sacerdotes non proficere, sed perire potius iudicantur. Vulnerato namque pastore, quis curandis ouibus adhibeat medicinam? aut quomodo populum orationis clypeo tueatur, qui iaculis se hostilibus feriendum exponit? aut qualem de se fructum producturus est, cuius graui peste radix infecta est? Maior ergo metuenda est locis illis fore clamitas, ubi tales intercessores ad locum regiminis adducuntur, qui Dei in se magis iracundiam prouocant d , quam per semetipsos populis placare debuerant.

Cum ergo secundum Leonem simonia non bono peragatur exitu, secundum Gregorium nullum boni operis sequatur aedificium, nec sit putanda eleemosyna, quae ex pretio simoniae erogatur pauperibus; vulnerato pastore medicina non adhibeatur curandis ouibus; de infecta radice fructus non producatur; maior etiam calamitas in futuro metuatur; de tam sinistro principio quis foelix exitus speratur?

Hinc etiam Augustinus ait.

C. XXIX. Simoniacorum sacramenta effectu gratiae carent

Sicut eunuchus e fuit, qui Ioseph comparauit; ita qui gratiam mercatur, viuum semen f non habet siccis genitalibus. Sic quoque ignis sacrificij, qui per septuaginta annos Babylonicae captiuitatis sub aqua g vixerat, extinctus est, Antiocho h Iasoni vendente sacerdotium: quod significauit spiritus sancti ignem non lucere i in simoniacis† sacramentis.

† al. simoniacorum.

Quid in his similitudinibus beatus Augustinus notare voluit, nisi quia sacramentum simoniacorum (sicut & ceterorum haereticorum) licet sint vera quantum ad formam, inania tamen, & falsa sunt, quantum ad effectum, cum non possint in cordibus hominum gignere, uel accendere caelestem gratiam.

(Continuation of gloss i. Verumetiam excellentiae from p. 480:) ... quod res inter alios acta, alijs non nocet generaliter nec enim alterius alij nocet. in casibus tamen specialibus fallit, qui in iure expresse inueniuntur. extra de re iudi. ca. quamuis. & 6. q. 1. §. uerum. & alijs similibus calibus. vt s. q. 6 §. diffinitiua.

a. ¶Suffragatur. Nam dicit lex: qualiter quisque meretur, non quantum dare sufficiat aestimetur. C. de episcopis & cleri. si quemquam. Sed quaeritur quare scribit Papa regi, cum non habeat potestatem super his. 11. q. 1. sacerdotibus? Ideo, quia participes erānt: vel quia erānt incorrigibiles, vt J. ea. q. vlt. c. vlt. 17. dist. nec licuit. extra de iud. cum non ab homine.

b. ¶Vltoris. Id est, praelati, qui vitia aliorum dēnt vlcisci.

c. ¶Vlciscendus. Id est, propter peccata ? puniendus.

d. ¶Prouocant. In se, non in illos pro quibus supplicant. & ita etiam exaudi 3 q. 7. in grauibus.

CVM ERGO. Concludit Gratianus ex omnibus supradictis, quod ex malo initio bonus exitus non speratur.

¶Sicut. CASUS. Dicitur in hoc cap. quod sicut eunuchus fuit qui Ioseph comparauit: sic eunuchi sunt, id est, sine humore gratiae qui simoniam committunt: & in eis ignis spiritus sancti non viget. Quod probatur exemplo Antiochi, quo vendente sacerdotium ignis, qui vixerat sub aqua septuaginta annis, extinctus est. Et nota duas historias in hoc c. scilicet de Ioseph, & igne. Legitur enim in Genesi quod Ioseph venditus est a fratribus suis Ismaelitis euntibus in Aegyptum: qui postea vendiderunt eum Putifar eunucho Pharaonis Regis: quem existimo miraculose eunuchizatum: ideo quod emerat Ioseph ut eo abuteretur: cum ante constet eum vxorēm habuisse & filiam. Item legitur in libro Machabaeorum quod filijs Israel in perfidia deductis, Hieremias cum quibusdam alijs ignem sacrificij absconderunt in ualle ubi erat puteus occultus: post multos autem annos ad praeceptum regis Persidis quaesitus est ignis ille: quo inuento hauserunt aquam, qua ligna composita aspergebantur, & statim ardebant. pro quo miraculo Rex super puteum illum templum aedificauit. tempore uero procedente cum Rex Antiochus regnum susciperet & regnaret in Iudaea, Iason frater summi sacerdotis adito rege obtulit ei talenta xl. & accepit ab eo summi sacerdotij principatum: & statim extinctus est ignis sacrificij. Sequentes duo §. plani sunt.

e. ¶Sicut eunuchus. Putifar qui primo habuit vxorem filiam Pharaonis: cum postea fuisset ordinatus sacerdos Heliopolis, fuit exectus. Vel vt quidām dicunt, siccauit Dominus genitalia eius, quia ad turpes vsus emerat Ioseph.

f. ¶Viuum semen. Scilicet boni operis.

g. ¶Sub aqua. Arg. dist. 81. c. si qui. Arg. tamen contra 28. dist. cap. vlt. & infra. ea. Dominus. Ioan.

h. ¶Antiocho. Iste Antiochus Graecus fuit: & multum Iudaeos oppressit, & vendidit sacerdotium templi. Et est arg. hic quod in vete. test. simonia erat ordinem emere.

i. ¶Non lucere. Ignis missus à Hieremia in puteum: qui tamen post nunquam fuit inuentus: sed aqua pinguis lapidi supposita illum comburebat. de isto igne habes de peni. dist. 3. inter haec hircum. & puteus erat in valle Iosaphat: vbi Rex Persarum fecit fieri templum, & appellatum est à Hieremia nepthar, quod interpretatur purificatio. Ioan.

§. Sed obijcitur a illud Augustini contra haereticos tractatu 5. super Euangelium Ioannis.

¶Siue bonus, siue malus sit minister, per vtrumque effectus gratiae confertur.

C. XXX. De eodem

Si iustus b fuerit minister, computo eum cum Paulo, qui gloriam suam non quaerit, dicens: Ego plantaui c, Apollo rigauit d, Deus autem incrementum dedit. Qui uero fuerit superbus minister, cum diabolo computatur: sed non contaminatur donum Christi, quia per illum pura puris fluuius transit, & uenit ad fertilem terram. Scio quia lapis ex aqua fructum ferre non potest: & si per lapideos canales transit e aqua ad areolas, in canali lapideo nihil generatur; sed tamen hortus plurimum fructum affert. Spiritalis enim uirtus sacramenti ut lux pura ab illuminandis excipitur; sed per immundos transiens non coinquinatur.

¶Ab initio huius capitis vsque ad ver. donum Christi. Algerus lib. 3. c. 5. citat ex beato Augustino, cuius tamen propria verba habentur infra de confec. dist. 4. c. aliud. §. si fuerit.

Idem ad Vincentium Donatistam, epist. 48.

C. XXXI. De eodem

Ex catholica f ecclesia sunt omnia g Dominica sacramenta: quae sic habetis & datis, quemadmodum habebantur h & dabantur etiam prius quam inde exiretis.

Idem de baptismo contra Donatistas, lib. 5. c. 19.

C. XXXII. De eodem

Sic autem Deus i abest† sacramentis, & uerbis suis k,

† al. Si

a. ¶Sed obijcitur. In defensione simoniacorum probando, quod habent effectum sacramenta ab eis collata. Ioan.

¶Si iustus. CASVS. Hic ostenditur, quod si sacerdos iustus fuerit, est bonus minister sacramentorum, & non actor: quod probatur exemplo Pauli. si vero malus est, sua malitia sacramentis non obest, quia sicut sterilis non est, quanuis sit per canalem sterilem fluat: ita virtus spiritalis etsi per immundos transeat, tamen ab illuminandis excipitur. Et not. quod ab isto supradicto capitulo vsque ad cap. etiam corde: probatur quod uera sunt sacramenta malorum sacerdotum: & uere ab eis conferuntur, dummodo in forma Ecclesiae conferantur.

b. ¶Si iustus. Ab isto cap. vsque ad illud, et corde, ostendit magister, quod sacramenta haereticorum uera sunt, & uere ab eis conferuntur, si in forma ecclesiae conferantur: non tamen quoad virtutem: cum distinctione tamen: quia sacramenta necessitatis ni?si in necessitate quis sumat ab haeretico, vel etiam si ignoranter sumat: & uirtutem & ueritatem quidem accipit sacramenti. Si vero non necessitate vel scienter accipit, ueritatem quidem accipit sacramenti, non uirtutem: si tamen ficte accipit, & post agat poenitentiam, habebit vtrunque. de consecratio. distin. 4. tunc valere. & §. sed notandum 2. infra eadem. In sacramento vero dignitatis, ut in ordine, distingue secundum illam distinctionem 11. q. 1. ordinationes. In sacramento Eucharistiae dicimus quòd de manu haeretici sumendum non est. 24. quaest. 1. cap. vlti. & 32. distin. §. uerum. si tamen accipiatur, verum est corpus, si in forma ecclesiae est confectum: licet quidam dicunt, quòd ipsi non conficiunt. 24. q. 1. schisma.

ADDITIO. Arg. de consecrat. dist. 2. quid sit?. Arch.

c. ¶Plantaui. Praedicando.

d. ¶Rigauit. Baptizando.

e. ¶Transit. Infra eadem. sic populus contra. Solutio. hoc de sacramentis necessitatis, quae semper habent effectum nisi culpa suscipientis impediat, & ibi de sacramentis dignitatis, vel hic de ficte ordinatis: ibi de his quos ecclesia tolerat. Vel dic quod sunt posita quantum ad illos, vt 49. dist. cap. vlt. 15. q. vlt. c. si.

Ex catholica. CASVS. Dicit Augustinus quòd à catholica ecclesia vera sumpserunt haeretici sacramenta, qui sic habent & cōferunt sicut habebant ante quàm de ecclesia exirent. Sequentia tria c. plana sunt, & per se patent.

f. ¶Ex catholica. In hoc & in duobus cap. sequentibus dicitur, quod vera sunt sacramenta haereticorum, quae in forma ecclesiae celebrantur.

g. ¶Omnia. Id est, omnium sacramentorum ueritas & forma.

h. ¶Habebantur. Arg. contra J. c. extra catholicam. sed ibi expone, id est, extra formam catholicae ecclesiae.

i. ¶Sic autem Deus. Deus dicitur adesse talibus sacramentis, vt veritas subsistat, & vt virtus praestetur ei qui accipit ignoranter. supra. si iustus.

k. ¶Et verbis suis. Et ita verba necessaria sunt: argu. infra ea. detrahe.

(Continuing canon C. XXXII from p. 482.)

Sicut†* mam ecclesiae tradidistis.

† al. eg

Idem lib. 4. de bapt. contra Donatistas, c. 12.

C. XXXIII. De eodem

Nec foris ergo, sicut nec intus quisquam, qui ex† parte diaboli est, potest uel in se, uel in quoquam maculare sacramentum, quod Christi est.

Idem ad Emeritum, epist. 164.

¶Sacramenta, quae non mutantur, catholicis, & haereticis communia probantur.

C. XXXIIII. De eodem

Sacramenta, quae non mutastis a, sicut habetis, approbantur à nobis: ne forte cum vestram prauitatem corrigere uolumus, illis mysterijs Christi, quae in vestra prauitate deprauata non sunt, sacrilegam faciamus iniuriam b. Neque enim & Saul deprauauerat unctionem, quam acceperat, cui unctioni tantum honorem rex Dauid pius Dei seruus exhibuit.

Idem ad Donatistas.

C. XXXV. De eodem

Sicut ficti c veraciter, non ficte recipiunt, nec eorum baptisma reprobatur; sic & illa, quae schismatici, vel haeretici, si non aliter habent, nec aliter agunt, quàm vera ecclesia, cum ad nos veniunt, non emendamus d, sed potius approbamus.

¶Verba ipsa prioris partis huius capitis usque ? utur, non sunt inuenta apud B. Augustinum: sed habetur sententia ? lib. 1. de baptismo contra Donatistas, c. 12. Reliqua autem huius capitis pars est in eodem lib. c. 13.

Idem contra litteras Petiliani, lib. 3. c. 9.

¶Non fugiantur sacramenta Dei à quocunque ministrentur.

C. XXXVI. De eodem

Neque in homine bono aliquis Dei sacramenta fugiat neque in homine malo e.

¶Libro tertio contra litteras Petiliani, Vnde videtur sumptum esse hoc caput, sic legitur: Nemo glorietur nec in homine bono: nemo bona Dei fugiat nec in homine malo. Hoc autem caput significatur supra dist. 32. c. praeter §. uerum principia.

Idem de baptismo contra Donatistas, lib 6. c. 44.

¶Hominum malitia sacramenta non profanat.

C. XXXVII. De eodem

Nonne f Sodomitae ethnici erant, id est, gentiles? Peiores g ergo erant Iudaei; quibus Dominus dicit: [Tole-

b. ¶Iniuriam. Arg. quod propter alterum non debet alteri iniuria fieri, de consecratione distin. 4. ostenditur. ff. de reg. iur. non debet. Ioan.

Sicut

c. ¶Ficti. Sed nunquid dandum est baptisma ei, qui ficte accedit? dic quod* sic, sed post compellendus est fidem obseruare. arg. 45. dist. de Iudaeis. Vtrum autem baptizetur ignorans uel inuitus, uel dormiens, habes extra de baptismo. & eius effectu cap. maiores. §. item quaeritur.

*Vide S. Tho. 3.p.q. 68. art. 3. j cor. et ar. 4. ad 2. et 3. et art. 8. et q.69. artic. 9. et 10.

d. ¶Non emendamus. Infra de cons. dist. 4. ostenditur. & c. solet quaeri. infra ead. si quis inquit. Sed contra. J. ea. q. sicut urgeri. Sed hic de fictione accipientis, quae non impedit: ibi de fictione dantis, quae impedit: uel quando non in forma ecclesiae. 32. dist. nullus.

e. ¶Neque in homine malo. Id est, tolerato 1. uel in necessitate: & sic non est contra supra dist. 32. nullus. & c. praeter hoc.

¶Nonne. CASVS. Hic ostendit quod apud malos erant sacramenta. Nam peiores Sodomitis erant Iudaei: & tamen Dominus eorum sacramenta vera esse probauit, dum ad ea celebranda leprosos quos mundauerat misit: & dum eius angelus Zachariae in templo ministranti astitit, & eum exauditum demunciauit. nec etiam gentilium verba reprobant sancti patres, ubi uerum dixerunt.

f. ¶Nonne. Vult probare Augustinus in hoc c. quod apud haereticos sunt uera sacramenta: quae erant apud Iudaeos, qui peiores erant Sodomitis. item & alia ratione: quia si gentiles aliquid boni habuerunt, hoc sancti uiri non reprobauerunt. Quod autem apud Iudaeos essent uera sacramenta, probat exemplo Domini, & Zachariae: Zacharias tamen bonus fuit: unde ratione personae nulla est probatio: sed iste eodem modo sacrificabat quo & alij Iudaei.

g. ¶Peiores. J. 24. q. 1. non afferamus: quia illi tantum naturalem legem transgressi sunt, Iudaei etiam scriptam.

(Continuing canon C. XXXVII from p. 483.)

Tole-rabilius erit Sodomis in die iudicij, quàm vobis.] & quibus propheta dicit, Iustificastis a Sodomam.† id est in comparatione vestri iusta facta est. Nunquid tamen ideo sacramenta diuina, quae apud Iudaeos erant, talia b erant quales ipsi erant: quae c dominus quoque ipse percepit, & ad ea celebranda leprosos, quos mundauerat, misit: & ea Zachariae d ministranti angelus e adstitit, eumque in templo exauditum esse nunciauit. Haec eadem sacramenta & in bonis hominibus illius temporis erant, & in malis peioribus, quàm sint ethnici, quandoquidem Sodomitis in malitia praelati sunt: & tamen illa sacramenta erant in utrisque integra, atque diuina. Nam & ipsi gentilium, & rectum f in doctrinis suis habere potuerunt, non improbauerunt sancti nostri: quamuis illi per suas superstitiones, & idololatriam, & superbiam, ceterosque perditos mores detestandi essent, & nisi correcti diuino iudicio puniendi.

† al. vestra Sodoma iustificata est.

Idem lib. 3. c. 16.

¶Sacramenta mali habere posse, sancti habere non possunt.

C. XXXVIII. De eodem

Vltrae† autem operationes g sunt spiritus sancti, quas Apostolus, cum quodam loco h, quantum sufficere arbitratus est, commmemorasset, ita conclusit: Omnia autem haec, &c. operatur, unus atque idem spiritus, diuidens singulis prout uult. Cum ergo aliud sit sacramentum, quod habere etiam Simon magus potuit: aliud prophetia†, quae in malis hominibus etiam fieri solet, ut in Saul i; aliud operatio† spiritus, quam nisi boni k habere non possunt, sicut est finis praecepti charitas de corde puro, & conscientia bona, & fide non ficta; quodlibet haeretici, & schismatici accipiant, charitas, quae cooperit multitudinem peccatorum, proprium donum est catholicae unitatis & pacis: nec est in omnibus, quia nec eius sunt omnes.

† al. operatio.† al. f. sicut Saul habuit prophetiam aliud.

Idem eodem libro, c. 18.

¶Licet sacramenta mali ministrent, remissionem peccatorum non praestant.

C. XXXIX. De eodem

Remissionem† peccatorum

† Remissam] orig.

a. ¶Iusta. Id est, minus mala. arg. 8. q. 1. uercor?. unde dic, iustificastis, comparatione melioris uitae, non potestate iudicij.

b. ¶Talia. Id est, tale sacrificium est qualis sit sacrificans. J. eo. Dominus declarauit. uer. item nos dicimus. ADDITIO. Quasi dicat non, infra ea. Dominus. Hug.

c. ¶Quae. Scilicet sacramenta, ut circuncisionem, quando cum hostijs in templo fuit praesentatus. de consecra. dist. 4. propriè. in fine.

d. ¶Et ea Zachariae. Ecce per bonos ostendit sacrificium fuisse apud Iudaeos.

e. ¶Angelus. Historia. Narratur in nouo testamento, quod fuit in diebus Herodis sacerdos nomine Zacharias, & eius uxor nomine Elizabeth. Dauid autem volens ampliare cultum Domini xxiiij. instituit summos sacerdotes, quorum tamen unus maior erat, qui princeps sacerdotum dicebatur, quorum de numero unus fuit Zacharias, qui cum in die propitiationis incensum poneret, praedixit ei angelus filium nasciturum de uxore sua, qui usque ad diem partus obmutuit, quia a credere noluit.

f. ¶Et rectum. Arg. propter personas detestationem an faciat illius dicta illius, supra 27. dist. ver. si quid ueri. & c. turbat. & infra 23. q. 4. quid ergo. J. ea. q. 1. Dominus declarauit. J. 19. dist. sm?. J. q. 2. si de area. contra 9. dist. si ad sacras. contra. dist. 16. canones. Dic ut in decret. si ad sacras. Vel dic quod utile uitiatur per inutile: cum alteri sit praeiudicium. 65. dist. c. 1.

¶Vltae autem. CASVS. Multae sunt operationes spiritus sancti, quas hic non enumerat Augustinus, sed nos misit ad Apostolum, qui enumerans eas subiungit, Omnia autem haec, &c. Earum operationum quaedam sunt in bonis & malis, quaedam in bonis tantum. In bonis & malis, ut sacramenta, baptismus in Simone, & prophetia in Saule, quorum uterque malus erat. In bonis tantum, ut charitas & aliae uirtutes.

g. ¶Operationes. Id est, multa sunt dona, quae spiritus sanctus operatur. 30. q. 1. peruenit. 23. q. 4. Nabuchodonosor. §. de Tyrijs.

h. ¶Cum quodam loco. Id est, in epistola prima ad Corinthios, 12. cap.

i. ¶Vt in Saul. Et in Caipha, Expedit ut unus moriatur, &c. infra ea. q. prophetauit.

K. ¶Boni. Scilicet per gratiam inhabitantem. J. 24. q. 3. de illis qui. & ead. cau. q. 1. ubi sana?. H. Ioan. de Fantutiis.

¶Remissionem. CASVS. Dicit hic quod cum aliquis baptizatur a quocunque; siue malo, remissionem peccatorum, quam consequitur per baptismum, non dat ei malus, sed meritum ecclesiae. Nam bonis tantum dictum est, Cuicunque remiseritis peccata, &c. Illa sola columba pacem habet, & ideo ligat & soluit. & solus ille soluitur qui cum columba, id est ecclesia, habet pacem. Vel sic, dictum est supra quasdam operationes spiritus sancti esse in malis, ut baptismum, quasdam uero non esse in malis, ut remissiones peccatorum, quae dantur ad preces bonorum ecclesiae, qui cum

(Continuing canon C. XXXIX from p. 484.)

quam consequitur per baptismum, non dat ei malus, sed meritum ecclesiae auari a non dabant: quae orationes b sanctorum, id est per columbae gemitus datur, quicunque baptizet, si ad eius pacem illi pertinent, quibus datur. Non enim raptoribus, & foeneratoribus diceret Dominus: Si cui dimiseritis peccata, remittuntur illi; si cui tenueritis, tenebuntur. Foris c quidem nec ligari aliquid potest, nec solui, ubi non sit qui aut ligare possit, aut soluere: sed soluitur, qui cum columba non habet pacem, siue apertè d foris sit, siue intus esse uideatur.

§. Si ergo sacramenta e in modum lucis ab immundis coinquinari non possunt, si in modum puri fluuij per lapideos canales ad fertiles areolas perueniunt; patet, quod simoniacis sacramentum unctionis sibi quidem inutiliter, & perniciose habent; alijs autem utiliter, & salubriter eandem unctionem administrant. Sicut ergo sunt uera sacramenta haereticorum quantum ad formam; ita sunt uera, & non inania f quantum ad effectum.

6. Sed notandum g est, quòd sacramentorum alia sunt necessitatis, alia dignitatis h. Quia enim necessitas non habet legem, ipsa sibi facit legem: illa sacramenta, quae saluti sunt necessaria, quia iterari non possunt, cum sint uera, auferri non debent: sed cum poenitentia rata esse permittuntur. Illa i vero sacramenta, quae sunt dignitatis, nisi dignè fuerint administrata, ita ut dignì digne à dignis prouehantur, dignitates esse desinunt: non ut minuatur ueritas sacramenti, sed ut cesset officium administrandi, uel loco, uel tempore, uel promotione.

Loco, ut ait Leo ad Rusticum Narbonensem episcopum, epistola 90. al. 92. c. 1.

¶De his, qui à pseudoepiscopis ordinantur.

C. XL. De eodem

SI qui clerici ab istis pseudo episcopis k in eis ecclesijs or-

a. ¶Auari. Id est, idololatrae, id est, quilibet mali. 28. q. 1. idololatria.

b. ¶Auari non dant. Id est, indigni sunt dare. J. de consecr.

c. ¶Foris. Sic intelligas cap. de toleratis, dic foris, i. extra ecclesiam, quae complectitur tantum grana. sed si de praecisis, dic foris, id est, extra ecclesiam militantem, quae complectitur grana cum paleis. 7. q. 1. §. cum uero.

d. ¶Apertè. Cum sit Christianus ecclesiam impugnas manifeste, siue perturbans ecclesiam occulte. 32. q. 4. ne currat. uer. si.

¶Si ergo. CASVS. Infert Gratianus ex supradicto c. si iustus fuerit quod simoniacorum sacramenta alijs utilia sunt, & si istis non profint, similitudine aquae currentis per canales, & lucis, quae ab immundis non coinquinatur. Sed obijcit de sacramentis haereticorum, quae uera sunt quantum ad formam, & quo ad effectum, sed soluit dicens, quod sacramenta necessitatis ui effectu conferunt, sed sacramenta dignitatis, quo ad formam tantum.

e. ¶Sacramenta. Respicit illud ca. si iustus fuerit. J. eo.

f. ¶Et non inania. Verum est hoc in sacramento necessitatis. 54. q. 1. si quem fortè.

SED NOTANDVM Hic est 6. pars. quaest. in qua facit differentiam inter sacramenta necessitatis & uoluntaria. Necessaria enim sacramenta, sine quibus ne? mo saluatur (ut est baptismus) possunt recipi à quocumque. Sed sacramenta uoluntaria (ut sunt ordines,) nisi rite detur, data non sunt: sed cessant uel loco, uel ordine, uel promotione: de quibus multa ponit exempla, quae probat per 6. capit. Ioann. de Fantutiis.

g. ¶Sed notandum. Scilicet Gratianus. simoniacis respondet enim per distinctionem sequentem suae conclusioni. sacramentum enim malè acceptum, duplici caret effectu, aut quia in eo praestito non percipitur gratia, arguitur malitia recipientis: & hoc omnibus sacramentis est commune: uel quia negatur executio, quod speciale est in sacramentis dignitatis.

h. ¶Necessitatis. Necessitatis quinque sunt sacramenta, baptismus, confirmatio, poenitentia, ultima unctio, corpus Christi*. In baptismo tamen hoc est speciale quod in summa necessitate accipi potest à quocumque. 32. dist. §. uerũ. uer. finem. & idé* circa poenitentiám.

*Vide B. Tho. 4. dist. 17. q. 3. ar. 4. q. 1. et 2. & dist. 20. q. 1. ar. 1. q.

i. ¶Illa. Hic assignat unam differentiam inter baptismum & alia sacramenta: aliam ponit infra in se. §. ecce si clericus. aliam in illo §. ecce cum honoris.

¶Si qui clerici. CASVS. Dicitur in hoc c. quod si quis communè consensu ab eo qui malè fuerit electus, toleratus tum fuerit promotus: dispensatiue poterit ministrare in ecclesia, ad quàm fuerit ordinatus, sed non in alia. Seq. §. planus. & omnia usque ad §. ecce.

K. ¶Si qui clerici à pseudo episcopis. Id est non cano?

(Continuing canon C. XL from p. 485.)

...ordinati sunt, quae ad proprios episcopos pertinebant, et ordinatio eorum cum consensu, et iudicio praesidentium facta est, potest rata haberi, ita ut in ipsis ecclesiis a perseuerent: aliter autem vana est habenda ordinatio, quae nec loco fundata est, nec auctoritate munita.

¶Caput hoc emendatum est, ac locupletatum ex ipsa epistola, et refertur supra dist. 62. c. 1. § si qui.

Ecce aliquis a pseudoepiscopis ordinatus, si locum suae ordinationis mutauerit, vana est, et sine administratione erit talis ordinatio.

Tempore, vt ait Innocentius epist. 22. c. 5. de ordinatis a Bonoso.

C. XLI. Quae pro necessitate conceduntur, eadem cessante cessabunt

Qvod pro necessitate temporis b statutum est, cessante necessitate debet vtique cessare pariter quod c vrgebat†: quia alius est ordo legitimus, alia vsurpatio, quam a ad praesens fieri tempus impellit.

α. ¶Quam ad praesens. Haec sunt addita ex Innocentio, cuius verba in hoc capite in summam redacta, infra autem q. 7. c. quod pro remedio plenius referuntur.

Ergo aliquis alio tempore ab eo, qui Bonoso similis sit, ordinatus cessabit ab administratione, quae pro necessitate illius temporis suit permissa.

Item promotione, vt ait Leo epistola 3. ad Iulianum †Aquilegiensem.

C. XLII. Qui ab haereticis redeunt sine spe promotionis in suis ordinibus recipi possunt

Si quis d haereticae communionis contagione se maculaβ uerit, hoc in magno habeat beneficio, si adepta sibi omni spe promotionis e in quo inuenitur f ordine, pmaneat.

β. ¶Maculauerit. Hic apud B. Leonem cum alia verba sunt interiecta, tum c. saluberrimum. infra q. 7. caput enim hoc est quasi summa quaedam, quemadmodum et c. omnis. infra eadem, tametsi illud paulo plenius sit.

Ecce g si clericus vel ordinatione, vel quolibet sacramento haereticis communicat, cessans a promotione vix in suo ordine perseuerat. Non est enim de sacramento hoc, vt de caeteris. Caetera enim vel ad culpas abluendas dantur, vt baptismus, et poenitentia: vel pro culpis non in aeternum, sed ad horam negantur, vt Eucharistia, quae in articulo mortis poenitenti etiam de nefarijs peccatis conceditur. Hoc solum non solum pro culpa, sed etiam pro infamia h interdicitur†, et pro imminente munditia i suae, vel extrinseca, vel intrinseca perfectionis praerogativa: vt bigamis, vel viduae maritis, vel illiteratis, vel corporis qualibet parte vitiatis denegatur, quibus tamen baptismus, vel Eucharistia non negatur. Potest etiam talis caetera sacramenta administrare; qui istud solum k non valet conferre.

a. ¶Ecclesiis. J. ea. quaestione. in ecclesia, quam per manifestam adeptus est simoniam, non permittitur ministrare. hic e contra, scilicet propter scandalum, cum occultum sit delictum in ecclesia cui intitulatus est, et non in alia suscipitur, vel hoc cum emit illum ordinem, illud cum dignitatem vel beneficium. infra ea. erga.

b. ¶Quod pro necessitate temporis, &c. Cessante necessitate et dispensatio cessare debet.

c. ¶Quod. Id est, qua dispensatio urget, vel qua est accusatiui casus, id est, quod necessitas urgebat, id est, in ducebat. Arg. contra infra 19. quaest. 2. dux, ibi propter criminosos. B. Sol. ibi de causa impulsiua, hic de finali. ff. de postn. l. 1.

d. ¶Si quis. Hoc capitulum non loquitur de mero iure.

e. ¶Promotionis. s. 34. dist. praecipimus. Causa. depositi, si depositi. de hoc enim gratificare debet, ut ibi.

f. ¶Inuenitur. Nisi casibus notatis. 9. q. 1. in summa 1.

ECCE. CASVS. Hic ostendit Gratianus aliud esse in sacramento ordinis vel dignitatis, quod non confertur cum effectu ab haereticis, aliud in sacramento necessitatis, quod cum effectu confertur etiam ab haeretico, ut baptismus, poenitentia, et Eucharistia: quia sacramentum ordinis non solum propter culpam interdicitur, sed etiam propter irregularitatem, unde sacramenta necessitatis potest conferre qui istud solum conferre non potest.

g. ¶Ecce. Ostendit magister in hoc §. differentiam inter sacramenta dignitatis, et alia, et causam differentiae.

h. ¶Infamia. Quae etiam sine culpa contrahitur. 6. quaest. 1. §. uerum.

(Continuing canon C. XLII from p. 486.)

CASVS. De in hoc capite. si quis ordinauerit si depositione euadat, de cetero non ordineret illi ordinationi, qua contulit indigno. Extra de temp. ord. litteras.

¶Extra de praeben.

est †. extra de temp. ord. litteras: qui sed indigne ordinauit, alias in per qui promouet indignum deponi dist. ex penitentibus, et arg. hic ibi si sciuerit hoc facit, cum et ille sit ?

Vnde Leo ait ad episcopos Africae, epist. 8. s. nl. 87. c. 2.

C. XLIII. De episcopis, qui talem consecrant, qualem consecrare non licet

Si qui episcopi talem a consecrauerint sacerdotem, qualem b non liceat; etiam si aliquo modo c damnum proprij honoris euaserint, ordinationis d tamen ius vlterius non habebunt e: nec † illi f vnquam g sacramenta interesse runt quod neglecto diuino iudicio, immerito praestiterunt.

Ecce h cum honoris periculum euadant, vt caetera sacramenta sacerdotaliter administrare permittantur, ab hoc solo non modo pro haeresi, vel pro qualibet maiori culpa, sed etiam pro negligentia remouentur. In quibus solicite notandum est, quod sacramentum sacerdotalis promotionis prae caeteris omnibus magis accurate, et digne dandum, vel accipiendum est, quia nisi ita collatum fuerit, eo desinet esse ratum, quo non fuerit rite perfectum. Caetera enim sacramenta vnicuique propter se dantur, et vnicuique talia fiunt, quali corde, vel conscientia accipiuntur. Istud solum non propter se solum, sed propter alios datur: et ideo necesse est, vt vero corde, mundaque conscientia, quantum ad se, sumatur: quia cum ad alios vero, non solum sine omni culpa, sed etiam sine omni infamia propter scandalum fratrum: ad quorum vtilitatem, non solum vt praesint, sed etiam vt prosint, sacerdotium datur.

Vnde Hieronymus ad c. 3. Michaeae.

C. XLIIII. Simoniaci rei sunt infidelitatis eorum, qui a se scandalizantur

Hi, quoscunque i de asseclis suis ordinant clericos, et vitam eorum in scandalum k populis exponentes, rei sunt infidelitatis eorum, qui scandalizantur.

Reuera enim qui ad hoc eliguntur, vt caeteris praesint, sicut praeordinantur dignitate, sic praeeminere debent sanctitate. Alioquin, cur caeteris praeferuntur, qui nulla meritorum gratia a caeteris assumuntur? Hinc etiam Symmachus Laurentio Mediolanensi episcopo post sextam synodum Romanam:

a. ¶Si qui episcopi. Et si poeniteant, tamen irregularitas pro?. Quia ibi non indignum ? superest hac veritas, quod ordinationem meretur, vt s. 50. hic ibi euaserint, ita tamen ille sit in notorio crimine: aliter non posset eum repellere ab ordine suscipiendo. extra de temp. ord. ex tenore. Vel dic, quod variae sunt poenae, hodie mitius agitur, vt extra de praeben. graue.

e. ¶Non habebunt. Scilicet cum aliquis punitur in eo in quo deliquit.

f. ¶Illi. Bazianus dicit, quod illum eundem ordinem non potest conferre, sed minorem vel maiorem bene · arg. extra de temp. or. litteras. quia haec poena est, et ideo non debet amplius extendi, quam inueniatur delictum. H. contradicit quod haec actio illi facit simplicem relationem.

g. ¶Vnquam. Argu. in eo puniendum esse aliquem in quo deliquit. 12. quaest. 2. de viro. et c. qui et humanis infes. ex q. 5. c. 1. s. distin. 81. valet. 17. q. 4. frater. et 7. q. 1. si quis de ordine. et 33. q. 2. admonere. inf. 27. q. 2. qui dormierit.

ECCE. CASVS. In hoc §. ostendit Gratianus re sacramentum ordinis magis discrete conferendum est quam caetera sacramenta, quia alia pro accipiente tantum; istud vero pro aliis confertur, vnde debet conferri non solum sine omni culpa, sed etiam sine omni infamia.

h. ¶Ecce. Adhuc perseuerat assignando differentiam, et causam differentiae.

HI, quoscunque. CASVS. Dicitur in hoc cap. quod episcopi suos suos sic indignos ordinant, qui scandalizantur propter ea sunt vsque ad c. dedit. Sed dicit supradicta e. scilicet si iuxta ?

i. ¶Quoscunque. Id est, aliquos indignos, quod colligo ex illo verbo, asseclis, ab asseclis dignos, plus eis tenerentur. 6. dist. non satis.

k. ¶In scandalum. Qui ergo occasionem damni dat, etc. extra de iniur. iur. et dam. si egressus. 3. infra contra. 3. quaest. 5. de occidendo. arg. ergo occasionem damni dat, etc. ut diligitur de causa proxima, et cum cul-

†al. Iulianum.

(Continuing from p. 487, end of italic editorial discussion.)

C. XLV. Sicut honore, ita et scientia quisque praecellere debet

Vilissimus † a computandis est, nisi praecellat b scientia, et sanctitate, qui est honore praestantior.

§ 7. Patet ergo c illud Augustini (sacramenta videlicet Christi per haereticos ministrata suo non carere effectu) non de omnibus intelligi generaliter, sed de sacramento baptismi.

Vnde idem Augustinus ait tract. 5. in Ioannem.

C. XLVI. Baptismus siue per bonum, siue per malum ministretur, reiterari non debet

Edit d baptismum Iudas, et non baptizatum est post Iudam: dedit e Ioannes f, et baptizatum est g post Ioannem; quia qui datus est a Iuda, baptismus Christi erat h, qui autem a Ioanne datus est, Ioannis erat. Non Iudam Ioanni, sed baptismum Christi, etiam per Iudae manus datum, baptismo Ioannis etiam per manus Ioannis dato recte praeponimus. Et paulo post. ¶Quos baptizauit Ioannes, Ioannes baptizauit: quos autem baptizauit Iudas, Christus baptizauit. Sic ergo quos baptizauit ebrius i, quos baptizauit homicida, quos baptizauit adulter, si baptisma Christi erat, Christus baptizauit. Item paucis interiectis. ¶Quod sacramentum tam sanctum est, vt nec homicida ministrante polluatur.

†al. Vilissimis comparandus.

a. ¶Vilissimus. ? vel scientia praestat scientiam &c.

Scientia praelati sit talem ? sufficiens.

Gnuitas et industria in praelato requiritur.

PATET ERGO. Haec est 7. pars huius quaestionis, in qua dicitur, quod sacramentum collatum in forma ecclesiae a malo catholico toleratus, ratus est. Ioannes de Fant.

c. ¶Patet ergo. Respicit illud cap. ex catholica. et ca. iustus.

Edit. ¶ CASVS. In catechumenum baptizando non attenditur meritum dantis, vt probatur exemplo Iudae: quia quos baptizauit, non sunt postea baptizati: quia Christus eos baptizauit. sed bene baptizati a Ioanne sunt postea baptizati: quia Ioannes erat baptismus. Sic ergo quos baptizat ebrius, adulter, et homicida, Christus baptizat.

d. ¶Dedit. Quia baptismus quoddam sacramentale, quo abluebatur. de confe. dist. 4. baptismus et ?.

e. ¶Dedit. In nomine Christi, filij, et spiritus sancti: et ideo distin. 4. aliud.

f. ¶Dedit Ioannes. In nomine Ioannis.

g. ¶Et baptizatum est. J. de generabantur.

h. ¶Baptismus Christi erat. In nomine venturi, &c. et ideo fuit legitur. Hic considerandum est, quod aliqui baptizati erant baptismo Christi a Ioanne baptizati: sciendum est in quo sit usus Ioannes. Illi responde ? ne nescientes spiritum sanctum in illius baptismo, postea baptizati sunt baptismo Christi. baptismus autem Ioannis erat in nomine venturi, unde Hierony. super ?. Qui dicit se in Christum credere, et non credit in spiritum sanctum, non dum habet claros oculos. Vnde baptizati a Ioanne in nomine venturi, id est, domini nostri Iesu Christi: qui spiritus sanctus est audiuimus, dixerunt, sed neque si spiritum sanctum in nomine Christi explicite. Illi iterum baptizati sunt in nomine Christi, id est, postquam Christus baptizatus est in baptismo Ioannis habebant et patrem, et filium, sed impositione manuum ab Apostolis super eos facta, spiritum sanctum receperunt. Alij vero qui non ita credebant, baptizati sunt baptismo Christi, ut dictum est. Vnde Hieronymus. Qui spiritum sanctum nesciebant cum baptismum a Ioanne acceperunt, iterum baptizati sunt, ne quis ex Iudaeis vel gentilibus ?.

i. ¶Ebrius. Ita tamen, quod sentiat quod intentio baptizati et baptizanti exigitur, vt de confecra. distinct. 4. solet. quia nemo sentit. ff. de sup. le. l. Labeo. et ita non est ? continues on next page

(Continuing gloss i ¶Ebrius from p. 488.)

? peccata dimittit: quod August. nega vero ab auaritia separari. Sequitur ?

v?g. ergo eadem ratione auarus, id est, dimittit peccata, quod ipsi haeretici nega-

si attendas vim meriti, neuter dimittit. Et dicit Aristoteles octauo Topicorum ?

a. ¶Ebrius. Addita sublata, et emendata sunt nonnulla in hoc capite ex originali, non tamen vox ista ob glossam. Legendum est enim, ebriolus.

Idem de baptismo contra Donatist. lib. 4. c. 4.

¶De eodem.

C. XLVII. Sicut vrgeri videor

Sicut vrgeri videor, cum mihi dicitur, ergo haereticus dimittit a peccata? sic et ego b vrgeo, cum dico, ergo qui coelestia mandata non seruat, auarus, raptor, foenerator, inuidus, verbis, non factis saeculo renuncians dimittit peccata? si per vim sacramenti Dei; sicut et ille, ita et ille: si per meritum suum; nec ille. Illud enim sacramentum et in malis hominibus Christi esse cognoscitur. In corpore autem vnicae columbae c, incorruptae, sanctae, pudicae, non habetis maculam, aut rugam, nec ille, nec ille inuenitur. Vt si cuius † manus etiam est arida, verum quidem esset membrum: quamuis sine sanguine, et inefficax esset et mortuum: sic et fides, cum sit vera, tamen sine operibus mortua est.

Item paulo post. ¶Sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae Trinitatis, tamen non sit templum Dei, si ab haeresi non recesserit; quomodo neque in auaritia in eodem nomine baptizatus sit templum Dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus.

β. ¶Vt si cuius. Verba haec usque ad versic. Item in vulgatis Beati Augustini codicibus eo loco non leguntur, neque apud caeteros collectores.

§ 8. Ex his itaque verbis apparet baptisma quod ab haereticis tribuitur, virtute sua remissionem conferre peccatorum.

Sed idem Augustinus econtra testatur libro 6. de baptismo contra Donatistas, c. 1. dicens.

¶Baptisma Christi, etsi nulla peruersitate violetur, apud haereticos tamen caret effectu.

C. XLVII. Etiam corde tardiores

Etiam d corde tardiores, quantum existimo, intelligunt baptismum Christi nulla peruersitate hominis, siue dantis, siue accipientis posse violari. Sed quia e aliud est sacramentum ab effectu sacramenti; cum eos qui in ipsa vnitate ecclesiae perdite viuunt, constet remissionem peccatorum nec dare, nec habere posse: quia non malignis, sed bonis filijs dictum est: Si cui dimiseritis peccata, dimittuntur ei; si cui tenueritis, tenebuntur. patet ergo haereticos f tantum dare, vel accipere sacramentum baptismi, et non dare remissionem peccatorum.

γ. ¶Sed quia aliud. Hinc usque ad finem verbis B. Augustini in summam redactis, sententia tamen manet incolumis. Integer locus habetur de consec. dist. 4. Quomodo. §. Non ob aliud.

Idem in sermone xi. de verbis Domini, de blasphemia in Spiritum sanctum.

a. ¶Dimittit peccata. Supra responde a contrarium dare instantiam est dicere, qua re non sic. Sic ordinabis argumentum. haereticus iuste baptizat. ergo dimittit peccatum, quod ego nego. et insto: auarus baptizat iuste; ergo dimittit peccatum, quod non concederent ipsi. sed dic instantiam non valere; quia secundum suam opinionem concluditur. sic 27. q. 1. num. puiarum.

¶Vnicae columbae. Quae complectitur tum grana sine palea. 32. q. 4. recurrat §. contra remissionem. et in glos. fina.

EX HIS. Hae est 8. pars quaestionis. in qua dicitur, sub baptismus in forma ecclesiae datus a quaecumque tenet: sed praecisus baptizatus non saluatur, sicut membrum praecisum a corpore non habet spiritum vitae. Ioan. de Fant.

b. ¶Tiam. CASVS. Ab isto loco probat contrarium; scilicet sub baptisma haereticorum non habet effectum. Est ergo casus talis. Dicitur in hoc c. sub tardi tarde credendum intelligunt, sub malus dat et accipit verum baptisma, sed non dat remissionem peccatorum, qui est effectus sacramenti: quia tantum bonis dictum est, Cui dimiseritis peccata, &c.

c. ¶Etiam. Ab illo loco inducit magister capitula, quibus vult probare, sub haeretici et si sacramentum conferre possint, non eis effectum sacramenti. quandoque tamen inducit, sub possint effectum conferre, et sub ista alternatione vt usque in finem quaestionis fracto fronto.

e. ¶Sed quia. Sicut aliud est elementum aliud consecratio, vt de consecra. distin. 4. suo fuit Cyprianus; quia non infra ea. si quis inquit.

continues on next page

(Continuing from p. 489.)

per malos; ipsam vero gratiam non nisi per scipsum, vt inf. de confe. dist. 4. quomodo.

¶De eodem.

C. XLIX. Corporalia sacramenta, quae portant, et celebrant etiam segregati ab vnitate corporis Christi, formam exhibere pietatis

Corporalia a sacramenta, quae portant, et celebrant etiam segregati ab vnitate corporis Christi, formam possunt exhibere pietatis b: Virtus vero pietatis inuisibilis, et spiritualis ita in eis non potest esse; quemadmodum sensus non sequitur hominis membrum, quando amputatur a corpore.

¶In aliquot vetustis codicibus hoc et sequens caput sunt coniunctae superiori.

Item Ambrosius in libro de initiandis rudibus.

¶De eodem.

C. L. Non sanat baptismus perfidorum: non mundat, sed polluit

Non sanat baptismus c perfidorum: non mundat, sed polluit: quia in diluuio d aquarum multarum ad Dominum non approximatur; quia, vt per Apostolum dicitur: Quidquid non est ex fide e, peccatum est. et ipsis, qui faciunt, et quibus faciunt, non solum non prodest, sed et ad iudicium est.

a. ¶Polluit. Hucusque Ambrosius. Sed Algerus libro terrio c. 1. referens hunc locum, addit usque ad ver. approximatur, ac deinde c. 13. citans etiam eundem librum B. Ambrosij, adiungit reliqua huius capitis usque ad finem.

Item Leo ad Nicetam Aquilegiensem episcopum, epist. 77. al. 79. c. 7.

¶Per manus impositionem confirmentur, qui ab haereticis baptisma accipiunt.

C. LI. Hi, qui baptismum ab haereticis acceperunt

Hi, qui baptismum ab haereticis acceperunt, cum baptizati f antea non fuissent, sola inuocatione spiritus sancti per impositionem manuum confirmandi sunt; quia formam tantum baptismi sine sanctificationis virtute susceperunt. Vt hanc regulam, vt scitis, seruandam omnibus ecclesijs praedicamus, vt lauacrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente Apostolo: Vnus g Dominus, vna h fides, vnum i baptisma: Cuius ablutio nulla iteratione temeranda est: sed, vt diximus, sola sanctificatio sancti spiritus inuocanda est, vt quod k ab haereticis nemo accipit, à catholicis sacerdotibus consequatur.

9. Sed notandum est, quod haeretici, vt Arriani, et Sabelliani, quorum l alij inaequalitatem, alij indiscretionem personarum m confitebantur, baptisma non in forma ecclesiae n, sed sua peruersitatis ministrabant. ¶De his specialiter

a. ¶Corporalia. CASVS. Sicut membrum amputatum sensum non habet, sic et corporalis baptismus sine effectu.

a. ¶Corporalia. Quae ministerio corporum, et circa corpora conferuntur, vel quia quaedam sunt corporea, vt chrisma, uel formae corporum sunt, vel quia sub corporalibus speciebus conferuntur. Sed nunquid cum corpore pereunt. arg. quod non. infr. ead. quod quidam. 32. q. 7. tantum valet.

b. ¶Pietatis. Id est, sanctae religionis et veritatis: sed ideo dicit, quia tunc est ibi pietas, cum veritas, &c.

¶Non sanat. CASVS. Dicitur in hoc ca. quod baptisma perfidorum non prodest. Et hoc probatur Apostoli auctoritate dicentis, omne quod non est ex fide, peccatum est: immo potius nocet assumentibus illud baptisma.

c. ¶Baptismus. Datus extra formam ecclesiae, vt infr. eod. § sed notandum.

d. ¶Qui in diluuio aquarum. Id est, multiplicitate diuersarum sententiarum, vel sectarum, vel in diluuio tantum, quia solus baptismus non sufficit nisi et gratia detur.

e. ¶Ex fide. Id est, cum fide operante per dilectionem.

¶Hi, qui. CASVS. Dicitur hic, quod hi qui ab haereticis baptizantur, per impositionem manus episcopi sunt confirmandi, vt sic gratia spiritus sancti in ecclesia recipiant: baptisma tamen reiterari non debet, dicente Apostolo: vnus deus. &c.

f. ¶Baptizati. Nam tunc nihil acceperant a ?

g. ¶Vnus. Id est, incommunicabilis ?

h. ¶Vna. Id est, ab vno ?

i. ¶Vnum. Id est, vnam ? siue paruulis, siue adultis ? pediat, vel vnum, quia in ?

k. ¶Vt quod. Scilicet sacramentum; remissionem peccatorum ? infra ea. §. nemo. Nam ? sitate accipit, 32. dist. §. verum.

¶Sed notandum est. Haec est 9. pars quaestionis. in qua dicitur, quod quidam haeretici non baptizant in forma ecclesiae. Alij haeretici dant baptisma, sed iteratur. Ioan. de Fant. dices, quod supra dic. eodem. et magis maxime ca. non sanat. intelliguntur baptizati sunt in forma ecclesiae, qui ? baptizati. Et hoc probat per seq. cap.

l. ¶Quorum. Vt Ariani, qui dicunt non Patri, 24. q. 3. quidam. vers. Ariani.

m. ¶Personarum. Vt Sabelliani, qui personam esse Patris, et filij et spiritus 3. quidam. versi. Sabelliani.

n. ¶Ecclesiae. Quae necessaria est. 32. et inf. ea. c. de nube.

(Continuing from p. 490.)

¶Si quis confugerit. CASVS. Statutum fuit in Niceno concilio, quod si quis ad ecclesiam catholicam de Paulianistis, et Cataphrygis venerit, rebaptizetur. Si vero clerici fuerint apud eos, et inculpati et irreprehensibiles, item ordinentur ab episcopo ecclesiae catholicae. Si vero examinati minus apti fuerint, deponi eos oportet. Similiter et de diaconibus et omnibus aliis, qui in eodem clero inueniantur, eadem forma seruabitur.

Ambrosius locutus est dicens: Non sanat baptismus perfidorum, &c. Sed etiam, vt rebaptizentur, & reordinentur, in concilio Niceno c. 19. statutum est.

¶Rebaptizentur, & reordinentur, qui de Paulianistis, & Cataphrygis ad ecclesiam redeunt.

C. LII. Rebaptizentur, & reordinentur, qui de Paulianistis, & Cataphrygis ad ecclesiam redeunt

Si quis confugerit ad ecclesiam catholicam de Paulianistis a, & Cataphrygis æ b, statutum est omnino debere. Si qui vero clerici erant apud eos, si quidem inculpati fuerint, & irreprehensibiles, rebaptizandi sunt, & rursus c etiam ab episcopo ecclesiae catholicae ordinentur. Si vero examinati, minus fuerint apti, deponi d eos oportet. Similiter autem & circa diaconos β, & de omnibus, qui in eodem clero inueniuntur, eadem forma seruabitur.

α. ¶Cataphrygis. Legitur haec dictio in prisca versione, quae est in varijs exemplaribus collectionis Isidori impressis, ac manuscriptis: sed non est in canone graeco, neque in versione Dionysij, neque alijs recentioribus. Quod autem & isti baptizandi sint, traditum est in concilio Laodiceno, c. 8., in synodo septima seu secunda Nicaena, c. 7., et infra de consec. dist. 4. c. hi vero, quod est Gregorij.

β. ¶Diaconos. Graece est, περὶ τῶν διακονισσῶν, καὶ ὅλως περὶ τῶν ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζομένων, id est, De diaconissis, & de his omnino, qui in commune connumerantur.

Item Innocentius ad episcopos Macedoniae, epist. 22. c. 5.

¶De eodem. C. LIII.

C. LIII. De eodem

Paulianistae e in nomine patris, & filij, & spiritus sancti minime baptizabant; & Nouatiani ijsdem tremendis, venerandisque nominibus baptizant; nec apud istos de vnitate potestatis diuinae, hoc est patris, filij, & spiritus sancti quaestio aliquando mota est.

Alij f formam ecclesiae in baptizando seruant. Sed, dum ab eis baptizantur, qui in haeresi, vel schismate eis communicant, sacramentum quidem baptismi ab eis accipiunt, virtutem vero non consequuntur, quam sine fide nullus consequi potest. Vnde de Domino dicitur, quod in patria g sua non poterat h facere signum propter incredulitatem eorum.

Vnde Augustinus tract. 80. ad c. 15. Ioannis, & sermone de cataclysmo, c. 5. initio.

¶Dum verbum accedit ad elementum, fit sacramentum.

C. LIIII. Dum verbum accedit ad elementum, fit sacramentum

Detrahe i verbum, & quid est aqua, nisi aqua? acce-

a. ¶Paulianistis. Qui dicebant Christum non fuisse semper, sed a Maria sumpsisse initium, vt infra 24. q. 3. quidam. §. Paulianistae.

b. ¶Cataphrygis. Cataphrygae dicunt spiritum sanctum paruulum hominem, &c. vt in praedi. c. quidam. verb. Cataphrygae.

c. ¶Rursus. Arg. quod non baptizatus nullam recipit ordinem. extra de presbyt. non bapti. c. si quis presbyter. infr. eo. tit. c. si quis per ignorantia. §. ea. cum Paulus.

d. ¶Deponi. De facto, vel deponi, id est, non admitti.

e. ¶Paulianistae. Isti non baptizabant in forma ecclesiae; sed Nouatiani sic; sed rebaptizant iam baptizatos. Sed illi, qui ab eis in forma ecclesiae sunt baptizati, si eis communicant in haeresi, tunc effectum sacramenti non recipiunt, quem nullus sine fide consequi potest.

f. ¶Alij. Hic §. respicit §. supra positum, sed notandum.

g. ¶In patria. Quia nemo propheta est acceptus in patria sua.

h. ¶Non poterat. Id est nolebat, vel quia potentiae suae non congruebat. arg. 32. q. 5. si Paulus. quia ipsi erant increduli. Sed nonne poteras facere ne essent increduli. & ita facere miracula? nam dicit regula iuris, quod qui potest facere vt possit, dicitur posse, vt ff. de regu. iur. qui potest. sed lex illa intelligitur de eo, qui tenetur ex necessitate, & adstrictus est ad aliquid faciendum.

¶Detrahe verbum. CASVS. Ostenditur hic, quod si verbum Euangelicum sub forma debita apponatur ad aquam, fit sacramentum: in qua tanta virtus est, vt corpus tangat, & cor abluat, non tamen quia verbum dicitur, quia fides adhibetur. Seq. §. pater.

i. ¶Detrahe. Id est, si aliquis immergat aliquem, & ?

(Continuing canon C. LIIII from p. 491.)

non proferat verba, non baptizat: quia nec sola elementum, nec sola verba ad hoc sufficiunt. Accedit verbum ad elementum, & fit sacramentum b. Vnde ista tanta virtus aquae, vt corpus tangat, & cor abluat; nisi faciente c verbo: non quia dicitur, sed quia creditur d. Nam & in ipso verbo aliud e sonus transiens, aliud f virtus manens.

De his etiam, qui in haeresi, vel schismate baptizantur, scribit Augustinus libro de fide ad Petrum diaconum, c. 36, dicens.

¶Extra ecclesiam baptizati perniciem sibi cumulant, si ad ecclesiam non redierint.

C. LV. Extra ecclesiam baptizati perniciem sibi cumulant, si ad ecclesiam non redierint

Firmissime tene, & nullatenus dubites extra ecclesiam baptizatis, si ad ecclesiam non redierint, baptismo conferri cumulari & perniciem. Tantum enim valet ecclesiasticae societatis communio t ? ad salutem; vt baptismo non saluetur, cui non ibi datur, vbi oportet vt detur.

Idem tractatu 13. ad c. 3. Ioannis.

¶Infirma sunt dona, quae praeter vnitatem ecclesiae habentur.

C. LVI. Infirma sunt dona, quae praeter vnitatem ecclesiae habentur

Teneamus h fratres mei vnitatem. Praeter vnitatem, & qui facit miracula, nihil est i. In vnitate enim erat populus Israel, & non faciebat miracula: praeter vnitatem erant magi Pharaonis, & faciebant similia Moysi. Populus Israel, vt dixi: non faciebat miracula. Qui erant saluati apud Deum qui faciebant, an qui non faciebant? Petrus est mutus, si loqui non potest, non baptizabit r ?: & quod dicitur, sed quia creditur, hoc ad suscipientem refertur: quia non exigitur fides conferentis, sed suscipientis, de consec. dist. 4. tunc valere. ab ipso enim dante sola intentio requiritur, vt dixi supra ca. sicut.

c. ¶Faciente. Id est, in forma Euangelij: in nomine patris, & filij, & spiritus sancti.

d. ¶Creditur. vt supra ca. sicut. Videtur ergo, mutus possit baptizare: quia matrimonium potest contrahere: maxime si tres personas potest exprimere, quod concedo. infra de consec. dist. 4. detrahe verbum.

e. ¶Sonus. Est sonus vocalis, & est sonus mentalis.

f. ¶Aliud. Id est efficacia a Deo sibi collata. infra de cons. dist. 4. c. solet. & c. quamuis, & c. ecclesia paradiso.

¶Firmissime. CASVS. Dicitur hic quod non prodest baptismus si extra vnitatem ecclesiae conferatur, nisi baptizatus ad ecclesiam redierit.

g. ¶Cumulari. Cumulum supplicij. 32. q. 7. vsque adeo.

¶Teneamus. CASVS. dicitur hic, extra veritatem ecclesiae non profunt dona etiam miraculosa. & hoc probatur exemplo populi Israel, & magorum Pharaonis, qui fecerunt miracula, & tamen damnati sunt: sed populus non fecit miracula & tamen saluabatur, vt quidam Christiani in nouo testamento saluantur, licet miracula non fecerint, sed Simon magus qui damnatus fuit, miracula fecit. Sequens c. patet.

h. ¶Teneamus. Probat baptismum posse conferri à malis. & ipsi possunt miracula facere. infra ca. prophetauit.

i. ¶Nihil est. Quo ad vitam aeternam.

Editorial marginal notes: Baptismus in maris littore factus non consecrat totum mare. Metiri Deo possumus, sed non ipsum fallere. Miracula bonis & malis sunt communia. Magi: Ioannes & Mambres, tria fecerunt miracula. ?

Magi. Ioannes & Mambres. isti magi scilicet Ioannes & Mambres tria fecerunt miracula. virgas in serpentes conuerterunt, & aquam in sanguine, & fecerunt aquam ranis ebullire: sed Cynyphes ? non potuerunt educere vt Moyses. vnde dixerunt: Digitus Dei est hic. & ita defecerunt in quarto miraculo, scilicet in tertia plaga: quia primum non fuit plaga, & ideo quandoque dicuntur, defecisse in tertio miraculo, quia in tertia ?

(Continuing from p. 492.)

plaga. 16. quaest. 1. cap. nec mirum.

¶48. §. 9.

Apostolus resuscitauit mortuum, Simon Magus fecit multa. Erant ibi multi Christiani, qui non poterant facere, nec quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Simon. Sed vnde gaudebant quia nomina eorum erant scripta in caelo.

Item Leo ad Nicetam episcopum, epist. 77. al. 79. c. 7.

¶Baptisma semel traditum non est reiterandum.

C. LVII. Baptisma semel traditum non est reiterandum

Hanc a regulam, vt scitis, seruandam omnibus ecclesijs praedicamus, vt lauacrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente Apostolo: Vnus Dominus, vna fides, vnum baptisma. Cuius ablutio nulla iteratione temeranda est: sed vt diximus, sola sanctificatio sancti spiritus inuocanda est, vt quod ab haereticis nemo b accipit, à catholicis sacerdotibus consequatur.

10. Nemo b, in haeresi, vel schismate constitutus intelligendus est. Caeterum si cum fidei integritate, & animi puritate de manu haereticorum in forma c ecclesiae aliquis baptisma acceperit: tunc impletur illud Augustini: Per lapideum canalem d & aqua transit ad areolas. & iterum: Spiritalis virtus sacramenti, &c.

Idem sermone xx. de verbis Domini, de blasphemia in spiritum sanctum.

¶Etiam per malos boni colliguntur.

C. LVIII. Etiam per malos boni colliguntur

Spiritus sanctus in sancta ecclesia, etiam isto tempore, quo † area orig. quomodo velut granum cum palea trituratur, sic operatur, vt nullius veram confessionem aspernetur, nullius simulatione e fallatur, atque ita reprobos f fugiat, vt etiam per eorum ministerium probos g colligat.

¶Ecce quando † ab haereticis baptisma cum sua virtute accipitur: cuius tam necessaria administratio est, vt nec etiam à paganis h datum possit reiterari. Vnde in ecclesiastica historia legitur, quod Alexander episcopus Alexandriae, cum Petri martyris solennia celebraret, post expleta Missarum sacramenta vidit super oram maris puerorum i ludum imitantium vt fieri solet, episcopum, & gerentium ea, quae in ecclesia geri mos est. Mox eos ad se perduci iubet; & quid egissent percunctatur. Illi rei ordinem pandunt baptizatos à se esse quosdam catechumenos confitentur per Athanasium k puerum, qui illis fuerat episcopus simulatus. Vbi ex responsis eorum vidit secundum religionis nostrae ritum cuncta constare; statuit, illis quibus integris interrogationibus l, & responsionibus aqua fuerat infusa, iterari

a. ¶Hanc. Hoc est pars illius c. 3. ea. hi qui. & repetit hic finem illius cap. vt exponat in §. sequenti.

NEMO. Haec est decima pars quaestionis, in qua dicitur, baptismus potest dari à quocunque: & hoc vsque ad §. hoc ergo. Ioan. de Fantutiis.

b. ¶Nemo. Arg. ad quaest. de inuasore, vtrum per eum possit praesentari clericus in ecclesia, & si per haereticum sententia iusta detur. de consec. dist. 2. & dixit dominus Ioan., quorum vtrumque falsum est, quia inuasor non toleratur & haereticus est excommunicatus.

c. ¶Forma. Scilicet, in necessitate, vel ignoranter.

d. ¶Per lapideum canalem. ca. si iustus.

¶Spiritus sanctus. CASVS. Dicitur hic, & spiritus sanctus à nullius simulatione fallatur, sic tamen fidelis vtitur, vt per eorum ministerium bonos congregat.

e. ¶Fallatur. Nam mentiri Deo possumus, sed ipsum fallere non possumus. de consec. dist. 2. panem. omnia enim certa sunt ei. ff. de aedil. sed & f. retentatur. §. vlti. arg. contra 81. dist. oportet. 16. q. 1. reuertimini. F. ea. c. si iustus.

f. ¶Reprobos. Arg. non praeiudicare alicui in sua causa religionem alterius, non enim melius debet alicui credi, quia signa & miracula facit, cum & bonis & malis sint communia, supra ca. multa.

g. ¶Probos. Quia illo corde sumunt, infr. eo. non nocet.

ECCE. Iste Huguccio & historia in eo posita patent ex textu.

h. ¶A paganis. Si in forma ecclesiae detur. de consec. distinct. 4. à quodam.

i. ¶Puerorum. Doli capacium. aliter nihil agerent ▪ nam tales furiosis comparantur. ff. de acquiren. posses. l. prima, §. primo. 1 c. quaest. 1. illud. Quis autem sit doli capax, lex dicit, scilicet qui est proximus pubertati. ff. de regu. iur. pupillum. ignorans tamen acquirit aliquid. ff. quemadmo. ser. amit. si partem. §. 2.

k. ¶Per Athanasium. Proprium nomen.

l. ¶Integris interrogationibus. Per hoc quod dicit, integris, patet non iocosum factum fuisse: & ita non soluitur hic illa quaestio. arg. de conse. dis. 4. solet quaeri. licet quidam dicant eam hic solui. Sed dico etiam quod licet formam ludendo accipiat. dum tamen baptizare intendat, baptizat. Si autem omnia iocose fiant, non erat baptismus, ar. 22. q. 2. c. quod ait. ff. de actio. & oblig. obligationum ?

Editorial marginal note: Baptizatus iocose non est baptizatus.

Decret. Grat. ps. ij. II

(Continuing from p. 493.)

baptismum a non debere b, sed adimpleri c easque & sacerdotibus mos est. Hinc etiam Isidorus ait.

¶De his, qui per ignorantiam ordinantur, antequam baptizentur.

C. LIX. De his, qui per ignorantiam ordinantur, antequam baptizentur

Si quis e per ignorantiam ordinatur, antequam baptizetur, debent ab eo baptizati iterum baptizari, & ipse vlterius non ordinetur f. Sed Romanus Pontifex non hominem iudicat, qui baptizat, sed spiritu Dei subministrare gratiam baptismi, licet paganus & sit qui baptizat.

Caput hoc Burchardus & Iuo citant ex dictis Isidori: ex qua citandi formula solet indicari non esse propria auctoris verba. Videtur autem in priore parte vel prima poni quaestio, vel falsa alicuius opinio recitari, cui deinde in posteriore parte opponatur vera. Sed Romanus, &c. quae infra etiam de consecr. dist. 4. cap. Romanus, citatur ex Isidoro. Idque clarius lib. 5. capitularium. c. 4. exponitur his verbis: Si qui baptizatus est à presbytero non baptizato, & sancta Trinitas in ipso baptismo inuocata fuit, baptizatus est, sicut Sergius Papa dixit: Impositione vero manus indiget. Gregorius episcopus Romanus, & Ioannes Sacellarius sic senserunt.

¶PALEA.

C. LX. Palea

SI presbyter ordinatus deprehenderit se non esse baptizatum, baptizetur, & ordinetur iterum a.

Hac Palea licet indicatus, ex tom. collectione, quae est in tomis conciliorum post decreta Alexandri tertij, & cap. de presbytero non baptizato citatur ex concilio apud Compendium.

α. ¶Iterum. Sequebatur, & omnes, quos prius baptizauit: quae sunt expuncta, quia non habentur in dicto c. 1. de presbytero non bapt., neque in c. veniens. cod. tit. vbi refertur, licet habeantur in alijs locis indicatis.

¶Quod autem caetera sacramenta ab haereticis ministrari non possint; testatur Hieronymus in Aggaeum prophetam. c. 1.

¶Non placent Deo quae ab haereticis offeruntur.

C. LXI. Non placent Deo quae ab haereticis offeruntur

Sic populus & sic gens haereticorum omnium est in conspectu meo, dicit Dominus, omne quod fecerint, quod sacramentum baptismi sumptum ab haeretico in necessitate vel ignoranter valet h caetera vero sacramenta ab eis ministrari non possunt: & si fiunt ab eis inania sunt, & intelliguntur sequentia ca. de sacramentis haereticorum, in quibus forma ecclesiae praetermittuntur, vel quando recipiuntur ab eis praeter necessitatem: & scienter.

a. ¶Baptismum. Argum. non iterari sacramentum, licet non sit perfectum.

b. ¶Non debere. Arg. simulationem alicui non debere praeiudicare. 1. 5. dist. 22. quod interrogatur. J. 21. q. 5. eccle. inf. de consec. dist. 4. solet quaeri, contra. J. ca. 12. q. 2. quod ait. ff. de act. & oblig. obligationum.

c. ¶Sed adimpleri. Arg. 23. dist. quorum: & in l. dam. 7. q. 1. nihil.

d. ¶Ea quae. Scilicet vt in vertice & pectore & in scapulis vngant, extra de sac. non ite. c. 1. in fin. Ioan.

¶Argu. ad si quis. Aliquis antequam baptizaretur, fuit ordinatus in presbyterum, & ante baptisma multos baptizauit. Modo quaeritur vtrum baptizati ab eo debeant iterum baptizari, & an debeant ipse à promotione repellit hoc. Et respondet Romanus Pontifex non debent iterum baptizari: sed à promotione ? cessari. Et legit litteram interrogatiue vsque ibi, Sed Romanus Pontifex.

e. ¶Si quis. Quidam ponunt ita casum istum. Duae quaestiones fiunt hic Isidoro. Prima, vtrum baptizati ab ordinato ante baptisma sint rebaptizandi. Secunda, vtrum ipse debeat ordinari ad presbyterum. Et est dicendum & primam quaestionem respondet ab illo loco, Sed manus. Secunda quaestioni non respondet, sed potest decidi per cap. supr. ea. si quis confugerit. & secundum hoc legitur totum sub interrogatione vsque ad illud, sed Romanus. Sed supplebis secundum hoc in littera, vlterius non ordinetur: sed, id est, quia, &c. Et ita respondet vni quaestioni, non alij. arg. extra de praesump. nonne. instit. de inutil. stip. §. quoties. C. de dier. rescrip. l. 1. & hoc verum est, cum sint connexae. Alij legunt ca. plane de dicunt baptizatum ab eo debent rebaptizare. Sed male dicunt, vnde illud, Sed Romanus. est correctorium. & ipse vlterius non ordinetur. & hoc corrigitur sup. ead. si quis confugerit. Vel hic loquitur de rigore secundum Isidorum, secundum casum, quem ponit Isid. secundum falsam quorundam opinionem, scilicet tales debent rebaptizari, vnde corrigit se statim ibi, sed Romanus. quasi dicat ita alij dicunt, sed Romanus, &c.

f. ¶Non ordinetur. De rigore, alias tenens. extra de cler. non ordi. ministran. c. 1.

g. ¶Paganus. Sup. dist. 32. §. verum. inf. de cons. dist. 4. quos à paganis. contra, sed ibi praeter formam ecclesiae fuerunt baptizati; hic autem de eo baptismo agitur, quod in forma ecclesiae traditur.

¶QVOD AVTEM. CASVS. Dictum est sup. & sacramentum baptismi sumptum ab haeretico in necessitate vel ignoranter valet, caetera vero sacramenta ab eis ministrari non possunt ?.

h. ¶Non possint. Cum effectu gratis. not. facti gratis nocere. Item not. non quod quis faciat, sed cuius auctoritate quid faciat, considerandum.

¶Sic populus. CASVS. Dicit in hoc ca. oblationes haereticorum vel vota, siue pro pace siue pro peccatis siue pro ecclesia ?, ieiunia, eleemosynae, & cantica eorum, omnia sunt contaminata in conspectu Dei. Sequentia c. vsque ad ca. si quis inquit, plana sunt: quia de eadem materia loquuntur, & idem repetitur, & per te videbis.

i. ¶Sic populus. Sic, consecutiue, & haec sequentia ?

(Continuing canon C. LXI from p. 494.)

mihi obtulerint, vel vota a, vel pro salute b, vel pacifica c, vel pro peccato, vel pro delicto, vel in holocaustum d, siue eleemosynas, siue ieiunia, siue victus continentiam, & corporis castitatem, contaminata erunt in conspectu e meo. Quamuis enim sancta videantur specie sui f, quae offeruntur à talibus; tamen, quia tacta sunt ab eo, qui pollutus in anima est, omnia polluentur.

α. ¶Sic populus. In originali legitur, sic populus iste, & sic gens illa, Iudaeorum videlicet, atque gentilium, & haereticorum omnium, &c.

β. ¶Vota. Ibidem habetur, vel vota pro salute, sed ob glossam non est mutatum.

Item in Amos prophetam, c. 5.

¶De eodem.

C. LXII. De eodem

ODit Deus sacrificia haereticorum, & à se proijcit; & quotiescunque sub nomine Domini fuerint congregati, detestatur foetorem eorum, & claudit nares g suas.

Idem in Osee, c. 6.

¶De eodem.

C. LXIII. De eodem

ILli offerunt panem sacrilegum, & dant eleemosynas, & sectari videntur humilitatem. Quae ego, si vere h fiant, holocausta interpretor. Cum autem scientiam Dei reliquerint; frustra truncato capite i fidei, caetera membra habere se iactant.

Idem in epistolam ad Galatas, c. 1.

¶Sine fide & charitate nec Euangelium habetur, nec prosunt aliqua bona.

C. LXIIII. Sine fide & charitate nec Euangelium habetur, nec prosunt aliqua bona

MArcion k, & Basilides l, & caeterae haereticorum pestes non habent Dei Euangelium; quia non habent spiritum sanctum, sine quo humanum m fit Euangelium n, quod docetur. Nec putemus in verbis scripturarum esse Euangelium, sed in sensu o; non in superficie, sed in medulla; non in sermonum folijs, sed in radice rationis.

Idem ad c. 5. eiusdem epistolae.

¶De eodem.

C. LXV. De eodem

TAl ferimus Vide quantum bonum sit charitatis. Si ita martyrium fecerimus, vt nostras velimus ab hominibus reliquias honorari; si opinionem vulgi sectantes, intrepidi, sanguinem fuderimus, & substantiam nostram vsque ad mendicitatem propriam dederimus; huic operi p non tam praemium, quam poena debetur, & perfidiae magis tormenta sunt, quàm corona q victoriae.

Item ex concilio Laodicensi, c. 32.

¶Haereticorum benedictio, maledictio est.

C. LXVI. Haereticorum benedictio, maledictio est

NOn oportet haereticorum benedictiones accipere: quoniam magis sunt maledictiones, quam benedictiones.

a. ¶Vel vota. Generale est, & postea subdiuidit & partes.

b. ¶Vel pro salute. Pro salute & pro peccato dicit, quasi sint nomina sacrificiorum: quorum vnum ad salutem conseruandam, alterum ad peccata purganda offerebatur. quidam codices non habent secundum H.

c. ¶Vel pacifica. Sic autem dicebatur sacrificium quod offerebatur pro pace adepta, vel adipiscenda.

d. ¶Vel in holocaustum. Holon totum, cauma incendium. 50. dist. ponderet. versic. vna.

e. ¶In conspectu meo. Ecclesiastica enim dignitas non facit cum Christiani, vt 5. 1. q. 7. non omnes episcopi.

f. ¶Specie sui. Quantum ad superficiem.

g. ¶Claudit nares. Huic simili modo 24. q. 1. odi.

h. ¶Vere. id est, ex charitate & fide. de poe. dist. 4. c. penul. & vlt.

i. ¶Truncato capite. id est, fide quae est fundamentum omnium bonorum. sup. ead. cum Paulus.

k. ¶Marcion. Iste Marcion dicebat duo esse principia, vnum superiorum, aliud inferiorum. 24. q. 3. quidam. versi. & Marcionitae.

l. ¶Basilides. Iste negauit Christum fuisse ? baptizatum ? 24. quaest. 3. cap. quidam.

m. ¶Humanum. Id est, non diuinum, non conferens gratiam.

n. ¶Euangelium. in verbis. Argu. verba rebus deseruiunt, non res verbis, praefertur enim intentio verbis ar. 13. q. 1. c. 2. verb. verba. arg. 38. dist. sedulo. arg. 22. q. 5. humanae. & q. 2. ne quis. ar. 23. q. 1. paratus. & q. 8. occidit. argu. 29. dist. regulae.

o. ¶Sed in sensu. ar. 11. q. 3. antecessor. &c. quod praedecessor. ar. ff. de leg. & senatusc. scire leges. ar. extra de verb. sig. propterea. & c. intelligentia. arg. 22. q. 2. is qui.

p. ¶Operi. Vide quantum dare eleemosynam ad vanam gloriam sit peccatum. argu. 23. q. 1. militare. 24. q. 1. prodi. ?

q. ¶Quam corona. supra dist. 90. neque, in fi. & c. si quis autem infra de poe. dist. 3. §. pe. contra. arg. dicit Aug. quod si quis non habens charitate patitur martyrium, & si non prodest ei ad vitam aeternam, prodest tamen ei ad minus supplicium subeundum. Sol. ibi agit de illis, qui bono zelo, etsi non secundum conscientiam martyrium subeunt: hic de illis qui arroganter, vt hic innuitur. Ioan.

¶Non oportet. Benedictiones. Id est, sacramenta, vel dogmata: vel hoc dicit ironice, benedictiones ?

Editorial marginal notes: Martyrium non semper prodest ad salutem aeternam. Error Basilidis haeretici: Christum non baptizatum ? fuisse in nomine.

Decret. Grat. 2. ps. III

(Continuing from p. 495.)

ctiones, i. dignitates & praedicationes, quae idiotis videntur benedictiones, vel benedictionum abusiones.

ethnicis & publicanis, ut cum eis non sumamus cibum, multo fortius ipsi haeretici praecisi. Quinto, quia non tantum ipsi puniuntur, sed etiam eis fauentes, & eorum sacramentis utentes. Sexto auctoritate Oseae prophetae dicentis, sacrificia eorum esse panem luctus.

C. LXVII. Neque cum haereticis, neque cum schismaticis licet orare

Item ex concilio Martini Papae, c. 70.

Non liceat clericis, vel laicis ab haereticis eulogias accipere; quia maledictiones sunt magis, quam benedictiones: neque liceat aut cum haereticis aut cum schismaticis orare.

a. ¶On liceat. ¶Schismaticis. J. de consec. dist. 1. eps nullum. contra. Solutio. illud antiquitus †, illud de consuetudine ecclesiae roboratum. H.

b. ¶Nec vera. Quantum ad habendum rem sacramenti, & licitam executionem.

c. ¶In nostrae proprietate. Id est vera fide incarnationis, qua credimus Christianos Deo reconciliari nascendo, moriendo, & resurgendo, &c. 23. dist. qui episcopus.

ADDITIO. Vel in sua propria natura humana. q. d. non sunt rata & vera quo ad effectum executionis, vel gratiae & salutis, sine fide mediatoris, id est, nisi credat Christus verus Deus: & nos reconciliasse patri. sine hac fide nil valet offerentibus quo ad vitam, & salutem, & similiter sumentibus. Pe.

C. LXVIII. Extra ecclesiam non sunt vera sacrificia

Item Leo ad Anatolium Constantinopolitanum episcopum, epist. 38. c. 2.

In ecclesia Dei, quae corpus Christi est, aliter nec rata sunt sacerdotia, nec vera sacrificia: nisi in nostrae proprietate naturae verus nos pontifex reconciliet, verus immaculati agni sanguis emundet.

C. LXIX. Impiorum manibus divina sacramenta se subducunt

Idem Leoni Augusto, epist. 73.

Manifestum est per crudelissimam , insanissimamque saevitiam † in Alexandrina sede omne caelestium sacramentorum lumen extinctum . Intercepta est sacrificii oblatio: defecit chrismatis sanctificatio: & parricidalibus manibus impiorum omnia se subtraxere mysteria.

† al. vesaniam

d. ¶Manifestum est per crudelissimam. Scilicet Arrianam.

e. ¶Extinctum. Vt 24. q. 3. resecandae.

f. ¶Intercepta. i. prorsus quo ad effectum ? consumpta. & ita dicit Ovidius in sexto metamorpho. in fabula ranarum: Colla intercepta videntur.

C. LXX. Sacramenta extra ecclesiam ministrari possunt, salutem vero conferre non possunt

Item Beatus Martyr Cyprianus in epistola contra haereticos.

Si quis, inquit, de ecclesia, haeretica praesumptione exierit , à semetipso damnatus est . Cum huiusmodi, secundum Apostolum, nec cibum quidem sumere debemus. Declaratur hoc in libro regnorum, ubi cum homo Dei, ad Hieroboam missus esset; qui ei peccata sua exprobraret...

¶Si quis. CASVS. Hoc c. dividitur in tres partes. In prima dicit Cyprianus, quod si quis sequitur haeresim iam damnatam, seipsum damnare videtur, nec cum eo cibum vel potum sumere debemus: sicut testatur Apostolus, & hoc etiam probatur per historiam de Abdo ? prophetae. In secunda dicitur quod sacramenta non sunt ab eis recipienda, quia falsa sunt, cum nec cibus temporalis sit cum eis sumendus: & quod falsa sint, multipliciter probat. In tertia parte dicit, quod quicunque eos defendunt, puniuntur, & non solum duces, & auctores, sed etiam participes. Et hoc probatur auctoritate Moysi, & Oseae prophetae. Secunda pars incipit ibi. An debet. Tertia ibi, Quare qui, Io. etiam posuit in suo apparatu casum, & eum videbis.

CASVS. Intendit Cyprianus probare, quod non debemus uti sacramentis haereticorum. Primo auctoritate Apostoli, qui cibum corporalem prohibet cum eis sumi. Secundo auctoritate Domini, qui prohibuit Abdon prophetam cum eis cibum sumere. Tertio, quia haeretici more simiae imaginem tantum habent sacramentorum, sed non habent vera sacramenta. Quarto quia si mali, qui sunt in ecclesia post trinam monitionem comparantur

g. ¶Exierit. Id est, egerit, propter quod meretur exire & damnari. arg. 24. q. 3. si quis non recto.

h. ¶A semetipso. Id est, ad suum effectum, sive facti cadendo in haeresim iam damnatam, ut infra 4. q. 5. c. 1. infra 24. q. 1. c. 1. 2. & 3.

i. ¶Damnatus est. Id est, ipse iniecit se in excommunicationem 4. 7. q. 1. denique.

4. Vel dic damnatus est, id est, ipse fecit unde merito danatus est. fi. 11. q. 3. placuit universo, &c. & c. ipse ligandi. Ar.

k. ¶Ad Hieroboam. Historia. Legitur 3. lib. Reg. quod cum Abdo propheta mitteret ad Hieroboam, ut eum de idololatria redargueret, dictum est ei ne comederet, vel biberet in Samaria, cumque negotio finito reverteretur, decepit eum propheta & in Bethel induxit eum, ut secum comederet, cumque comedisset, locutus est ei propheta in spiritu dicens, quia ? verbum Dei in loco prohibito comedisti & bibisti, non inferetur cadaver tuum in sepulchra patrum tuorum, cum ergo sedes super asinum rediret, invasit cum leo, & interfecit.

¶Ad Hieroboam. Vt 7. q. 1. denique, qui fecerat duo idola, & unum posuerat in Bethel, aliud in Dan.

(Continuing C. LXX from p. 496.)

braret, atque ultionem futuram praediceret; panem quoque apud illum † edere, & aqua bibere vetaretur. Quod cum non custodisset; divina sententia inde rediens, morsu leonis in itinere interit.

† illo] orig.

¶Et audet quisquam dicere aquam baptismi salutarem, & gratiam caelestem communem cum haereticis † esse posse, cum quibus nec terrestris cibus, nec saecularis potus debet esse communis? Constat autem oleum, unde baptizati unguntur, sanctificari & Eucharistiam fieri apud illos omnino non posse , ubi spes nulla est; & fides falsa, ubi omnia per mendacium geruntur. Nam haereticus † simiarum more, quae cum homines non sint, humana tamen immitantur, vult ecclesiae catholicae auctoritatem sibi, & veritatem vendicare, quando ipse in ecclesia non sit. Benedicit à Deo maledictus; uitam pollicetur mortuus; Deum invocat blasphemus; sacerdotium administrat profanus; ponit altare sacrilegus: haec omnia & illud malum; ut antistes diaboli audeat Eucharistiam facere, quando nec sanctificari oblatio illic possit ubi spiritus sanctus non sit, nec cuiquam Dominus per eius orationes, & preces profit, qui Dominum ipse violavit. Si enim qui ecclesiam contemnunt & ethnici, & publicani habentur; multo magis utique rebelles, & hostes, falsa altaria, & illicita sacerdotia, & sacrificia sacrilega, & nomina adulterata fingentes, inter ethnicos & publicanos necesse est computentur: quos omnes constat à charitate, atque ab unitate ecclesiae recessisse. Ergo omnia quaecunque faciunt haeretici, carnalia sunt, & inania, & falsa; ita ut nihil eorum quae illi gesserint, à nobis probari debeat. Non statim † suscipienda sunt, & assumenda, quae iactantur in Christi nomine; sed quae geruntur in Christi veritate. Quomodo enim perficere quae agunt, aut impetrare aliquid illicitis conatibus de Deo possunt; qui contra Deum, quod eis non licet, moliuntur? ¶Quare, qui haereticis †, & schismaticis patrocinantur, censura divina in eorum probantur facinore, & poenis non solum duces, & auctores, sed etiam participes destinari, nisi se à communione malorum separaverint , praecipiente per Moysem Domino ac dicente: Separamini à tabernaculis hominum istorum durissimorum, & nolite tangere ab † omnibus, quae sint eis, ne simul pereatis in peccato eorum. Et quod comminatus per Moysem Dominus fuerat, implevit, ut quisque se à Chore, & Dathan, & Abyron non separasset, poenas statim pro impia communione persolueret: sicut

† Schismaticis] orig.

† Novatianus] orig.

† Novatiano sive caeteris eiusmodi schismaticis] orig.

a. ¶Spes nulla est. arg. 24. q. 1. ille. & q. 5. miles. & q. 1. quid culpatur. 8. q. 1. sciendum. arg. 11. q. 3. si quis eps. & c. non semper. & c. si dominus. arg. H. Hic est arg. quod 3. sigilla, quae non statim debent recipi. arg. extra de proba. c. tertio nam literae approbandae sunt. ff. de procu. si procuratorem. ff. quod cuiusque universi. § quod si actor. non tamen tigillum reprobatur, si nomen auctoris non habet, extra de eo, qui mit. in pos. cum sicut. in parte decisa.

b. ¶Per mendacium. Hic erravit Cypria. prout dicit August. & eum corrigit 32. distinct. §. verum. infra de consecrat. distinct. 4. quomodo. Quondam tamen volunt eum hic excusare: quia intellexit hoc de haereticis, qui formam ecclesiae non tenent. vel hoc verbum ubi omnia per mendacium, &c. eum excusat. argum. de consecrat. distinct. 4. solet quaeri. Vel hoc dixit contra haereticos quos semper insequebatur sicut & Pelagius. 24. quaestio. 1. schisma. & fuit ibi excessus veritatis.

c. ¶Censura. ?

d. ¶Separaverint. Hic est arg. quod maritus sciens se uxori in propinquo gradu consanguineum: licet in probando consanguinitate defecerit, debet abstinere ab eius toto etiam iubente episcopo ne abstineat. argu. dist. 50. si quis praepostera. Quid ergo si episcopus eum excommunicat? patienter ferat, ne curet, cum non ligetur apud Deum, ut 11. q. 3. quomodo. & c. quid obest. infra ea. ut evidenter. H.

e. ¶Per Moysem. Historia legitur in libr. Nume. quod Chore, Dathan, & Abyron, & alii cl. uiri de tribu Levi cum eis volentes habere honorem sacerdotii surrexerunt contra Moysen & Aaron, & murmuraverunt; eos spernentes eorum sacrificia, & conficientes propria. Misit autem Moyses & vocavit eos: qui dixerunt, non veniemus, ad quos Moyses: Vos inquit & omnis congregatio vestra state constituti coram Domino & Aaron. Similiter locutus est Dominus: [Separamini ab invicem de cuius perversae, & cum omnis turba recessisset à tento circuitum, & Dathan & Abyron starent in introitu papilionum suorum, aperta est terra sub pedibus eorum, et devoravit eos cum universa familia & substantia eorum à Domino, qui interfecit cclesiae viros tenentes thuribula sua & offerentes incensum: praecepitque Dominus per

(Continuing C. LXX from p. 497.)

Moyses Eleazaro filio Aaron, ut thuribula eorum acciperet, & adureret ea in laminas, & affigeret altari, ut esset in signum filijs Israel, ne quis auderet accedere & ponere incensum Domino, nisi de semine Aaron. Sequens etiam per Ose prophetam spiritus sanctus contestatur, & dicit: Sacrificia eorum tanquam panis luctus: omnes, qui manducant ea, contaminabuntur: docens scilicet, & ostendens omnes omnino cum auctoribus supplicio coniungi, qui fuerint eorum peccato contaminati.

¶Caput hoc collectum est ex varijs locis epistolarum B Cypriani, & concilij ab ipso habiti, interdum immutatis, & in summam redactis qua in margine sunt indicata.

a. ¶Sic etiam per Ose. Ut Oseae 9.

b. ¶Peccato. Id est, consensu peccati eorum. 8. q. 1. §. cum autem. & 23. q. 4. ita plane. &c. si quis à catholica.

¶Censura. In epistola ipsa sic habetur. Frustra contendunt baptizari, & sanctificari illic aliquem salutari baptismo posse, ubi constet baptizantem baptizandi licentiam non habere. Atque ut magis intelligi posset, contra eiusmodi audaciam quae sit censura divina, inveniemus in tali facinore non solum duces & auctores, sed & participes poenis destinari, &c.

Item Augustinus lib sententiarum per Prosperum Aquitanicum episcopum Rhegien collectorum, c. 15.

C. LXXI. Vera sacrificia non nisi in fide ecclesiae celebrantur

Extra catholicam Ecclesiam non est locus veri sacrificii.

Item Gregor. in 3. lib. dialog c. 31. ait de Ermigildo rege Leovigildi † filio.

† al. Linigildae

C. LXXII. De manu haereticorum communio non est recipienda

Superveniente paschalis festivitatis die, intempeste noctis silentio ad eum perfidus pater Arianum episcopum misit, ut ex eius manu, sacrilegae consecrationis communionem perciperet , atque per hoc ad patris gratiam redire mereretur. Sed vir Deo deditus Ariano episcopo venienti exprobravit ut debuit, eiusque à se perfidiam dignis increpationibus repulit.

c. ¶Extra catholicam Ecclesiam. Id est, extra formam i. ecclesiae.

d. ¶Veri. Ratione effectus.

¶Superveniente. CASVS. Pater Ermigildi misit ad filium Arrianum episcopum haereticum, ut de sua manu communionem acciperet, quam quia filius accipere noluit, pater eum occidit.

e. ¶Noctis. Quotuor sunt partes noctis: conticinium, intempestum, gallicinium, antelucanum.

f. ¶Perciperet. Quaere in necessitate pueri si sunt ab haeretico baptisinum accipere, & non Eucharistiam, dixi rationem 24. q. ult. si quem.

Item Innocentius ad Alexandrum episcopum, epistola 18. c. 3.

C. LXXIII. Sacerdotes haereticorum, Christi honoribus non habentur digni

Arrianos praeterea, caeterasque huiusmodi pestes , quia eorum laicos conuersos ad Dominum, sub imagine poenitentiae , ac sancti spiritus sanctificatione per manus impositionem suscipimus; non videtur clericos eorum cum sacerdotij, aut ministerij cuiuspiam suscipi debere dignitate. Quoniam quibus solum baptismum ratum esse permittimus (quod utique in nomine patris, & filij, & spiritus sancti perficitur) nec spiritum sanctum eos habere ex illo baptismate , illisque mysterijs arbitramur .

¶Arianos. CASVS. Hoc c. continuum est dicto capitulo coevo ?. Dicitur n. hic, quod haeretici laici, qui ab haereticis tenentur, per impositionem manuum recipiantur, & reconcilientur quasi publice paenitentes: tamen clerici, qui ab eis revertuntur, non recipiuntur cum clericatus vel sacerdotij dignitate: hoc ideo, quia tantum baptisma ratum est apud ipsos: nec reconciliari possunt nisi tantum sub imagine publicae paenitentiae. Seq. §. scilicet, item legitur, cum seq. patet.

g. ¶Arrianos. Sacerdotes idignos Christi honoribus.

h. ¶Sub imagine poenitentiae. Imaginem poenitentiae appellat publicam reconciliationem, quae fit per manus impositionem.

i. ¶Baptismate. Quo q. si quis contra.

k. ¶Arbitramur. Subaudi: dici. Non enim ?, &c. quia eorum laicos, &c. quasi dicat, cum hoc alias debet esse de clericis: non n. clerici, &c. quia eorum laicos, &c. quasi sit de laicis: merito sic debet esse de clericis: & ideo paret quod sunt digni rici simili forma recipietur: & ideo paret ecclesiasticis honoribus, & continuatur hoc c. cum fine illius. Vel dic quia eorum, id est, quamvis uisquasi dicat, quamvis laicos eorum non tamen clerici ita suscipiendi sunt in honore.

(Continuing C. LXXIII from p. 498.)

Haec ratio non vt sufficiens: sed faciens dicat, auctores eorum, nam tunc sunt, cum illis & istis sunt extra ecclesiam. Vel dic & sufficiens est, quo ad hoc quod non possunt conferre de merito vitae. 40. distinctione multi.

Quoniam cum à catholica fide eorum auctores descisserent, perfectionem spiritus, quam acceperant, amiserunt: nec dare eius plenitudinem possunt, quae maxime in ordinationibus operatur, quam per impietatis suae perfidiam potius, quàm per fidem dixerint, perdiderunt. Propter † quod fieri non potest, ut eorum profanos sacerdotes, dignos Christi honoribus arbitremur; quorum laicos imperfectos , ut dixi, ad sancti spiritus percipiendam gratiam cum poenitentiae imagine recipimus. Item 4 Si, ut legitur. Qui tetigerit immundum, immundus erit; quomodo ei tribuetur, quod munditia, ac puritas consuevit accipere? & infra. ¶Qui particeps effectus est dānati † , quomodo debeat honorem accipere, invenire non possum.

† al. Quomodo fieri potest.

† al. damnato

¶Pestes.] Antea sequebatur, detestamur: quod est sublatum, quia neque in vetustis codicibus, neque in ipsa epistola, neque apud Anselmum, aut in Pannormia habetur.

¶Qui tetigerit. In epistola est, quod tetigerit immundus: sed ob glossam non est mutatum, atque huius etiam lectionis sententia habetur ijsdem indicatis scriptura locis.

Ex eo autem, quod manus impositio iterari praecipitur sacramentum non esse ostenditur.

Vnde Augustinus lib. 3. de baptismo contra Donatistas, cap. 16.

C. LXXIIII. Manus imposita non est sacramenti iteratio

Manus imposito non, sicut baptismus, repeti non potest. Quid enim est aliud, nisi oratio super hominem?

Cum ergo Innocentius solum baptisma haereticis ratum esse permittat, cum Gregorius sacrilegam vocet consecrationem Arrianorum, cum Cyprianus quaecumque ab haereticis fiunt, carnalia, & inania, & falsa indicet, cum Hieronymus omnia, quae ab eis offeruntur, contaminata in conspectu Dei asserat, cum Leo extra ecclesiam nec rata sacerdotia, nec vera sacrificia esse testetur: patet, quod sacramenta ecclesiastica praeter baptisma, ut supra dictum est, ab haereticis ministrari non possunt.

Item obijcitur illud Hieronymi adversus Luciferianos.

C. LXXV. Qui in baptismo sanctus est, ad altare peccator non erit

Sicut Christus est, qui baptizat, ...

b. ¶Perfectionem. i. sanctitatem, & officij executionem. ADDITIO. Hic vide quod leg. & no. ea. q. qui perfectionem.

c. ¶Vt eorum. Id est, quia eorum, ut sit relativum, causa & ita per hoc praecedens lectio approbata non videtur, id est, ideo non videtur, quia, &c.

d. ¶Imperfectos. Quia non receperunt illud baptisma.

e. ¶Qui tetigerit. Tactu mentis. extra de sen. exco. nuper.

f. ¶Damnati. Id est, damnationis, vel auctoris iam damnati, &c. 1.

i. ¶Praecipitur. Quotiescunque reverteretur ab haeresi sup. ea. hi ques. baptismo, &c. 2.

¶Manus imposito. CASVS. Dicitur hic (Licet obscure) quod manus impositio reconciliatoria atque reiteratur, etsi baptisma reiterari non possit, & est similitudo per contrarium.

k. ¶Manus. Sensus est: manus impositio potest repeti, ut infr. de cons. dist. 4. quomodo baptismus. no. ea. dist. sicut.

l. ¶Impositio. Consecratoria; sed confirmatoria non. Item nec ordinatoria sed curatoria bene iteratur, de qua dicitur: super aegros manus imponent, &c. ut 96. dist. §. sed illud. Reconciliatoria similiter, ut hic, imponitur enim reconciliatoria manus haereticis reversis, ut supra de consecra. dist. 4. quomodo. & excommunicatis ut 9. q. 4. cum aliquis. & poenitentibus, ut 50. distinctione in capite. & in haereticis vel excommunicatis non est sacramentum: & ideo repetitur. In paenitentibus si est publica, est sacramentum: & ideo non iteratur: & convenit tantum episcopis, ut 17. q. 6. ca. 1. & 50. dist. in capite. Si est privata, non est sacramentum, & iteratur: & convenit etiam presbyteris, vt 26. q. 6. c. presbyteri. § vece.

m. ¶Non sicut. Id est, licet.

n. ¶Repeti. Inf. ea. q. quod quidam. contra. Sol. sed ibi manus impositio ?.

Nota quia publica sit sacramentum, privata non sit, ideo illa non iteratur, haec iteratur: sed ob eas casu qua afferuntur causa quamus. de paenitentia, dist. m. 3. Vide & Turrecre. ibi.

(Continuing C. LXXV from p. 499.)

ptizat ; ita Christus est, qui sanctificat. Vnde oro te , ut aut sacrificandi licentiam ei tribuas, cuius baptisma probas; aut reprobes eius baptisma, quem non putas esse sacerdotem . Neque enim potest fieri , ut qui in baptismo sanctus est, sit ad altare peccator.

¶Incertum huius capitis usque ad vers. oro te non est eo loco apud B. Hieronymum. Est tamen apud Algerum, lib. 3. c. 10. apud quem etiam nonnulla verba ex ijs, quae sequuntur eodem modo habentur, atque apud Gratianum, licet apud Beatum Hieronymum aliter legantur.

Sed hoc de peccatore a tantum catholico, non de haeretico intelligendum est. Quidquid enim cum fide catholica pro officio suo facit, licet indignus, tamen divina gratia cooperante ratum esse creditur. Alioquin si de haereticis dictum intelligeretur, ipse sibi contrarius esset, cum dicat ad c. 5. A-mos: Sacrificia eorum sicut Dominus. & alibi in persona Domini.

a. ¶Peccatore. B. Hieronymus ex loco argumentatur, ut solent Dialectici dicere, ad hominem: neque id agit, ut constituat, ac sanciat aliquid; sed tantum ut adversarium modestum reddat. Nam postquam illum eo adduxit, ut si non amplius adversum eum, sed discipulum profiteatur, tunc verissimam, ac rationem exponit: cur ecclesia episcopos recipiat, qui in Ariminensi concilio imprudentes haereticos consenserant.

¶Benedictionem haereticorum Deus maledicit.

C. LXXVI.

Maledicam benedictionibus vestris] hoc est, quidquid à vobis benedicitur, à me erit maledictum.

¶Haec sunt in glossa interlineari ad eum Malachiae locum ex Hieronymo.

11. Hoc ergo intelligendum est de haeretico: illud autem adversus Luciferianos de ecclesiastico peccatore.

De quo Augustinus § ait in libro de corpore Domini.

§ ¶Augustinus.] Caput hoc etiam ab Algero lib. 3. c. 8. citatur ex Augustino in libro de corpore Domini: sed Possidius in indiculo operum B. Augustini nullam huius libri mentionem facit: & ad verbum (excepto ultimo versiculo) hac leguntur in libro Paschasii abbatis de corpore, & sanguine Domini, c. 12. ex quo etiam libro sunt c. iteratur, cum sequentibus infra de consecr. dist. 2.

¶Boni & mali sacerdotes aeque corpus Christi conficiunt.

C. LXXVII.

Intra catholicam ecclesiam in mysterio † corporis & sanguinis Domini nihil à bono maius, nihil à malo minus perficitur sacerdote, quia non in merito consecrantis, sed in verbo perficitur creatoris, & virtute spiritus sancti. & infra. ¶Si enim in merito esset sacerdotis, nequaquam ad Christum pertineret. Nunc autem sicut ipse est, qui baptizat...

† al. ministerio

¶Baptizat. Interim.

b. ¶Vnde oro te. Putabat iste eum qui homicida vel adulter fuerat, mundari in baptismo non ita tamen ut dignus esset sacerdotio. Gratianus tamen hoc intelligit de occulto peccatore. Nam dicebat quidam de tali, & male, quod licet posset baptisma dare non tamen conficere. & hic tales reprehenduntur. & secundum hoc est arg. contra. 50. distin. qui sub gradu. Sed ibi de deposito, cum quo dispensatur ut baptizet: hic de tolerato.

c. ¶Esse sacerdotem. Id est, sacramenta posse conficere.

d. ¶Potest fieri. Ar. quod uno de duobus, quae sunt alicuius concesso, alterum conceditur, ex quo enim aliquid alicui conceditur. eius cohaerens conceditur ut 7. q. 9. 6. hac quippe, & 16. q. 1. si monachus. & q. 4. c. 1. supra 8. dist. quo iure. H. SED HOC. CASVS. Dicit Grat. supradictum capitulum de malo catholico intelligi: & non de haeretico, alioquin idem Hieronymus esset sibi contrarius, ut probatur sequenti cap. & §. sequenti: quae per se patent.

e. ¶Cooperante. Istud cooperante falso est quantum ad dantem vel facientem, non quantum ad recipientem. infra ea. Dominus.

f. ¶Maledicam. Aliam expositionem huius verbi habes infra ea. multi saecularium.

HOC ERGO. Haec est 11. pars huius quaestionis, in qua probat quod malitia sacerdotis non nocet alijs in sacramentis, quamvis sibi noceat: & hoc usque ad §. ex his. Io. de Fa.

¶Intra catholicam. c. sacerdotes leg. uni à malis presbyteris catholicis ad chum. & q. 4. c. 1. supra 8. dist. quo iure. H.

g. ¶Intra. Ab isto loco usque ad c. sacerdotes . loquitur omnia cap. de malis sacerdotibus toleratis ab ecclesia.

(Continuing canon C. LXXVII from p. 500.)

carnem, & transfundit in sanguinem. Credendum est enim, quòd in verbis Christi sacramenta conficiantur. Cuius prius creantur imperio, eius utique verbo recreantur a ad melius.

¶Credendum. Hac eodem modo leguntur apud Algerum. Sed Paschasij verba, c. 15. haec sunt: Cuius ergo potentia creata sunt prius, eius utique uerbo ad melius recreantur: quia nemo creator alicuius rei, aut recreator, nisi unus Deus catholicè praedicatur. Propterea ueniendum est ad uerba Christi, & credendum, quòd in eiusdem uerbis ista conficiantur.

Item August. lib. 2. contra epist. Parmeniani, c. 10.

¶De eodem.

C. LXXVIII. Omnia sacramenta cum obsint indignè tractantibus, prosunt tamen per eos dignè sumentibus

Omnia sacramenta cum obsint indignè tractantibus, prosunt tamen per eos dignè sumentibus: sicut & verbum b Dei. Vnde dictum est c. Quae dicunt facite: quae autem faciunt facere nolite.

Item in Psalmum 103. vers. Qui tegis.

¶De ijs, qui sanctis malè vtuntur.

C. LXXIX. Prophetauit & Saul malus rex

Prophetauit d & Saul malus rex, cùm Dauid sanctum persequeretur. & infra. ¶Non ergo se iactent, qui forte sine charitate habuerint hoc munus Dei sanctum: sed uideant qualem rationem habituri sunt cum Deo, qui sanctis non sanctè utuntur. Ex his erunt, qui dicturi sunt: In nomine tuo prophetauimus. Non illis dicetur, mentimini: sed dicetur, Non noui e vos, &c.

¶In tractatu 7. in epistolam Ioannis sunt aliqua, quae ad sententiam huius capitis referri possunt, atque inde antea citabatur. Sed ipsa prorsus uerba sunt loco indicato.

Spiritum ergo prophetiae dicendi sunt habuisse, non meritum.

Item Hieronymus in c. 1. Aggaei.

¶Quisque non tam sanctificatur ex hostijs, quàm pro peccato polluitur.

C. LXXX. De eodem

O Propheta f, qui altari tantùm extructo, & domo mea diruta g hostias mihi offers in altari, uictimis eius sanctificari te putas; scito, quoniam sanctum quidem est, quod offertur in altari: sed non tam sanctificaris ex hostijs, quàm ex mortuis operibus pollueris.

Apud B. Hieronymum sic legitur: ò popule, qui altari tantum extructo, & diruta domo mea hostias mihi offers in altari, & uictimis eius, & carnibus te sanctificari putas; scito non tam sanctificari te ex hostijs, quae templo diruto tibi prodesse non

a. ¶Recreantur. Quo ad sustentationem corporis, de consec. dist. 2. non iste panis 1. Scilicet post anima, ut de consec. dist. 2. non iste panis 1.

b. ¶Omnia sacramenta. Et verbum. Id est, praedicatio: quae si fiat ab indigno, alijs prodest: sed sibi nocet. arg. dist. 53. §. quanquam. arg. 15. q. ult. c. ult.

c. ¶Dictum est. Tales instruunt Deum qualiter eos punire debeat. 40. dist. multi.

¶Prophetauit. CASVS. Probatur in hoc cap. quòd malus sacerdos ministrare potest: quia Saul malus erat, & prophetauit. Legitur enim in 1. lib. Regum, quòd cum Saul persequeretur Dauid ipse fugiens uenit in Rama tha ad Samuelem: quod cum annunciatum esset Sauli, misit lictores ut caperent eum: qui cum uidissent coetum prophetarum, & Samuelem stantem super eos: factus est in eis spiritus Domini: & prophetare coeperunt etiam ipsi: quod cum nunciatum esset Sauli, misit alios nuncios: prophetauerunt autem & illi, rursus misit & tertios, & ipsi prophetauerunt: & iratus Saul abijt, & factus est spiritus Domini super ipsum: & prophetauit cum caeteris coram Samuele, & cecinit nudus tota die ac nocte, unde exiuit prouerbium, Saul inter prophetas.

d. ¶Prophetauit. Hic probat quòd malus sacerdos potest conficere: quia Saul malus erat, & prophetauit: immo mali habent omnia dona spiritus sancti praeter charitatem. supra c. multae. Historia autem erit hic pro casu.

e. ¶Non noui. Id est, non approbaui, ita dicunt aliqui scholares, qui non sunt aliquibus in scholis, cùm uident eos in terra sua, dicunt, non noui uos. uel quando sunt diuites, dicunt pauperibus a, non noui uos. uel (quod peius est) nolunt loqui cum eis.

¶O propheta. CASVS. In hoc ca. mali sacerdotes reprehenduntur, qui etsi uerum corpus Christi conficiant in altari, ex hoc non sanctificantur: sed potius ex suis malis operibus polluuntur.

f. ¶O propheta. Ad litteram intelligitur de Babylonica captiuitate. Nam Cyro dante licentiam reuertendi de Babylonica captiuitate, populus Israel aedificauit altare, & deiecerunt fundamentum templi: sed per litteras Cambysae ducis militiae ipsius Cyri prohibitus est in aedificatione procedere usque ad secundum annum Darij: in quo iussus est aedificare templum coeptum ab Aggaeo propheta ad hoc exhortante populum. Loquitur ergo Hier. de tempore in quo immolabant in altari: sed domum Dei, scilicet templum reaedificare negligebant, cum domos proprias reaedificarent: quod in ipso Aggaeo plenius patet.

g. ¶Domo mea diruta. Id est, aedificatione uirtutum, ?

(Continuing canon C. LXXX from p. 501.)

poterunt, quàm contaminari omnia opera tua, & cuncta, quae agis, ex eo quòd negligis, & tuam magis domum, quàm meam extruere conatus es. Sanctum quidem est quod offertur in altari; sed non tam sanctificaris ex hostijs, quàm ex eo, quòd in conuallibus habitas, & inter eas mortuis operibus pollueris. In duobus etiam Gratiani uetustis codicibus legitur, ò popule. Verùm idem Hieronymus contexens ista eadem per anagogen aptat ecclesiastico uiro.

Item Augustinus in lib. de verbis Domini, sermone 11.

¶Impoenitentia finalis ita peccatum est in spiritum sanctum.

C. LXXXI. Contra spiritum sanctum, verbum dicitur, cum ex dispersione nunquam reditur

Ita sit verbum a contra spiritum sanctum, cum ex dispersione ad congregationem b nunquam c uenitur, quae ad remittenda peccata accepit spiritum sanctum. Ad quam congregationem etiam si per malum clericum, sed tamen catholicum ministrum, reprobum, & fictum aliquis accesserit corde non ficto; in ipso spiritus sanctus operatur remissionem peccatorum; qui in sancta ecclesia ita operatur, ut reprobos fugiat, & tamen d per eorum ministerium probos colligat.

¶Spiritus sanctus. Hoc loco concisè refertur sententia B. Augustini, plenius autem suprà ead. c. spiritus sanctus.

Idem in sermone de remissione peccatorum.

C. LXXXII. Non meritis hominum, sed virtute spiritus sancti peccata remittuntur

Vt euidenter hoc ostenderet Dominus, à spiritu sancto, quem donauit fidelibus suis, dimitti peccata, non meritis hominum; quodam loco e sic ait resurgens à mortuis: Accipite spiritum sanctum; & continuo f subiecit, Si cui dimiseritis g peccata, dimittuntur ei, hoc est, spiritus h dimittit, non uos. Proinde γ sicut is, quem sacerdos tolerat in ecclesia, est tamen extra ecclesiam, & extra corpus, cuius caput est Christus, si ei ostiarius i non aperuerit δ: ita non ideo extra ecclesiam est, & non est de corpore, si quis pastoris praeiudicio k compellitur foris esse.

¶Proinde. Verba ipsa huius partis non sunt inuenta apud B. Augustinum. Simillima habentur apud Origenem Hom. 14. ad c. 24. Leuitici, referuntur infrà 24. q. 3. c. cum aliquis. Si quis non recto.

¶Aperuerit. In nonnullis uetustis codicibus legitur; aperuit. in alijs, aperiat. ab utroque autem abest negatio.

Item Ambrosius de ijs, qui initiantur mysterijs, c. 5.

C. LXXXIII. Dominus non merita personarum, sed sacerdotum officia considerat

Cum scri-

¶Cum scriptura. CASVS. Quis dubitat spiritum sanctum adesse sacramentis sacerdotum: cum in ueteri testamento ad preces tam bonorum, quàm malorum legatur ignis descendisse de coelo; quorum utrumque probatur per historiam Hieroboam, qui fuit malus &c.

¶Ad finem uir diruitur enim remotis uirtutibus anima. 15. q. 4. l. 1. & 11. q. 3. si episcopus forte, supra ea. q. remissionem, & infra 11. q. 3. quid obest. H.

¶Ita sit verbum. CASVS. Dicitur quòd tunc peccat haereticus in spiritum sanctum, cùm de schismate ad unitatem & congregationem ecclesiae redire contemnit: in qua ecclesia spiritus sanctus per catholicum & fictum & reprobum operatur remissionem peccatorum: & mali per talem colliguntur.

a. ¶Ita sit verbum. Id est blasphemia. J. de poe. dist. 1. §. potest. & dist. 4. §. siue. H.

b. ¶Congregatione. Id est, unitatem ecclesiae.

c. ¶Nunquam. Ita peccatum est in spiritum sanctum tantùm est finalis impoenitentia: de qua dicit Au. de poen. dist. 7. c. 1. & si. & notaui 25. dist. qualis.

d. ¶Et tu. Hoc dicit: quia ab isto possum accipere etiam sine necessitate. re. ead. spiritus sanctus.

¶Vt euidenter. CASVS. Ostenditur in hoc c. quòd non homo, sed spiritus sanctus peccata remittit: & hoc probatur autoritate Domini dicentis; Si cui dimiseritis peccata, &c. & ideo euenit & ille, quem sacerdos tolerat, sit extra ecclesiam, si ei Christus non aperit: & iniustè excommunicatus sit intus. Arch.

e. ¶Quodam loco. Ita & aduocatus potest allegare, ut dicit quaedam lex 45. dist. cum beatus. ADDITIO. Ad idem ca. multae. 45. dist. §. hinc etiam. & 32. q. 7. quaedam. Arch.

f. ¶Et continuo. Arg. uerborum ordinem spectandum esse, ut 7. dist. arg. exemplo. & uerborum aliquid perpendi. infrà 24. q. 1. alienus.

g. ¶Dimiseritis. Benè dixit, dimiseritis: non cui putaueritis. Vt de poe. dist. 1. quem poenitet. arg. infra 1. q. 3. illud. & c. 30. distin. si nemo contemnat. infra ea. q. dictum est. j. de consec. dist. 4. nemo. H.

h. ¶Hoc est spiritus. Christus. idem est, J. ca. q. ordinationes.

i. ¶Ostiarius. Id est, Christus. idem est ostium, ut J. ca. q. ordinationes.

k. ¶Praeiudicium. Id est prauum iudicium. Praeiudicio. id est, prauo iudicio. J. 24. d. 3. si quis.

(Continuing canon C. LXXXIII from p. 502.)

ptura a tibi testetur, quòd ad Hieroboam c preces, ignis descendit de coelo, & rursus precante Helia ignis est missus, qui sacrificia consumeret; datur intelligi b, quòd Deus non merita personarum considerat, sed officia sacerdotum. & paulo post. Ignis illis uisibilis mittebatur, ut crederent; nobis inuisibilis operatur, qui credimus & paucis interiectis. Crede ergo adesse Dominum Iesum inuocatum precibus sacerdotum, qui ait: Vbi fuerint duo, vel tres, ibi & ego sum.

¶Datur intelligi. In originali non sunt haec uerba. Sed cum antecedentia pendeant ex superioribus, hic noua incipit periodus, Non merita personarum considera, sed officia sacerdotum. nonnullae autem aliae uarietates, & quidem non minimi ponderis in margine sunt indicatae.

Item Gregorius.

C. LXXXIIII. Non merita sacerdotum, sed virtus diuina sacramenta sanctificat

Multi d saecularium hominum, cum plus sacerdotum uitam, quam suam discutiunt, in magnae contemptionis diuinorum sacramentorum crimen incurrunt. Magna enim trabe uulneratos habentes oculos, eamque negligentes, festucam tenuem in aliorum conspiciunt oculis: quam dum incautè festinant euellere, erroris in foueam delabuntur: minus e quidem considerantes, quòd non eos sacerdotum uita laederet, si ipsi humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aurem accommodarent. Sed dum hypocritarum more plus illorum famam, quàm propriam uitam, uel uitae negligentias dijudicant, spernunt f sancta monita, & spiritualia dona. Vnde fit, ut non solum ab eis dicta respuant, sed (quod est deterius) diuina etiam mysteria contemnant, ut nec corporis communionem, aut sanguinis Domini nostri Iesu Christi eorum ministerio confectam assumant; putantes hanc minus g esse sanctificatam, si illorum fiat officio, quorum uita eorum oculis uidetur ignobilis. Heu in quam magnum laqueum incidunt, ut diuina, & occulta mysteria plus ab alijs sanctificata polse fieri credant; cum unus idemque spiritus sanctus in ecclesia diffusa per totum orbem terrarum incomprehensibiliter h ea mysteria, & occultè atque inuisibiliter, & operando sancti-

¶Spiritus sanctus olim in sacramentis. CASVS. Hoc c. diuiditur in quatuor partes. In prima parte Gregorius redarguit quosdam, & peccata propria negligentes, uitam sacerdotum reprehendunt, & eorum sacramenta contemnunt. In secunda parte ostendit unde dicatur mysterium, & unde sacrificium, & unde sacramentum, & unde Eucharistia. In tertia parte dicit, ad preces mysticas malorum sacerdotum uita Christi sacramenta celebratur. in quarta parte exponit uerbum Oseae prophetae, scilicet, Maledicam (inquit) benedictionibus uestris. Secunda pars incipit ibi, Mysterium. Tertia ibi, Siue ergo. Quarta ibi, Maledicam inquit, &c.

d. ¶Multi. Hoc c. 4. sen. dist. 13. v. intelligenter, de malis totaliter loquitur de omnibus sacramentis. In prima parte reprehenduntur, quidam laici, qui uitam sacerdotum reprehendendo, diuina sacramenta ab eis collata contemnebant: gerentes trabem in oculis suis, & festucam uolentes remouere de oculis aliorum. In secunda parte dicitur, quòd quantumcunque ut sacerdos malus, sacramenta tamen eius uera sunt: nec magis sanctificantur à bono. In 3. ostendit quid sit mysterium, & quid sit sacrificium. Vltimo ponuntur uerba Oseae prophetae.

e. ¶Laederet. Arg. alterius crimen non nocere innocenti. ead. q. 4. c. 1. §. eo. q. fertur. contra. H.

f. ¶Spernunt. Ex his conuincitur Missa malorum sacerdotum audiri possit, & si prohibitum sit in casu, ut inf. 15. q. ult. c. ult. inf. 9. q. 3. c. ult. & 19. dist. c. si. contra Hug. Vel in 1. di. 32. nullus. dist. 81. qui presbyteri. Sed illud de publico uel de damnato. sed hic de tolerato. H.

g. ¶Minus. Id est, non &c.

h. ¶Incomprehensibiliter. Non enim à nobis comprehendi potest qualiter transubstantiatio sub specie panis & uini corpus Christi & sanguis fiat. ADDITIO. Vt de confe. dist. 2. panis. & intellige quòd incomprehensibile.

¶Hieroboam, qui fuit malus secundum quosdam. alias Hieroba al, & Heliae prophetae, qui bonus fuit.

a. ¶Cum scriptura. Hic intendit Ambrosius probare spiritus sanctus tempore hoc operatur inuisibiliter in sacramentis ecclesiae: quod ex eo probat, quia olim uisibiliter ibi operabatur: sed hoc non faceret ad propositum Gra. Io.

¶Hierobaal. orig. Ambr. ¶Hierobaal. quasi sacrum Baal. quasi quod sit sacrum Baal destruens. Hieron in lecto sacrum dicitur. sic enim dictus est Gedeon. Iud. 6. inde Hierobaal, quasi sacrum Baal destruens uel Hieronfortis. quasi fortis contra Baal. Archid.

b. ¶Tester, &c. Quasi diceret, ei nullus dubitare hic debet, mendaciter apposuit Gratia. sicut dat intelligi usque ibi, ignis, nec reddit rationem Ambrosius quare olim uisibiliter, nunc uerò inuisibiliter operetur spiritus sanctus: nec fit ibi malorum mentio sacerdotum; ut in c. interposuit: sed duntaxat bonorum, puta Heliae, Hieroboam, & aliorum sanctorum: quos ibi Ambrosius nominat: unde ad praesentem materiam nihil operatur. Io. dicit Gratia.

c. ¶Hieroboam. Qui fuit malus secundum intellectum Gratiani alias Herobaal, quasi sacra Baal destruens. Hieron in sacrum dicitur. sic enim dictus est Gedeon. Iud. 6. Hierobaal. orig. Ambr. siue aram Baal. quasi sacrificium consecrauit oti. 3. Reg. 18. Hierobaal, sacra Baal destruens. uel Hieronfortis. quasi si fortui contra Baal. Archid.

(Continuing canon C. LXXXIIII from p. 503.)

ficet, & benedicendo, & benedicat. Mysterium ita- α que a fratres, ob hoc dicitur, quod secretam, & reconditam habeat dispensationem b: sacrificium autem, quasi sacrum factum: quia prece mystica c consecratur pro nobis in memoriam Dominicae passionis. & infra. Sacramentum vero est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit, ut aliquid significare intelligatur, quod sanctè accipiendum est. ¶. Sunt autem sacramenta, baptisma, chrisma, corpus & sanguis Christi: quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum uirtus diuina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur. Vnde & à secretis uirtutibus, uel sacris, sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuosè penes ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens spiritus eorundem sacramentorum latenter operatur effectum. Cuius panis & calicis sacramentum Graecè eucharistia dicitur, Latinè bona gratia interpretatur. Et quid melius corpore d & sanguine Christi? Vnde siue per bonos, siue per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensetur; sacramentum tamen est: quia spiritus sanctus mysticè illud uiuificat, qui quondam Apostolico in tempore uisibilibus apparebat operibus. Nec in bonorum meritis dispensatorum amplificatur, nec malorum attenuatur e: quia neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Hoc de corpore, & sanguine Domini nostri Iesu Christi, hoc etiam de baptismate, & chrismate sentiendum est, & tenendum: quia uirtus diuina secretius operatur in eis, & diuina solummodo haec est uirtus, siue potestas, non humanae efficaciae:

Hactenus Isidorus.

Polluimus β itaque panem, id est corpus Christi, quando indigni accedimus ad altare, & sordidi mundum sanguinem bibimus. & infra. Hieronymus in c. 1. Malachiae.

Maledicam γ, inquit, benedictionibus uestris, hoc est ijs quae nunc meis benedictionibus possidetis, seu quidquid à uobis benedicitur, maledicam: vel quoniam δ non benedicunt sanctis ex uero corde: vel quia qui inique agunt, benedicuntur ab eis, adulanturque peccatoribus, dummodo diuites sunt.

Idem in c. 2.

¶Caput hoc collectum est partim ex sententijs B. Gregorij partim ex uerbis ipsis B. Isidori atque Hieronymi.

¶Mysterium itaque. Haec usque ad uers. hoc de corpore. sunt apud Isidorum, non tamen eodem prorsus ordine.

¶Polluimus. Sumptum est ex B. Hieronymo in commentarijs ad c. primum Malachiae in illis uerbis; & dicitis, in quo polluimus, &c.

¶Maledicam. Apud eundem ad c. 2. sic habetur. & maledicam, inquit, benedictionibus uestris, hoc est, quae nunc meis benedictionibus possidetis: seu quidquid à uobis benedicitur, à me maledictum erit; & maledicam illis, subaudi, benedictionibus uestris: quoniam noluistis intelligere, quae dicuntur: hoc est enim quod dicitur: non posuistis super cor.

¶Quoniam. Sumptum ex eodem loco paulo inferius: ubi haec leguntur: vel certè, quia ad sacerdotes propriè mandatum est, uertuntur benedictiones eorum in maledictionem; quando non benedicunt sanctis ex uero cordis affectu, sicut Isaac Iacob, & Iacob patriarchis, & Moyses duodecim tribubus: sed per dulces sermones, & benedictiones decipiunt corda innocentium; & qui inique agunt, benedicuntur ab eis; adulanturque peccatoribus, dummodo diuites sint, atque eorum uitijs blandiuntur.

a. ¶Itaque. Et quia occultè & inuisibiliter. tal. Sanctificando.

b. ¶Dispensatione. Id est uirtutem & gratiam à Deo dispensatam & collatam.

c. ¶Quia prece. Sacrificia ueteris testamenti non faciebant quod figurabant. arg. de consec. distinct. 2. sacrificium. & quod dicit, prece mystica confecretur. hoc referas ad speciem sacri secundum H. quia nec corpus Christi consecratur, quia & prius erat corpus sacratissimum: nec panis, quia ibi desinit esse statim.

d. ¶Quid melius corpore. Certe anima Christi, unde hoc dictum intelligas duntaxat amplificationis gratia. simile infra. 32. quaestio. 6. nihil. & q. 7. quid in omnibus. Vel dic hoc maius inter sacramenta ecclesiastica quò ad sanctitatem & reuerentiam ut infra. de consecrat. distinct. 2. nihil. & ca. Corpus Christi excedit alia sacramenta quò ad reuerentiam. qui manducat. & 25. distinct. ecce. Vel plures eiusdem generis, scilicet inter corporalia. Vel intellige de corpore, quod est Christus. argumen. infra. ead. quaest. interrogo. contra. Sed ibi expone uerbum, id est, filium. Et sic non est contra. de poe. di. 1. uerbum.

e. ¶Attenuatur. Sed contra 5. 81. dist. hi qui sunt presbyteri.

f. ¶Vel quia. Ita duo uel, respiciunt tantum proximum membrum, cuius duae inueniuntur expositiones per sequentia. Signi-

(Continuing canon C. LXXXVII from p. 504, here resuming the central canon series with c. LXXXV.)

ferri, nec confici: & hoc per quandam suam quaestionem nitebatur probare. Diuiditur ergo capitulum istud in 5. partes. In prima parte Augu. reprehendit eum de sua stulta quaestione. in secunda parte ostendit apud malos sacerdotes uera esse sacramenta, & si non sint ueri sacerdotes: cum quaeratur utrum sit uerum sacramentum, & non utrum sit uerus sacerdos: & hoc probat &c.

Item Fabianus Papa episcopis orientalibus, epist. 2.

¶Non sacerdotum uitam, sed quae docent, & ministrant considerare debemus.

C. LXXXV. Significastis insuper plerosque

Significastis insuper plerosque attendere, multis in ipsis honoribus ecclesiasticis non congruenter a uiuere sermonibus, & sacramentis, quae per eos populis ministrantur. O miseros homines, qui hos intuendo, Christum obliuiscuntur: qui multo antè praedixit, ut legi Dei potius obtemperetur, quàm imitandi uideantur illi, qui ea, quae dicunt, non faciunt: & traditorem suum tolerans usque in finem, etiam ad euangelizandum cum caeteris misit. Nam Apostoli talem consuetudinem non habuerunt, nec habendam docuerunt b.

Item Nicolaus Papa Michaeli Imperatori, in epist. quae incipit, Proposueram.

¶De eodem.

C. LXXXVI. Non quales sacerdotes Domini sint

Non quales sacerdotes Domini sint, sed quid de Domino loquantur, est uobis magnopere praeuidendum: nec in uicarijs B. Petri Apostoli uobis est attendendum, qui sint: sed quid pro correctione ecclesiarum, quid pro salute uestra satagant. Nec enim c illos inferiores dicetis scribis, & pharisaeis sedentibus super cathedram Moysi; de quibus Dominus praecepit dicens: Quaecunque dixerint uobis, obseruate & facite; secundum opera uero eorum nolite facere. Ergo Imperator considera, si illos dixit audiendos, qui super cathedra Moysi sedebant; quanto potius his, qui super cathedram Petri resident, esse existimetis obaudiendum?

Item Augustinus contra litteras Petiliani, lib. 2. c. 22.

¶Sacerdotum immunditia, sacramenta non polluit.

C. LXXXVII. Dominus declarauit in vno coetu hominum eadem sacramenta sumentium

Dominus declarauit d in uno coetu e hominum eadem sacramenta sumentium, aliquorum immunditiam mundis obesse non posse. & infra. Petilianus f dixit, Aut si quisquam carmina sacerdotis memoriter teneat, nunquid inde sacerdos est, quòd ore sacrilego carmen publicat

¶Significastis. CASVS. Hic probat malos sacerdotes tolerandos duplici exemplo Christi: tum quia Pharisaeos & Scribas docuit esse audiendos: sed non in malis operibus imitandos: tum quia misit Iudam traditorem suum ad euangelizandum cum alijs discipulis, & eum usque in finem tolerauit: nec Apostoli etiam sacramenta talium despiciebant.

a. ¶Non congruenter. Ideo uitabant eorum sacra.

b. ¶Docuerunt. Ergo nec nos praesumere, uel inuenire debemus, ut supra dist. 37. qui de mensa, infra 2. q. 5. consuluisti. infra 31. q. 1. q. si, supra dist. 55. si euangelica, supra dist. 45. cap. episcopum. 7. q. 1. c. 1.

¶Non quales. CASVS. Quidam contemnebant sacramenta malorum sacerdotum, sed probat Nicolaus hoc non esse faciendum: quia si mali sacerdotes sedentes super cathedram Moysi sunt audiendi, multo potius regentes cathedram Petri sunt audiendi.

c. ¶Nec enim illos. Nota modum arguendi de malis ad bonos. de consec. dist. 1. c. 1. J. 11. q. 1. sacerdotibus, supra dist. 21. submittitur 1.

¶Hinc eliciunt quidam Petrum esse maiorem Moysè. Argu. &c.

¶Dominus declarauit. CASVS. Petilianus dicebat per prauum sacerdotem uera sacramenta non con-

d. ¶Dominus declarauit. In parabolis de zizania seranda à tritico. 11. q. 3. nolite. & de hoedis, ut 23. q. 6. c. 1. Vel declarauit sustinendo Iudam. 2. q. 1. j. unus ex uobis. ¶Zizania an a tritico seperanda sit. uel Ecclesia, ubi sunt boni & mali. 32. q. 4. recurrat. ADDITIO. De consec. dist. 4. est unitas ecclesiae. Archi.

e. ¶Coetu. Id est, collectione Apostolorum.

f. ¶Petilianus dixit. Obijciendo. dicebat enim malum sacerdotem non posse conficere: quia non est uerus sacerdos; sicut nec laicus potest.

¶Errores Petiliani. Nota quod Augusti. in hoc cap. improbat duas opiniones Petiliani: qui Petilianus dicebat, immunditiam malorum mundis obesse: dicebat etiam, quod mali sacerdotes non conferebant uel conficiebant uera sacramenta. Dicit ergo in prima parte, quod immunditia malorum bonis & mundis non obest. In secunda ponit quandam obiectionem Petiliani, quae non tangit propositum, & eam soluit. In tertia ostendit quod sacramenta si in forma ecclesiae conferantur à quocunque uera sunt: & hoc ostendit triplici exemplo Caiphae, Apostoli, & Dauid. In quarta ostendit quod quales sunt qui sacramenta accipiunt, talia sunt eis ipsa sacramenta. In quinta infert duplicem conclusionem duplicem opinionem Petiliani, gratias agens Deo, quod acquieuit Petilianus suis rationibus. Ioan.

¶Errore Petiliani prauum sacerdotem ignores Dei ?

(Continuing from p. 505.)

...stinus respondit. Ita istud dicis quasi modo quaeramus, quis sit verus sacerdos, et non quid sit verum baptisma. Vt enim sit quisque verus sacerdos, oportet, ut non solo sacramento b, sed iustitia quoque induatur; sicut scriptum est: Sacerdotes tui induantur iustitia. Qui autem solo sacramento sacerdos est, sicut fuit pontifex Caiphas persecutor unius et verissimi sacerdotis; quamvis ipse non sit verax; quod dat tamen verum est, si non det suum c, sed Dei. Item d paulo inferius.

¶Dixit quidam ex ipsis propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est.] Si ergo e Apostolus nescio cuius alienigenae testimonium, quia verum comperit, etiam ipse attestatus est; cur nos apud quemlibet invenerimus, quod Christi est, et verum est, etiam si ille, apud quem invenitur, perversus, et fallax est; non discernimus vitium, quod homo habet f, et veritatem, quam non suam, sed Dei habet? et dicimus, sacramentum hoc verum est, sicut ille ait, testimonium hoc verum est? Nunquid ideo dicimus, etiam ipse homo verax est, quia dicimus sacramentum hoc verum est? Et paulo post.

¶Vos autem necesse est, ut semper erretis, quamdiu propter hominum vitia, Dei sacramenta violanda esse creditis h, aut nos propter Dei sacramenta quae in nobis violare nolumus, etiam vestri schismatis sacrilegium i assumere putatis. Item.

¶Baptismi ergo puritas a puritate, vel immunditia conscientiae, sive dantis, sive accipientis omnino distincta est. Item.

¶Memento ergo sacramentis Dei nihil obesse mores malorum hominum, quo illa vel omnino non sint, vel minus sancta sint. Item.

¶Quaero, si non habebat Saul k sacramenti sanctitatem, quid in eo David venerabatur? si autem habebat innocentiam, quare innocentem persequebatur? Nam eum propter sacrosanctam unctionem et honoravit vivum, et vindicavit occisum. Et quia vel panniculum l ex eius veste praescidit, percusso corde trepidavit. Ecce Saul non habebat innocentiam; et tamen habebat sanctitatem, non vitae suae α (nam hoc sine innocentia nemo potest) sed sacramenti Dei, quod et in malis hominibus sanctum est. Item.

¶Nos dicimus tale cuique sacrificium fieri, qualis accedit, ut offerat, et qualis accedit, ut sumat: et eos de sacrificiis talium manducare; qui ad illa tales accedunt quales et illi sunt. Itaque si offerat Deo malus, et accipiat inde bonus; talis cuique esse, qualis quisque fuerit; quia et illud scriptum est: Omnia munda mundis m. Per hanc sententiam veridicam, et catholicam etiam vos. Optati n non estis polluti p, si facta eius displicebant

a. ¶Baptisma. Quasi hoc quaerimus, et non illud, et ideo non valet obiectio, etc.

b. ¶Sacramento. Ordine et officio, sine iustitia. argu. contra. 40. distinct. sicut viri. Sed ibi agitur de essentia sacerdotis; hic de qualitate.

c. ¶Si non det suum. i. si non sua, sed Dei; in forma, scilicet ecclesiae.

d. ¶Item. Verba sunt Epimenidis illius Thebani sacerdotis, qui malus fuit; et Apostolus sumit eadem verba in testimonium in epistola ad Titum 1.

e. ¶Si ergo. Et verum est supple: et ideo approbemus.

f. ¶Habet. Arg. pro testimonio alicuius, qui non est bonus, ut credatur testimonio in quo verum dicit, etsi in aliis mentiatur. supra dist. 37. turbat. et cap. si quid, sed contra 3. q. 6. pura.

g. ¶Verum. Quasi dicat, non: et ita non quicunque verum dicit, verax est. 22. q. 2. homines.

h. ¶Violatis. Id est, violanda esse creditis.

i. ¶Sacrilegium. Quasi comprobare schisma ? vestrum videamur, ex eo quod sacramenta vestra non reprobamus.

k. ¶Si non habebat Saul. Quem dominus elegerat et fecerat Regem .i. fieri iusserat, ut infra 8. q. 1. audacter.

l. ¶Panniculum. Qui praecidit clamydem vestimenti sui, ut 2. q. 7. c. plerumque obijcitur. §. de his, et §. item opponitur.

m. ¶Omnia munda mundis. Iuxta illud: Qui manibus sordes; operum prius abluet sordes. Intus te munda, quia mundis omnia munda.

n. ¶Optati. Proprium nomen est, et erat malus catholicus, vel haereticus, scilicet occultus.

o. ¶Sacrificio. Hic patet quod praecisus conficit, ut infra c. non nocet. et c. dictum. et de consecr. distinct. 4. non in vobis. praeterea quae esset ratio quare damnatus a Deo posset conficere quamdiu toleratur ab ecclesia, sed damnatus ab homine non? Dicas ergo quod haereticus excommunicatus depositus potest hoc sacramentum et reliqua sacramenta ministrare, per capitula quae dixi. Quidam tamen contrarium dicunt 2. per id quod est 24. quaest.

p. ¶Polluti. Arg. non imputari socio peccatum alterius si ei displiceat, dummodo eum admoneat ut resipiscat.

ADDITIO. Intellige omnia ista ultimo allegata quo ad effectum sacramenti, vel quando non servant formam ecclesiae secundum Ray. qui de hoc satis no. in summa de haeret. §. item nunquid, etc.

(Continuing from p. 506.)

vobis. Nam utique panis illius, panis luctus erat, sub cuius iniquitatibus Africa tota lugebat: sed panibus vobis communem esse, omnium vestrum malum schismatis facit. Item.

¶Gratias Deo, quia tandem posse valere invocatum nomen Christi a ?, etiam si a peccatoribus invocetur. Hinc ergo intellige, cum Christi nomen invocatur, non obesse aliorum saluti aliena peccata.

a. ¶Vitae suae. Sequebatur, sed unctionis ? omnibus vetustis Gratiani exemplaribus, licet in B. Augustini impressis legantur.

Idem in psalmum 10. in vers. Iustus autem quid fecit?

¶Etiam per malum ministrum dona Dei perveniunt ad eos, qui cum fide accipiunt.

C. LXXXVIII. Christus quid fecit vobis

CHristus quid fecit a vobis, qui traditorem suum tanta patientia pertulit, ut ei primam b Eucharistiam consecratam, sicut ceteris c suo commendatam, et ore ? suis, et ore ? suo commendatam, sicut ceteris Apostolis, traderet? Quid vobis fecit Christus, qui eundem traditorem suum, quem diabolum nominavit e, qui ante traditionem Domini, nec loculis f Dominicis fraudem potuit exhibere, cum ceteris discipulis ad praedicandum regnum caelorum misit; ut demonstraret dona Dei pervenire ad eos, qui cum fide accipiunt, etiam si talis sit, per quem accipiunt, qualis Iudas fuit?

Item Gregorius.

¶Sacramentis, episcopi malitia non nocet.

C. LXXXIX. Sacramentis, episcopi malitia non nocet

NOn nocet malitia episcopi neque ad baptismum infantis, neque ad ecclesiae g consecrationem h: quia baptisma a Deo datur, non ab homine venit; sic et Eucharistia, et omnia, quaecunque in altari ponuntur, non ab homine, sed a Deo sanctificationem accipiunt.

Sed obijcitur illud Hieronymi in Sophoniam, c. 3.

¶Non verba, sed merita sacerdotum Eucharistiam faciunt.

C. XC. Non verba, sed merita sacerdotum

SAcerdotes, qui Eucharistiae serviunt, et sanguinem Domini populis eius dividunt, impie agunt in lege Christi, putantes Eucharistiam, imprecantis k facere verba, non vitam l; et necessariam esse tantum solennem orationem, et non sacerdotum merita, de quibus dicitur: Et sacerdos, in quo fuerit macula m, non accedet offerre oblationes Domino.

a. ¶Christus quid fecit. Qui signa patientiae ostendit nobis.

b. ¶Primam. Id est, primo confectam Eucharistiam dedit. Nam una sola est, et ideo non est prima vel ultima. Vel sic, primam, id est, unicam, et non plures.

c. ¶Ore. Cum dixit, hoc est corpus meum. inf. de consecr. dist. 2. accipite.

d. ¶Ceteris. Supra 23. q. 4. tu bonus. et c. quam magnum. inf. de cons. dist. 2. cum omne. contra. Solutio: sed ibi de buccella panis, quam soli Iudae tradidit potest dici; hic de corpore Christi, quod primo tradidit sibi, postea omnibus dedit.

e. ¶Nominavit. Ubi, nescio, sed credo, quod ibi, qui intingit mecum manum, etc. argum. in instit. de exhered. lib. Si quis filium ? sed faemininum ?.

f. ¶Loculis. Arg. contra infideles servientes ?, quod sint sicut diaboli. de poeni. dist. 1. §. hoc idem ?.

¶Non nocet. ¶Ad ecclesiae. Infra de consecr. distinct. 2. ecclesijs. contra. sed illud quando forma servata non est.

h. ¶Consecrationem. Dummodo tamen cesset omnis ? vel aliqua turpitudo ? perpensior alioquin execrata potius quam consecrata dici debet. ut J. ea. q. 4. ecclesia. sed hoc in odium consecrantis, nam revera consecrata est.

SED OBIICITVR. CASVS. Nunc obijcitur Gratiano contra praedicta, et ita alternatim modo ex una parte, modo ex alia allegando procedit in hac quaestione, et solutiones inferendo.

i. ¶Sed obijcitur. Respicit §. si ergo. supra proxime positum. Nam inducit ista sex c. quaedam directe; quaedam à sensu contrario ad probandum quod malus sacerdos non possit conficere sacramenta, sed ibi respondet in seq. §. cum vita.

¶Sacerdotes. CASVS. Dicitur in hoc c. quod non tantum verba, sed etiam merita sacerdotum concurrere debent, quia scriptum est, Nec maculam habens ad sacrificandum accedat. Sequentia tria capitula plana sunt, in quibus dicitur quod mundi debent esse sacerdotes qui pro aliis intercedunt, quia facilius exaudiuntur.

k. ¶Imprecantis. Id est, invocantis per preces. H.

l. ¶Non vitam. Quantum ad rem sacrificii, scilicet, ut dignius conficiant; alias vita non exigitur ut conficiant.

ADDITIO. Sub. sed ut proficiant offerenti. inf. ea. cum vita. Archidiaconus.

m. ¶Macula. Mortalis peccati; arg. de consecr. dist. 2. quotidie. Vel venialis, et tunc est consilium. arg. dist. 6. testamentum.

(Continuing C. XC from p. 507.)

Et sacerdos, in quo fuerit macula m, non accedet offerre oblationes Domino. H. tamen haec auctoritas intelligitur de macula corporali, ut 49. dist. hinc etiam; et ita sophistice inducitur §. non accedat. dum enim aestuaverit in pectore precantis ignis alienus qui exurit, et non sanat, non potest digne accedere ad altare. de poen. dist. 3. c. inter haec hircum. Vnde notatur hic quod quilibet sacerdos pro macula mortalis peccati suspensus est, quoad se; quoad accipientes vero non, nisi ut notatur 32. dist. §. verum. &c. nullus.

Item Alexander, epist. 2.

¶Tanto facilius sacerdotes exauduntur, quanto apud Deum sunt digniores.

C. XCI. Ipsi sacerdotes pro populo

IPsi sacerdotes pro populo interpellant, et peccata populi a delent, atque consumunt: qui quanto digniores fuerint, tanto facilius pro necessitatibus, pro quibus clamant, exaudiuntur.

Item Gelasius Elpidio episcopo.

¶Non adest sacramentis spiritus sanctus, quae per criminosos ministrantur.

C. XCII. Non adest sacramentis spiritus sanctus

SAcrosancta b religio, quae catholicam continet disciplinam, tantam sibi reverentiam vendicat, ut ad eam quilibet, nisi pura conscientia, non audeat pervenire. Nam quomodo ad divini mysterii consecrationem c caelestis spiritus invocatus ? adveniet, si sacerdos, et qui eum adesse deprecatur, criminosis ? plenus actionibus reprobetur?

Item Gregorius in regesto, lib. 1. epist. 24.

¶Manus immunda, tecta inquinat, non mundat.

C. XCIII. Manus immunda

NEcesse est, ut esse munda studeat manus, quae diluere sordes curat: ne tacta quaeque deterius inquinet, si sordis lutum tenet ?: scriptum namque est: Mundamini, qui fertis vasa c Domini. Domini etenim vasa famulorum animas ad interiora ? perducendas, in conversationis suae exemplo suscipiunt.

Item Augustinus lib. 50. homiliarum, homil. 26.

¶Aeque servandum est verbum Christi, et corpus Christi.

C. XCIIII. Aeque servandum est verbum Christi et corpus Christi

INterrogo vos fratres, vel sorores: dicite mihi, quid vobis plus esse videtur, verbum Dei, an corpus Christi? Si verum vultis respondere; hoc utique dicere debetis, quod non sit minus verbum Dei, quam corpus Christi. Et ideo, quanta solicitudine observamus, quando nobis corpus Christi ministratur, ut nihil ex ipso de nostris manibus in terram cadat: tanta solicitudine ? observemus, ne verbum Dei, quod nobis erogatur, dum aliud aut cogitamus, aut loquimur, de corde nostro pereat: quia non minus reus erit, qui verbum g Dei negligenter audierit; quàm ille, qui corpus Christi in terram cadere h negligentia sua permiserit.

Idem lib. 4. de Trinitate, c. 14.

¶Interrogo. CASVS. Dicitur hic quod aequali diligentia audiendum est verbum Christi, ne de corde labatur, sicut

¶Sacerdos quilibet, pro mortali peccato suspensus est quo ad se.

a. ¶Ipsi sacerdotes. Sacerdotes comedunt peccata populi. Sic 1. q. 1. quia.

a. ¶Ipsi sacerdotes. ¶Comedunt. Id est, oblata pro peccatis. 1. vel dicuntur comedere peccata populi, quia delent, et sic comedunt peccata populi ordinationibus suis. vel forte quia exemplo bonae operationis, et verbo praedicationis corrigunt homines, et ita quantum in se est delent. 36. dist. §. ut sane ?. Item. Vt s. e. q. ut evidenter. Vel Deus delet peccatum, id est, peccati reatum: 2. sacerdos poenam infligendam pro peccato orationibus minuit: 3. vel quod peccatum delere dicitur 13. q. 2. animae. H. Vel illi dicuntur comedere peccata populi, qui de suis possunt sustentari, et tamen percipiunt de ecclesiasticis ?.

b. ¶Sacrosancta. Id est, religiosa sacramentorum reverentia. vel id est, Eucharistia, vel quodlibet aliud sacramentum. inf. ea. ventum.

c. ¶Consecrationem. Quia divinum ministerium fecit, non ministri administratio, ut inf. de consecr. distinct. ?.

¶Verbum. Id est, quod verbo significatur, vel per verbum concipitur.

h. ¶Cadere. De consecr. dist. 2. qui bene.

(Continuing from p. 508.)

¶Neque. CASVS. Dicitur hic, quod ad hoc ut rite et recte sacrificium offeratur, debet ab honesto ministrari, et a iusto recipi: et hoc dicit littera. Pro quibus offertur, supple digne.

a. ¶Neque. Nota, quod tria dicuntur hic: scilicet quod sacramenta...

¶De eodem.

C. XCV. Neque potest id rite offerri

NEque a potest id rite b offerri, nisi per sacerdotem iustum et sanctum; nec nisi ab eis accipiatur, pro quibus offertur c; atque id sine vitio d sit, ut pro vitiosis e mundandis f possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium Deo volunt.

Cum vita b sacerdotum Eucharistia officitur ?, non consecrationi, sed effectus ? intelligitur. Non enim effectum salutis confert ei, quem magnum ? potius complectur in eo illud Apostoli: Qui manducat corpus Domini, et eius sanguinem bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Ergo contra eos, qui crebra oblatione sacrificii se putant posse mundari non cessantes impie agere in legem Dei, intelligitur illud Hieronymi. Quod vero sacerdos, etiam si malus sit, tamen pro offerentibus ? gratiam transfundat hominibus, testatur Augustinus in libro quaestionum veteris Testamenti, c. 11.

¶Sacerdotes nomen Domini invocant, Dominus autem benedictionem praestat.

C. XCVI. Dictum est à Deo

DIctum est h à Deo in Numeris ad Moysem, et Aaron sacerdotes: Vos ponite i nomen meum super filios Israel: ego Dominus benedicam eos, ut gratiam traditionis per ministerium ordinantis transfundat hominibus: nec voluntas sacerdotis obesse, aut prodesse k possit, sed meritum benedictionem poscentis. ¶Quanta autem sit dignitas ordinis sacerdotalis, hinc advertamus. Dictum est enim de nequissimo Caipha interfectore Salvatoris, inter cetera: Hoc autem à semetipso non dixit, sed cum esset princeps sacerdotum anni illius, prophetavit. Per id quod ostenditur spiritum gratiarum non personam sequi aut dignam, aut indigni, sed ordinationem traditionis; ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere, nisi fuerit ordinatus, ut officium ministerii exhibeat. Dei autem est, effectum tribuere benedictionis.

Quod vero l per haereticos sacramenta dignitatis ministrata dicuntur carere effectu, improbatur auctoritate Anastasii Papae, qui ordinationem Acacii, quamvis haeretici...

¶Neque. Nota, quod tria dicuntur hic: scilicet quod sacramenta Domini non rite vel recte conferuntur, nisi a dignis conferantur, et a dignis sumantur, et in forma ecclesiae. Primum notatur ibi: Nisi per sacerdotem. Secundum ibi, Nec nisi. Tertium ibi, Adque id, &c. Quidam dividunt c. in duas partes. In prima fit mentio de sacrificio, quod ab eo accipitur pro quo offertur, et hoc usque ad illum locum Atque id.. In secunda fit mentio de sacramento, quod non accipitur ab eo, pro quo offertur: et dic, sine vitio, id est, sine peccato.

b. ¶Rite. Quo ad offerentem et accipientem.

c. ¶Pro quibus offertur. Supple, nec potest rite offerri nisi ab eis.

d. ¶Sine vitio. Id est, non sit citra formam ecclesiae, in ipsa forma ecclesiae.

e. ¶Vt pro vitiosis. Expone ut recte possit offerri pro vitiosis, id est, venialia ? habentibus. Sed intellige generaliter, colligitur, quod licet voluntas sacerdotis non sit ut prosit: prodest tamen, infra de cons. dist. 4. non illud te. Sed quid si cantet Missam, ut Deus perdat aliquos? conficiet revera, sed debet puniri. arg. 26. quaes. 5. quicunque.

f. ¶Mundandis. Id est, venialis peccati maculam habentibus.

CVM VITA. CASVS. Iste §. respicit illud capit. sacerdotes, ubi dicitur, quod bona vita sacerdotis necessaria est ad conficiendum corpus Christi. Modo soluit et dicit, quod intelligendum est hoc non de consecratione, quia in veritate conficit etiam malus sacerdos, sed de effectu consecrationis, quia nihil prodest si sumatur ab indigno, et quod malus sacerdos conferat gratiam digne sumentibus, sequenti capitulo probatur.

g. ¶Cum vita. Respicit hoc capitulum sacerdotes. et bene soluit, et ad confirmandam suam solutionem inducit cap. sequens.

DICTVM EST. CASVS. Hic primo probatur per verba Domini, et exemplo Caiphae, quod apud malos sacerdotes vera sunt sacramenta, et quod ex officio suo gratiam hominibus transfundunt. Secundo, quod tanta est vis sacerdotii dignitatis, quod sine eo etiam apud bonos non est auctoritas benedicendi.

h. ¶Dictum est. Probat Augustinus quod benedicere non tantum meritum, sed etiam ordinem requirit. In prima ergo parte ponit auctoritatem Domini, vsq; ibi, Quanta. In secunda probat intentionem suam et auctoritate, et exemplo Caiphae.

i. ¶Vos ponite. Id est, invocate 2.

k. ¶Prodesse. ...

QVOD VERO. CASVS. Dictum est sup. in §. si ergo sacramenta, quod sacramenta dignitatis ab haereticis collata non habent effectum. contra quod allegat Gratianus auctoritatem Anastasii, quam frivolam esse ostendit auctoritate Gelasii, et Felicis, qui cum Hormisda excommunicaverunt Acacium antequam excommunicassent Anastasium. Sed H. exponit ante quam Anastasium, id est, ante quam Anastasius esset Papa: quia Acacius mortuus fuit ante Anastasium, et Anastasius successit illi. Et ita cum successerit Gelasio, non fuit excommunicatus ab eo, nec à praecedentibus.

l. ¶Quod vero. Dictum est sup. in §. si ergo, quod sacramenta...

(Continuing from p. 509.)

menta dignitatis ab haereticis collata effectum non habent: contra quod allegat auctoritatem Anastasii, quam ostendit frivolam esse auctoritate Gelasii & Foelicis.

a. ¶In tractatu. Per hoc probatur, quod Gratianus non divisit per distinctiones hoc opus. argum. 11. q. 3. §. evidenter.

ITEM OBIICITVR. CASVS. Dictum est supra in ea. Arrianos, et sup. in §. cum ergo Innocentius, quod solum baptisma ? verum est apud haereticos, contra quod obijcitur modo in hoc capitulo.

b. ¶Item obijcitur. Ei scilicet quod dictum est sup. ead. §. cum ergo Innocentius. &c. Arrianos.

Item obijcitur b illud Augustini lib. 2. contra epist. Parmeniani, c. 13. iteratam approbat, ut etiam eis, quos post damnationem suam baptizavit, vel ordinavit cuisse asserat. Sed hoc eum à illicite, & non canonice, immo contra decreta suorum praedecessorum fecisse probant Foelix, & Gelasius, qui Acacium ante Anastasium excommunicaverunt, et Hormisda, qui ab ipso Anastasio tertius eundem Acacium damnavit. Vnde etiam ab ecclesia Romana repudiatur, et à Deo fuisse percussus legitur in gestis Romanorum Pontificum hoc modo: Anastasius secundus &c. Requirere retro in tractatu a decretalium epistolarum.

¶Qui recedit ab ecclesia, nec baptisma, nec ius dandi amittit.

C. XCVII. Quod quidam

QVod quidam c dicunt, Baptisma, quod accepit, non amittit, qui recedit ab ecclesia; sed ius tamen dandi d amittit e, multis modis apparet frustra, et inaniter dici. ¶Primo, quia nulla ostenditur causa, cur illud baptismum amittere f non potest, ius dandi g non potest. Vtrumque enim sacramentum est, et qua ratione peritur unum, et reliquum, cum utrumque h homini i datur; illud, cum baptizatur; istud, cum ordinatur; ideoque in catholica ecclesia utrumque non licet iterari. ¶Nam si quando ex ipsa parte k venientes etiam praepositi schismatis errore suscepti sunt; etsi visum est opus esse, ut eadem officia gererent, quae gerebant; non sunt rursus ordinandi †, sed sicut baptismus in eis, ita ordinatio mansit integra; quia in praecisione fuerat vitium (quod est correctum †) non in sacramentis l, quae ubicunque sunt m, ipsa vera sunt. Et cum expedire hoc videatur ecclesiae, ut praepositi eorum venientes ad catholicam societatem, honores ibi suos non administrent;

†al. correpto †al. ordinati †al. vnitatis pace

c. ¶Quod quidam. CASVS. Opinio est quorundam, quod sacerdos, vel episcopus recedens de ecclesia ad haereticos, sacramentum baptismi non amittit: sed sacramentum ordinis amittit. Istud improbat Augustinus multipliciter. Primo sic: quia cum utrumque sit sacramentum, non potest assignari ratio, quare potius perdatur unum quam aliud. Secundo sic: quia consuetudo ecclesiae est, quod cum tales redeunt, non solent reordinari, si eos ecclesia vult tolerare. Tertio dicit, quod sicut recedens ab ecclesia utrumque retinet, sic videtur, quod utrumque potest conferre alijs extra ecclesiam, licet male conferat, et cum quis recipit sacramentum extra ecclesiam, si revertitur ad ecclesiam, non est sacramentum iterandum in eo. Et hoc probat.

d. ¶Dandi. Scilicet ordinem.

e. ¶Amittit. Characterem enim non potest amittere, licet videatur aliter dici 11. q. 3. episcopus.

f. ¶Amittere. Nam vbi eadem ratio, et idem ius. ff. ad leg. Aquil. illud. An tamen hoc sit verum, notatur 28. q. 1. sic enim. 32. q. 7. Apostolus. sup. ea. q. §. cum ergo.

g. ¶Ius dandi. Scilicet ordinem. de consec. distinct. 4. ostenditur. Vel potestatem conferendi baptisma. infr. 32. q. 7. licite.

h. ¶Vtrumque. Scilicet baptismus et ordo.

i. ¶Homini. Hoc de baptismo sacerdotis, in quo potestas baptizandi est sacramentum: in laico est quaedam licentia ?, non sacramentum 2. argu. quod scientia haeretici ? valeat, et ligatio et solutio, cum ius ligandi, iudicandi, atque solvendi à tempore consecrationis acceperit. s. dist. 48. 3. ca. 1.

k. ¶Parte. Collectio enim haereticorum rectissime pars appellatur, à partiendo, id est, dividendo.

l. ¶Non in sacramentis. Fuit vitium scilicet.

m. ¶Sunt. Quia à quocumque dentur, iterari non debent.

(Continuing the preceding canon, from p. 510.)

bent, et ideo ipsa sunt, id est, firma et vera sunt, et bona. Non eis tamen ipsa ordinationis sacramenta detrahuntur, sed manent super eos. Ideoque non eis in populo manus a imponitur, ne non homini, sed ipsi sacramento fiat iniuria. Et infra. §. Sicut autem habent in baptismo, quod per eos dari possit; sic in ordinatione ius dandi b: utrumque quidem ad perniciem suam, quam diu charitatem non habent vnitatis: sed tamen aliud c est, prorsus non habere; aliud perniciose habere; aliud d salubriter habere. Quidquid non habetur, dandum est, cum opus est dari: quod vero perniciose habetur, per correctionem depulsa pernicie, agendum est, ut salubriter habeatur. Quanquam, et si laicus aliqua †pereuntis dederit necessitate d compulsus, quod cum ipse acciperet, dandum esse addidicit; nescio e, an pie quisquam dixerit esse repetendum. Nulla enim cogente necessitate si fiat, alieni muneris vsurpatio est. Si autem necessitas vrgeat, aut nullum, aut veniale delictum est f. Sed, etsi nulla necessitate vsurpetur, et a quolibet cuilibet detur; quod datum fuerit, non potest dici non datum: quamuis recte dici possit et illicite datum. Illicitam ergo vsurpationem corrigit reminiscentis, et poenitentis affectus. Quod si non correxerit, manebit ad poenam vsurpatoris quod datum est, vel eius, qui illicite dedit, vel eius, qui illicite accepit: non tamen pro non dato habebitur g. Neque vllo modo per deuotum militem, quod a priuatis vsurpatum est, signum regale violabitur. Si enim aliqui furtim, et extraordinarie non in monetis h publicis aurum, vel argentum percutiendo signauerint, cum fuerit deprehensum, nunne illis punitis i, aut indulgentia liberatis cognitum regale signum thesauris regalibus cogetur inferri? Et paulo post. §. Si forte illum militiae characterem in corpore suo non militans pauidus exhorruerit k, et ad clementiam Imperatoris confugerit, ac prece fusa, et impetrata iam venia militare coeperit; nunquid homine liberato, atque correcto, character ille repetitur? ac non potius agnitus approbat? An forte minus haerent sacramenta Christiana, quam corporalis haec nota; cum videamus nec apostatas carere baptismate, quibus vtique per poenitentiam redeuntibus non restituitur, et ideo admitti non posse iudicatur? Et paulo post. §. De ijs l, qui ab ecclesiae vnitate separati sunt, nulla iam quaestio est, quin et habeant, et dare possint, et quin perniciose habeant, pernicioseque tradant extra vinculum pacis. Et infra. Neutri sacramento iniuria facienda est. Infra. §. Sicut non recte habent, qui ab vnitate discedunt, sed tamen habent, et ideo redeunti non redditur; sic etiam non recte dat, qui ab vnitate discedit: sed tamen dat: et ideo, quod ab eo accepit venienti ad vnitatem non iteratur. Et infra. §. Sicut redeunti non redditur, quod et foris habebat; sic venienti repetendum non est, quod etiam foris accepit. Vnde consequenter intelligitur peruersitatem hominum esse corri-

†al. alicui pereunti

a. ¶Manus. Supra ca. q. c. manus impositio. contra. Sed hic de consecratoria.

b. ¶Dandi. Id est, consecrandi, vel dandi ipsam ordinationem.

c. ¶Aliud. Argu. contra illud generale quod est extra de translatio. inter corporalia. et 7. q. 1. factus. ff. si quis; contra. cau. quoties. arg. 63. dist. Salonitanae. 45. dist. de Iudaeis. 7. q. 1. episcopis.

d. ¶Necessitate. Hic aperte colligitur, quod laici non habent ius baptizandi: nisi large dicatur ius vel potestas, id est permissio, vt j. de consec. dist. 4. constat. et c. à quodam. et 30. q. 1. ad limina.

e. ¶Nescio. Id est, non approbo, si quis dixerit repetendum.

f. ¶Veniale delictum est. Hic philosophicum temperamentum est, nam in veritate nullum est. Et est simile. 22. q. 2. in quibus.

g. ¶Habebitur. Arg. contra extra de iurepatro. quod autem. in fine.

h. ¶In monetis. Id est, signis, vel sigillis, nummismatibus, vel instrumentis monetam cudendi.

i. ¶Punitis. Isti varijs poenis puniuntur. C. de fal. mo. p totum. parcitur tamen illi, qui formauit, si ante quam signum imprimat, poenitet. ff. ad leg. Corn. de fa. qui falsam, etc.

k. ¶Exhorruerit. Qui forte fugit de bello publico: et ita infamis effectus est 1. 6. q. 1. infames. et hoc intelligitur de militibus illis, qui iurauerunt se morte non euitaturos, pro republica. Et isti habebant stigma, vel alia signa de aliquo colore, de quibus dictum est. Milites nostros arma scire volumus non leges. C. de iure deli. sancimus. Vel sensus est huius litterae, quod si aliquis ? auctoritate principis adeptus est militiae cingulum, et post reconciliatur ipsi principi, erit ne in eo iterandus character? quasi dicat, non. ADDITIO. Et in istam lecturam dic, exhorruerit, scilicet quia à principe non acceperat. Et no. hic militibus characterem imprimi. Io. de Fant.

l. ¶De ijs. Repetit, quae iam dicta sunt, dubitatur hic fore §. sed non est dubitandum: quia non est,

(Continuing the preceding canon, from p. 511.)

gendam; sanctitatem autem sacramentorum in nullo peruerso esse violandam. Constat enim eam in peruersis et sceleratis hominibus, siue in eis, qui intus sunt, siue in eis, qui foris sunt, impollutam, atque inuiolabilem permanere; et quia dicuntur ea mali polluere, quantum in ipsis est, dicuntur; cum illa impolluta permaneant: sed in bonis permanent ad praemium; in malis permanent ad iudicium. Et infra. §. Quomodo catholici non clarificant Deum, qui promissa eius nullis hominum sceleribus, quo minus implerétur impediri posse confidunt? qui sacraméta eius tam debita veneratione prosequebatur, vt ea, si etiam ab indignis tractata fuerint, illis sua persuasione damnatis, illa intemerata sanctitate permanere demonstrentur?

α. ¶Quod accepit. Sic etiam Algerus, licet paulo aliter habeat originale.

β. ¶Neque vllo modo. Hae §, vsque ad verbum, violabitur, addita sunt originali ex quo etiam alijs locis caput hoc locupletatum est.

γ. ¶Vel argentum. In codicibus B. Augustini impressis sequitur, sed aes, in duobus autem manuscriptis Vaticanis, vel as.

12. Ex his a verbis Augustini constat, in omnibus tam apostatis, quàm haereticis, vel damnatis permanere sacramenta vera, quantum ad se, et sancta: quia, vel indulgentia subuentum fuerit, ad damnationem vsurpatoris peruenient, vel habentis, vel dantis, vel accipientis. Quid ergo prodest, quòd vera, et sancta sunt, cum vsurpatores suos aeque perimant b, ac si essent mala, et noxia? Crassus c aurum sitiit, et aurum bibit aeque vero auro, sicut vero veneno. ¶Item aurum d aeque verum est in arca furis, sicut in thesauris regis. Sed à fure, quia illicite habetur, illicite datur, vel accipitur; à rege autem licite habetur, licite datur, et accipitur: ideo ipse fur, et communicator furti (nisi forte de conscientia furti se purgauerit) vt perhibet f Gelasius ad Anastasium Imperatorem, vterque iuste, et dignè damnabitur. ¶Opponi-

Ex his. CASVS. Infert Gratianus ex supradicto capitulo, quod vera sacramenta sunt apud haereticos quantum in se, sed ad damnationem sunt dantium, accipientium, vel habentium, nisi redeant, sicut verum aurum fuit Crasso nociuum.

a. ¶Ex his. Infert ex praecedenti c. quod sacraméta vera sunt apud haereticos indistincte, vsque ad §. opponitur, et ibi obijcit. Augustinus prout ipse intelligit Augustinum dicere vsque ad §. sed ne. ibi ponit vnam solutionem vsque ad §. quamuis. ibi ponit aliam bonam et catholicam, ad quam probandam inducit quatuor exempla, quae notabo in littera.

b. ¶Perimant. Illa, id est, eorum abusio, vt ab illo loco dicit Io. de Fant. quia verba sunt August. vsque ad §. opponitur, Hug. contra: immo Gratiani, vt in notula hic apparet. infr. eod.

c. ¶Crassus. Iste dictator fuit contemporaneus Iulio Caesari, et Pompeio: et à Parthis auro feruenti interfectus est.

ITEM AVRVM. CASVS. Dic hic, quod aurum est aurum in arca furis, et in arca Regis, sed à fure illicite datur, et ideo fur et communicator nocentiam suam allegauerit. Et eod. loco, ex his vsque ad cap. per Esaiam, sicut dicit H.

d. ¶Aurum. Cuius operetitur, tenetur. ff. de com. fur. proinde. Est autem differentia inter furem, et coicatorem; quia communicator manifestus esse non potest. ff. de fur. is qui opem.

e. ¶Furti. Videtur ergo et tenetur quis se purgare de conscientia. arg. insti. de obli. q. ex delic. §. sed hac actio. nes. C. de fur. ciuile. arg. 1. q. 4. quia praesulatus. contra, ibi concor. Et ita est arg. quod quis potest et tenetur indicare furem. arg. ext. de fur. quicumque positis. arg. contra. si. de cod, ob tur. caus. ide. et si ob stuprum §. ult. et ff. de praescri. uer. l. solet. Nam in utraque, dicitur, quod licite possum accipere a pecuniam à Domino, vt seruum indicem fugitiuum. Io. Sol. in casu isto videtur posse dici, quod secundum canones non est licitum.

f. ¶Vt perhibet. Hic apparet potius haec esse verba Gratiani, quàm August.

OPPONITVR. CASVS. Opponit hic Gratia. 5. supradicta, scilicet quod haeretici non possunt conferre ordines, etsi baptizare possint. Nam sacerdos etiam depositus etsi baptizare possit, conficere tamen non potest: nec eis qui depositus potest ordines conferre, etsi possit baptizare. Sed huic oppositioni opponit duplicem solutionem. Prima est, quia incipit ibi, Sed ne. quòd qui extremâ manus impositione recipiuntur in ecclesia, eius potentia retinent, et recedentes ab ecclesia, ad similitudinem characteris matrimonij, quod post diuortium, vel non retinet, secus si extra ecclesiâ. Ponit et aliâ solutioné Grat. q. incipit ibi, Quamuis. vbi dicit, quod sacra haereticorum vera sunt, dummodo forma ecclesiae sint celebrata, sed nò habet effectum male ministratibus, et male suscipiétibus. Quòd probat per quatuor rationum. Primo per uerâ Eucharistiâ traditâ proditori. Secundo per uera patriâ habuit effectum: quia ibi fidé non fuerunt. Tertio per duplicé transfigurationé Christi, quaru una credulis non profuit. Quartum, quia ita virginitaté habuerunt fatuae virgines vt prudentes. Demum concludit, quod uera sunt haereticorum sacra. in ?

(Continuing the Gratian dictum from p. 512.)

tur a autem huic sententiae b Augustini, potestas dandi baptismum, et ius consecrandi Dominicum corpus, et largiendi sacros ordines, plurimum inter se differunt. Suspenso enim vel deposito sacerdote, nulla ei relinquitur potestas sacrificandi. Sacramentum tamen baptismi non solum à sacerdote deposito, vel laico catholico, verum ab etiam ab haeretico; vel pagano c si ministratum fuerit, nulla reiteratione violabitur: nulla autem ratio sinit, vt inter sacerdotes habeantur, qui de manibus laici, vel pagani oleum sacra (immo execranda) vnctionis assumunt. Non ergo consequenter d colligitur, vt si recedentibus à fide ius baptismi linquitur, potestas e etiam distribuendi sacros ordines relinquatur, quamuis vtrumque à consecratione proueniat. Digradatus enim episcopus potestatem f largiendi g sacros ordines non habet, facultatem tamen baptizandi non amisit h. ¶Sed a ne i Augustinum in hac sententia penitus reprobemus; intelligamus aliud esse potestatem distribuendi ordines sacros; aliud esse executionem illius potestatis. Qui enim intra vnitatem k catholicae ecclesiae constituti, sacerdotalem, vel episcopalem vnctionem accipiunt, officium, et executionem sui officij ex consecratione adipiscuntur. Recedentes vero ab integritate fidei, potestatem ac ceptam sacramento tenus l retinent, effectu suae potestatis penitus priuantur: sicut coniugati ab innicem discedentes, coniugium semel initum non dissoluunt m; ab opere tamen coniugali inueniuntur alieni. ¶De his ergo, qui accepta sacerdotali potestate ab vnitate catholicae ecclesiae recedunt, loquitur Augustinus: non de illis, qui in schismate vel haeresi positi sacerdotalem vnctionem accipiunt. Alioquin esset contrarius Chalcedonensi n concilio: in quo ordinati à simoniacis, in nullo proficere iudicantur, et Innocentio o, qui ordinatos à caeteris haereticis, per praua manus impositionem solam damnationem, et capitis vulnus assecutos testatur. ¶Quamuis p possit generaliter dici sacramenta, quae apud haereticos non aliter, quàm in ecclesia Dei celebrantur, vera, et rata esse, quantum ad se: falsa vero, et inania quantum ad effectum, et in ijs, à quibus male trabantur, et in illis, à quibus male suscipiuntur. Nec mirum. Ipsa enim salus nostra buccelam Iudae dedit: statim cum buccela non bonus, sed malignus spiritus intrauit: quare? non quia bonus non daret bonum, sed quia malus male accepit bonum: sicque bonum, effectum bonum non habuit, quia, vbi illud faceret, non inuenit. ¶Item Dominus in patria sua praesens, et verus assuit: non per malum ministrum, sed per seipsum nihil potuit; quia fidem non inue-

suam, quae protenditur vsque ad §. Quamuis. etc. ibi autem ponit aliam, quae magis communis est, ad quàm probandam inducit quadruplex exemplum, primum ibi, Ipsa enim. secundum ibi, Item Dominus in patria, etc. Tertium ibi, Quod vt plane. Quartum de decem virginibus, quod incipit ibi, Sic et omnes, etc. Vltimo concludit ab illo loco: Sciendum vero. etc. ad probandam conclusionem suam inducit. ca. per Esaiâ.

a. ¶Opponitur. Hoc modo procedit in hoc §. primo ponit obiectionem suam contra August. quam tangit vsque ad §. Sed ne. Ibi ponit quandam solutionem suam,

b. ¶Sententiae. Cap. praecedentis, vbi dicit, quòd vtriuque quaedam consecratione datur, et ita videtur purificare ordinem et baptismum.

c. ¶Pagano. Supra eadem quaestio. si quis per ignorantiam. supr. eod. §. ecce quando. infra de consecrat. distinct. 4. quos à paganis. infra de conse. distinctio 4. à quodam.

d. ¶Consequenter. Noli hic reprehendere magistrum, nam opponendo dicit hoc, vt patet ex solutionibus sequentibus, maxime ex secunda.

e. ¶Potestas. Id est, executio potestatis. et sic verum dicit. alias mentitur. nam potestas sacrificandi, id est, ordo sacerdotalis in eo remanet.

f. ¶Potestatem. Non bene argumentatur: quia si vocet potestatem sacerdotium ordinem vel sacramentum, nec hic, nec ibi amisit potestaté: sed si executionem, et hic et ibi amisit.

g. ¶Largiédi. Sed cum haereticus prius possit conferre tam baptisma, quàm ordinem, quae specialitas erit in baptismo? Dico quod in casu necessitatis non peccat baptizans, quod nunquam est in collatione ordinum.

h. ¶Non amisit. In necessitate, et cum solemnitatibus. 50. distinctio. qui sub gradu.

i. ¶Sed ne. Hoc dicit Gratianus ac si Aug. intellexisset, ius dandi habent, id est, executionem. et ita soluit.

K. ¶Vnitatem. Hic tangit Gratian. opin. Ioan. de Fant. dicentis, quod qui recipit vltimam manus impositionem in ecclesia, etc. haec opinio videtur expresse confirmari, extra de schitma. c. 1. sed expresse reprobatur. q. quaestio. 1. ordinationes.

l. ¶Sacramento tenus. Id est quia si ordinant, conferunt ordines, licet non debeant. et hoc est quod sequitur, sine effectu, etc.

m. ¶Dissoluunt. 32. q. 7. c. 2.

n. ¶Chalcedonensi. Supra ead. q. c. si quis episcopus.

o. ¶Et Innocentio. Supr. ea. ueniunt.

p. ¶Quamuis. Sol. vera est, quam et 5. tetigit, et quae recitatur j. 11. q. 1. in princ. et 5. ea. §. si ergo.

(Continuing the Gratian dictum from p. 513.)

nit, pro perfidia aliorum non caruit sua veritate, sed effectus boni virtute. ¶Quod, vt plane in omnibus sacramentis ostenderet, bis a est transfiguratus, cum in vna transfiguratione, sicut sol b apparuit, vt fides credentium augeretur ad contemplandam caelestem gloriam super se eleuatam. In altera, vt peregrinus, et incognoscibilis de se dubitantibus ire longius se finxe?retur, oculos eorum tenuit: ad quid aliud? nisi, vt quia per fidem non erat in cordibus eorum, longius se ab eis recedere ostenderet, et quia ipsum non credebant esse, quod erat, viderent et eum alium d, quàm erat? Ecce in vtraque visio ne, sua erat praesentia, et veritas: sed in vna exercebatur fides, vt magis crederent, quàm credebant: in altera tenebatur incredulitas, ne etiam agnoscerent, quod videbant. Sacramentum ergo corporis et sanguinis sui ali?tem, alijs ad iudicium. Fides etiam quamuis sine operibus mortua est. Sic et omnes decem virgines aequaliter erant virgines: sed ex his quinque quinque prudentes. Aequa erat virginitatis eiusdem virginitatis intentione non omnibus identitas. Sic etiam est as sonans e, aut cymbalum martyrium, vel eleemosyna, quam nescit charitas f. Si vero caecus caeco g lucernae ministret veritatem; neuter tamen ideo magis suam illuminat caecitatem: Sic et malus ministrat malo vera sacramenta; sed non ideo dona spiritualia: quia malis eorum meritis spiritus sanctus impeditur, ne in eis h, quod suum est operetur. Vnde Innocentius i, cum haereticorum baptisma concedat esse ratum: non tamen ex illo baptismate concedit haberi spiritum sanctum, qui formam baptismatis acceperunt, non sint sancta, et verè cum illicite dantis. sed iubet spiritum sanctum, quem ab haereticis nemo accipit, per eius inuocationem, et manus impositionem à catholicis sacerdotibus consequi. Sciendum vero est, quòd sacramenta haereticorum dicuntur irrita, vel etiam damnanda, falsa, et inania, non quantum ad se, cum sint sancta, et vera etiam ab haereticis celebrata: sed quia, cum illicite dantibus perfidis sint ad iudicium, illicite ab eis accipientibus non conferunt spiritum sanctum. Irrita et non vera dicuntur, quia quod promittunt, et conferre creditur, non tribuunt: et ideo damnanda, vt ea dari, vel recipi ab haereticis non ap probetur, sed interdicatur. Non enim quantum ad se polluta sunt: quamuis ab haereticis pollui dicantur. Vnde Gregorius communionem Arrij vocat execrationem, et Innocentius vocat Bonosi ordinationem, damnationem: non quòd ita in se sint, sed quia male dantibus vel accipientibus i deficiunt. Sic etiam Hieronymus in Osea sea sacrificia k eorum panem luctus vocat, non quantum ad se, sed quantum ad effectum: quod ipsemet ostendit, subiungens: Quicumque comederit ex eo, contaminabitur, quia sibi ad iudicium sumet.

Hinc etiam Augustinus lib. 2. contra epist. cap. 5.

α. Sed ne Augustinum.] Hic Gratianus ita videtur loqui de B. Augustino, quasi ipsius haec in re sit dubia, aut incerta sententia:

a. ¶Bis. Quârtum, ad primam, vel quantum ad secundam, prout videbatur duobus discipulis in castellum Emaus euntibus. Sed quare dicit in carne, cum etiam modo sit in carne? sed dic quidâ in carne, scilicet tali, sed male. nam in carne mortali secundum carne mortali semel tantum transfiguratus est; post passionem vero et semel. et ideo non potest dici cum esset in carne, id est, inter carnales, vbi carnem assumpsit. Vel potest intelligi in carne. s. mortali, et sic fiet ibi punctus, bis transfiguratus est, cum esset in carne mortali. id est, in transfiguratione monte Thabori, post resurrectionem in specie peregrini apparens. ?

Christus bis in carne transfiguratus est.

b. ¶Sol. Scilicet Christus. et hoc est primum exemplum.

c. ¶Apparuit mirabilis. Coram Iacobo, Petro, et Ioanne in monte Thabor.

d. ¶Alium. Id est, alterius modi.

e. ¶Sonans. Quia se ipsum constringit alij sonum praestans.

f. ¶Charitas. 7. q. vide.

g. ¶Caeco. Si Caecus caeco conetur ducere secum: In foueam ductor primum cadet, in de secutor.

Caecus caeco ducatu praestare non debet.

h. ¶Ne in eis. In quando in haeresi, vel quod ad effectum: nisi in causa necessitatis, vel ignoranter. s. ea. perueniente.

i. ¶Innocentius. s. ea. q. qui perfectionem. j. ea. q. 7. c. 5. §. item. noc. et c. quod pro remedio.

K. ¶Sacrificia. Vt dicitur. supra c. q. §. sed illi. et c. Dominus. versic. nos dicimus. et c. si quis in ?.

l. ¶Non quantum. dist. 49. sacerdotes. j. ea. q. 3. saluator.

cum tamen nemo ipso melius, ac fusius in libro contra Dona?rem hanc exposuerit, omninoque, cum Chalcedonensi concilio, et Innocentio concordet.

C. XCVIII. Sacramenta quamuis obsint indignè tractantibus, prosunt tamen dignè sumentibus

Per Esaiam Dominus dicit:

Facinorosus, qui sacrificat mihi vitulum a, quasi qui canem occidat: et qui coquit al. b similaginem, quasi sanguinem porcinum, qui offert thus in memoriam, quasi blasphemus. paucis interiectis. ¶Quilibet vbilibet offert sacrificium tali † corde, vel factis, hoc † vt c mereatur audire d; perniciem sibi infert, non illis bonis e, qui accipiunt ab eis sacramenta eadem, qui secundum prophetam Ezechielem gemunt, et moerent peccata, quae fiunt in medio eorum, quamuis non se inde corporaliter separent. Et infra. ¶Sacrificia impiorum eis ipsis oberunt, qui offerunt impiè. Nam vnum atque idem sacrificium, propter nomen Domini, quod inuocatur, et sempectum est, et tale cuique fit, quali corde ad accipiendum accesserit. Qui enim manducat, et bibit indignè, iudicium sibi manducat, et bibit. non ait, alijs f; sed, sibi. Et infra. ¶Hoc penè in omnibus talibus quaestionibus intelligendum admonemus, scilicet quia omnia sacramenta cum obsint indignè tractantibus, prosunt tamen eos dignè sumentibus. Et infra. ¶Spiritus sanctus ecclesiae praeposito, vel ministro sic inest, vt si fictus est, operetur per eum spiritus sanctus, et ad eius mercedem g in salutem sempiternam, et eorum regenerationem h, vel aedificationem i: qui per eum siue consecrantur, siue euangelizantur. Si autem fictus est, quoniam verissimè scriptum est: Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, deest quidem saluti eius, vt auferat se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu: ministerium tamen eius non deserit k, quo per eum salutem operatur aliorum.

α. ¶Et qui coquit.] Apud B. Augustinum legitur, et qui ?ginem, quasi sanguinem porcinum, et qui offert thus, benedicat idolo, et sic etiam Iuo: nisi quòd habet, et qui similaginem, sicut etiam B. Augustinus contra litteras Petilianus lib. 2. ca. 52. Lectioni Graecae vulgatae optimè respondet Versio B. Hieronymi secundum LXX. Iniquus autem, qui immolat vitulum, quasi percutiens virum; sacrificans de grege quasi qui occidat canem: qui offert similam, quasi qui sanguinem suillum: qui dat thus in memoriale, quasi blasphemus. Vulgata autem Latina ex Hieronymo secundum Hebraeum exemplar sic habet: Qui immolat bouem, quasi qui interficiat hominem; qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem; qui offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat; qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolum †.

Constat ergo, vt Innocentius ait, de caeteris haereticis

¶Per Esaiam. Hoc ca. diuiditur in tres partes. In prima parte ponuntur verba prophetae. In secunda dicit Aug. quòd vbicumque malus offert sacrificium, sibi perniciem irrogat, sed non illis, qui dignè assumunt. In tertia parte dicit, quod spiritus sanctus disciplinae effugit fictum,

¶Et qui coquit. CASVS. Primo ponuntur verba prophetae. Secundo, dicit Aug. quod vbicunque malus Deo offert sacrificium, sibi perniciem irrogat, non operatur per eum remissionem peccatorum. Secunda pars icipit ibi, Quilibet. Tertia ibi, Spiritus sanctus. CASVS. Primo ponuntur verba prophetae. Secundo, dicit Aug. quod vbicunque malus Deo offert sacrificium, fibi perniciem irrogat, non dignè sumenti. Tertio dicitur, quod spiritus sanctus disciplinae solicet dator effugiet fictum. nam per eum non operatur remissionem peccatorum: sed per officium operatur, et de malis toleratis intelligit quod hic dicitur.

a. ¶Vitulum. Talis est, et ita agit, quasi etc.

b. ¶Coquit. Alias colit. id est in cultu quasi colendo in sacrificio offert. Et est similago flos farinae, de quo fiebat panis propositionis.

c. ¶Hoc vt. Quod dicit propheta.

d. ¶Audire. Scilicet sibi dictum esse.

e. ¶Non illis bonis. Accipientibus ab eis sacramenta.

f. ¶Non alijs. Argumentum, quod de uno, etc. ut dist. 45. discipulina. ibi, meus non est. Arg. contra infra 23. q. 4. fortè.

g. ¶Mercedé. Id est retributionem aeternam.

h. ¶Regeneratione. Vt infantium.

i. ¶Vel aedificatione. Vt adultorum.

K. ¶Non deserit. Supra ca. ca. remissionem.

CONSTAT ERGO. CASVS. Superius in c. 1. huius quaestionis dicit Leo, quod Simonici non accipiunt nisi spiritum mendacij, et damnationem. in c. fertur. dicit Greg. quod simoniaci vulnerati habent animam letali vulnere. In capitulo veniunt, dicit Innocentius, quod ordinati ab haereticis vulnerantur habent caput, per quod cap. infert Gratianus idem esse de haereticis et simoniacis: tenens suae conclusioni statim obijcit ibi, Sed obijcitur. Et ibi, Immo. Concludit tamen, quòd sacramenta non debent simoniacè concedi.

(Continuing from p. 515.)

ordinatos à simoniacis per prauam manus simoniacae impositionem vulneratum habere caput. ¶Sed obijcitur a quòd in ordinatione simoniacorum hoc solum b reprehensibile inueniatur, quòd gratia spiritus sancti sub pretio redigi putetur: alioquin autem in omnibus integra forma sacramentorum seruetur. Cum ergo illicita sacramenti vsurpatio per poenitentiam correcta fuerit, vt gratia spiritus sancti gratuita, & non venalis existimetur: integer debet adesse vnctionis effectus: Immo etiam, si non sequatur poenitentia, licet simoniacè tamen reuera consecratus reputetur c: sicut illi, qui quondam non, nisi pretio dato, nec ad sacri baptismi regenerationem, nec ad sanctae communionis participationem admittebantur, licet simoniacè, tamen non ideo minus baptizati, vel sacrae communionis participes reputati sunt: sed hoc tantum † sacris canonibus constitutum est, ne de caetero sacramenta Christi simoniacè distribuantur.

Vnde Gelasius ad episcopos per Lucaniam, epist. 1. c. 7.

¶A baptizandis, vel consignandis pretia non exigantur.

C. XCIX. A baptizandis, vel consignandis pretia non exigantur

Baptizandis, consignandisque d fidelibus sacerdotes pretia nulla praefigant e, nec illationibus quibuslibet impositis exagitare cupiant renascentes f: quoniam, quod gratis accipimus, gratis dare mandamur. Et ideo nihil à praedictis prorsus exigere g moliantur h, quo vel paupertate cogente deterriti, vel indignatione reuocati, redemptionis suae causas adire despiciant: certum habentes, quod qui prohibita deprehensi fuerint admisisse, vel commissa non potius sua sponte correxerint i, periculum subituri proprij sint honoris.

Item ex sexta synodo, c. 23.

¶A percipiente gratiam † communionis pretium exigi non debet.

C. C. A percipiente gratiam communionis pretium exigi non debet

Nullus episcopus aut presbyter, aut diaconus k, qui sacram dispensat communionem, à percipiente gratiam α communionis aliquod pretium exigat l. Neque enim videtur gratia, neq; pro pretio gratiam spiritus sancti damus; sed dignis munere sine defraudatione participare cocedimus. Si quis vero eorum, qui conumerantur in clero, ab eo cui sacram communionem dispensat, aliquod pretium exegerit, deponatur, sicut imitator simoniacae fraudis.

† al. samen ?

α. ¶Gratiam.] Sic etiam Iuo. In vno vetusto Gratiani cod. ce est, al. gratia.

Hæretici & simoniaci æquiparant̄. side-note

1 Quia s.c. 1. huius q. dixit Leo, q̄ simoniaci nō nisi spiritū mēdacij accipiūt, & dānationē s.c. ferē. Dixit Greg. q̄ simoniaci vulneratā habēt aīam lethali uulnere. s. ead. uentū dixit Inn. q̄ ordinati ab hęreticis uulneratum hñt caput. ūn infert & magister idē esse de simoniacis & hęreticis, sm H. sed sux conclusiōi, &c. ut sequitur Pe. & Bart. Brix. ?

la per quæ ostendit de hæreticis & simoniacis idem esse, ex quibus infert conclusionem suam in isto §. 1. sed sux conclusioni obijcit statim dupliciter, ibi, sed obijscitur. & ibi, immo. ?

a. ¶Sed obijcitur.] Ad hoc cum habere quod de alijs hæreticis dicitur.

b. ¶Hoc solum.] Quod non est in ordinatione hæreticorum.

c. ¶Reputetur.] Verum est quantum ad characterem.

¶Baptizandis.] CASVS. Dicitur in hoc c. quod nec pro baptismo, ne pro chrismatione debet pretiū exigi, ne propter paupertatem vel indigentiam homines suam negligant salutem, & qui hoc de caetero fecerit deponetur.

d. ¶Consignandisq;.] Id est, chrismandis. idem est in quolibet sacramento. extra de sim. cum in ecclesia.

e. ¶Praefigant.] Sic in sexto ? 10. quaest. ulti. nec numerus. secundum quod ibi est in littera nūmus, est simile. alias si est numerus, non est simile.

f. ¶Renascentes.] Id est, renasci uolentes uoluntate sua uel parentum.

g. ¶Exigere.] Aliquid tamen sponte oblatū recipi potest, ut supra distinctio. 18. de eulogijs.

h. ¶Moliantur.] Sed quid si sacerdos nullo modo vult baptizare, nisi ei detur pecunia? Dicunt quidam quòd si baptizandus est adultus, nihil ei debet dare: quia sola fides ei sufficit. de consecr. distinct. 4. baptismi. vel ipsemet baptizet se. arg. ff. de adop. si consul. argum. contra, extra de baptismo & eius effi?, debitum. Ioan. Sed certè si in necessitate sit aliquis seipsum baptizet: non est tamen baptizatus ?. licet ad patriam, si decederet, conuolaret, ut dicit decret. illa, debitum B. Si est puer, baptizet eum offerens, vel pater: sed si illi ita debiles sunt, vel nesciunt formam baptismi, vel nullus est alius, qui baptizet in necessitate, non ideo danda est pecunia & committenda simonia, potius permittatur mori sine baptismo. argum. hic, & infra ea. placuit. Ego tamen potius darem pecuniam, quam eum sic dimitterem mori, & bene, li-

i. ¶Correxerint.] Relinquendo honorem, & perpetuo poenitendo, ut infra ea. q. ? si quis neque. Ioan.

¶Nullus.] CASVS. Dicitur in hoc c. quod nullus clericus à percipiente gratiam communionis pretium exigere debet, quod si quis fecerit, deponetur.

k. ¶Diaconus.] J. de consecr. dist. 2. peruenit. contra. ibi dicitur, quod presbyter dare Eucharistiam; sed hoc in necessitate. 93. dist. diaconis. & c. praesente. H.

l. ¶Exigat.] Cum effectu 5 ?. uel etiam ipse conatus puniendus est in detestationem criminis. supra ea. qui illu det ?. arg. 6. q. 1. §. verum. arg. 47. dist. quoniam. H. Quidquid.]

Capit. 6. c. 180.

Burc. l. 4. c. 71.

Iuo p. 1. c. 72. & 265.

Matth. 10.

Iuo p. 2. c. 93. ?

3 Deest exigendo recepit, sic ff. de rer. diu. l. fi. alias ? q. d pe. di. 1. cogitationes. Acc. ?

¶Quidquid.] CASVS. Dē hic, quod pro sacramentis vel ordinibus conferenda aliquid accipi non debet, nisi quod sponte fuerit oblatum. & clericus contra fecerit, deponatur. & si sciente episcopo & negligente corrigere aliquid fuerit exactum: duobus mensibus communione priuetur. Si vero ipso ignorāte clerici aliquid acceperint: pro qualitate personarū & ordinum punientur poenis hic positis, & nihilo minus deponentur.

m. Caetera verbo ?, sed istud ex consensu perficitur. Caetera à iure canonum initium habuerunt, hoc è iure naturali initium habuit. extra de biga. debitum. Illa autem non est ratio sufficiens, quod pecunia interueniat, quia ? in ? non confertur gratia: quia nec in sepultura nec in funeratione gratia confertur ut ? in simonia. ?

gratia communis, quod Graeca lectioni magis conuenit: παρὰ τοῦ μετέχοντος εἰς τραπ?λην, τῆς τοιαύτης μεταλήψεως χάριν, ὀβολούς, ἢ εἶδος τὸ οἱονοῦν, id est, ab eo qui percipit communionem eiusmodi participationis gratia, obolos, vel aliam quamuis speciem exigat. Sunt etiam alia nonnullae varietates non magni ponderis.

Item ex concilio Toletano, 11. c. 8.

¶Munera inuisibilis gratiae quaestionibus non sunt comparanda.

C. CI. Munera inuisibilis gratiae quaestionibus non sunt comparanda

Quidquid inuisibilis a gratiae consolatione ϐ b tribuitur, numquam quaestibus γ c, vel quibuslibet praemijs venundari penitus debet, dicente Domino: Quod gratis acceptis, gratis date. Et ideo quicumque deinceps in ecclesiastico ordine constitutus, aut pro baptizandis, consignandisque fidelibus, aut collatione chrismatis, vel promotionibus graduum pretia quaelibet, vel praemia (nisi quod δ voluntariè oblata) pro huiusmodi ambitione susceperit; equidem, si sciente loci episcopo tale quidquam à subditis perpetratum fuerit, idem episcopus duobus mensibus excommunicationi d subiaceat, pro eo, quòd, scita ε mala contexit, & correptionem necessariam non adhibuit. Sin autem suorum quispiam, eodem nesciente, pro supradictis quodcumque capitulis accipiendum esse sibi crediderit e; si presbyter f est, quatuor mensium excommunicatione g plectatur; si diaconus, trium; subdiaconus vero, vel clericus h his cupiditatibus seruiens, & competenti ζ poena i, & debita excommunicatione plectendus est.

β. ¶Consolatione. In concilijs olim Coloniae, ac Lutetiae impressis duobus ipsorum codicibus Vaticanis, no ? regis catholici, & apud Iuonem legitur, collatione: sed ob glossam non est emendatum.

γ. ¶Nunquam quaestibus. In eodem codice Regio, legitur numorum quaestu, vel quibuslibet praemijs venundari penitus non debet: in alijs vero supra citatis, nunquam quaestu. ?

δ. ¶Nisi.] Ab eodem codice Regio absunt dictis ? ista, nisi ita ut in his casibus voluntarias etiam oblationes prohibeat: sicut in concilio Eliberitano est constitutum, infra ead. c. emendari & de sacris ordinationibus in concilio Tridentino sess. 21. cap. 1. In alijs tamen codicibus est ipsa dictio, nisi.

ε. ¶Quod scita. Antea legebatur, in conscientia mala. Emendatum est ex codice Regio, & Iuone u ? rie legitur.

ζ. ¶Competenti poena.] Depositioni. infra ea. q. 3. c. vlt. ?

a. ¶Inuisibilis.] Id est, sacramentum in quo gratia inuisibilis continetur per significationem.

b. ¶Consolatione.] Nota coniugium nō ? esse de his sacramentis: quae consolationè caelestis gratiae ? tribuūt: & ideo in ipso poss? pretiū interuenire. 32. q. 2. honorantur. Caetera ita sacrae ? rei tenent significationem, vt eius pariter habeant virtutem, istud solam significationem ?

*Immo, quatenus sacramentum in tribuit gratiam, vt decernit concil. Trid. sess. 24. c. 1. & ideo dare pecuniam pro eo, vt est sacramentum, illicitū est licet ? in autem ? quatenus est natura officium. B. Tho. 2. 2. q. 100. art. 2. ad 6

c. ¶Quaestibus.] A quaero quaeris, non à quaeror quereris.

d. ¶Excommunicationi.] Id est, suspensioni. 32. dist. cos. no. ? episcopum suspendendum esse, quia non corrigit subditum.

Eps non corrigens subditum, est suspendendus.

e. ¶Crediderit.] Ad hoc ut occultet illud crimen.

f. ¶Si presbyter.] Hic leuem poenam antiquitas sustinuit: ex posterioribus autem decretis, p? huiusmodi sui honoris piculo subsant, & nota infamiae percelluntur, ut sup. ca. qui baptizandis ?, & 1. q. 3. c. ulti.

g. ¶Excommunicatione.] Hic grauius punit sacerdos quam episcopus. argu. 1 ? 40. dist. homo 1. Sed hic presbyter in duobus deliquit, & quia contemnit, & quia simoniam committit. episcopus tantum in negligentia. 2. Et quod dicit, quatuor mensium excommunicatione plectatur, haec poena non excludit depositionem. Alij intelligūt hoc capitulō de negligē te. 3. nō committente. sed huic intellectui obuiat illud, nec sciē?dum, & illud, cupiditatibus. Sed exaudi hoc per illud, extra de simo. nemo. cum scilicet quis celat vitium alium tantum pro pecunia. arg. sup. ea. c. ibi, contexit. B. Sed adhuc cōtradicit huic intellectui ? quod dicit de poena. quia minor imponitur maioribus. sed dic quod maior poena est episcopo cessare per duos menses, quàm presbytero per quatuor. 40. dist. homo Christianus.

Sacerdos grauius punitur quam episcopus.

1 Arg. extra de cle. vena. nat. c. 1.

2 Sic not. inf. 24. q. 1. qui contra. in gl. vlt.

h. ¶Clericus.] & secundum hoc clericus in minoribus ordinibus potest esse praelatus.

i. ¶Competenti poena.] Depositioni. inf. ea. q. 3. c. vlt. & secundum hoc clericus in minoribus ?

3 Et talis non est simoniacus: quia nil vult emere vel vēdere: sed pro tanto dans est simoniacus: quia simoniam committit, & cōntegit, ? ratū de simo. nemo. Hu. ? placuit. ?

Gratia in sepultura non confertur.

Iuo p. 1. c. 73. & par. 5. c. 126.

Matt. 10.

* Immo, quatenus sacramentum tribuit? gratiam, vt decernit concil. Trid. sess. 24. c. 1. & ideo dare pecuniam pro eo, vt est sacramentum, illicitū est: licet ? autem quatenus est na?tura officium ?. B. Tho. 2. 2. q. 100. artic. 2. ad 6

ζ. ¶Et competenti.] In vulgatis legebatur, pro arbitrio competenti poena sublata sunt voces, pro arbitrio, quia in vetustis exemplaribus, in concilijs impressis, & manuscriptis, & apud Iuonem non habentur, neque auctor glossae eas agnoscit.

Item ex concilio Bracarensi secundo, c. 4.

Emendata est inscriptio ex aliquot vetustis codicibus. Nam in vulgatis erat, ex Carthaginensi quarto, in quo non habetur.

¶Nihil à sacerdotibus exigatur pro balsamo, quod in Chrismate ponitur.

C. CII. Nihil à sacerdotibus exigatur pro balsamo, quod in Chrismate ponitur

Placuit, vt nullus episcoporum pro modico balsami a, quod benedictum pro baptismi sacramento per ecclesias datur; quia singuli † tremissem b pro ipso exigere solent; nihil vlterius exigatur: ne fortè, quod pro salute animarum per inuocationem sancti spiritus consecratur, sicut Simon magus donum Dei pecunia voluit emere, ita nos uenundantes damnabiliter venundemur.

†al. à singulis tremisses exigi] al. singuli tremisses exigi Act?. 8. ?

Item ex eodem, c. 7.

¶Non est aliquid exigendum ab ijs, qui infantes suos ad baptizandum adducunt.

C. CIII. Non est aliquid exigendum ab ijs, qui infantes suos ad baptizandum adducunt

Placuit, vt vnusquisq; episcopus per ecclesias suas hoc praecipiat, vt hi, qui infantes suos ad baptismum offerunt, si quid voluntariè pro suo offerunt voto, suscipiatur ab eis. Si vero per necessitatem paupertatis aliquid non habeant, quod offerant, nullum eis pignus violenter tollatur à clericis. Nam multi pauperes hoc timentes, filios à baptismo retrahunt: qui si fortè, dum differuntur, sine gratia baptismi de hac vita recesserint, necesse est, ut ab illis eorum c perditio d requiratur e, quorum spolia pertimescentes, à baptismi gratia se retraxerunt.

Item ex concilio Eliberitano, c. 48.

¶Qui baptizatur, nullos nummos in concham mittat.

C. CIIII. Qui baptizatur, nullos nummos in concham mittat

Emendari placuit, ut qui baptizantur (vt fieri solebat) nummos in concham non mittant f: ne sacerdos g,

¶Placuit, vt nullus.] CASVS. Statuitur hic, ut nullus episcopus pro chrismate tremissem exigat, sicut olim episcopi facere consueuerunt, ne ipsi uenundantes, sicut Simon magus uoluit emere, damnabiliter venundentur.

a. ¶Balsami.] Id est, chrismatis nē chrisma est. Chrisma ergo vendi non pōt, nec etiā in necessitate, cū sit sacramentū. 1. q. 1. multi. & 1. q. 3. si quis praebendas. & supra ea. quidquid.

Chrisma vēdi non pōt.

b. ¶Tremissem.] Tertia pars solidi est tremissis. De hoc tremisse habes C. de veste ? milit. fortissimis. lib. 12. & inde dicitur tremissis secundū Isidorum, quasi ter missus solidum constituat.

Tremissis est tertia pars solidi.

¶Placuit.] CASVS. Statuitur in hoc c. ut pro baptismi collatione nihil exigatur sponte tamen oblatum potest recipi: & si timore extorsionis aliquis se subtraxerit à baptismo, anima periclitantis à tali presbytero requiretur.

c. ¶Eorum.] Argu. quod in eadem sit perditione & qui dāni causā, uel occasionem dat, & qui damnum dedisse uidetur. j. ? 23. q. 5. de occidendis. & c. cū homo. cōtra. 26. q. 6. si presbyter. j. 27. q. 2. si tu abstines. s. dist. 55. si quis absciderit. j. 17. q. 4. diffiniuit. saepe. j. 16. q. 1. decimae ?. 50. dist. studeat. & c. Jo. Sol. hoc intelligendum est de causa proxima, maximè cū malo zelo causam uel occasionem praestant. H.

Damnū dedisse videtur, qui occasionē dāni dat.

d. ¶Perditio.] Nihil enim interest an occidat quis, an causam mortis praebeat. ff. ad l. Cor. de sic. nihil, unde si praestito impunitatis sacramento seruos fugietes ad ecclesiam sacerdos non reddiderit ?, & postea fugerint: fuga eorum à sacerdote querenda est, ut j. 17. q. 4. diffiniuit. qui enim occasionem damni, &c. ff. ad l. Aquil. qui occidit. §. ult.

e. ¶Requiratur.] Not. quod pro loco, & tempore illicita redduntur, quae simpliciter licita sunt, ut 27. q. 1. neque uiduas.

¶Emendari.] CASVS. Dicitur hic, quod pro baptismo nihil recipiatur, nec pedes baptizandorum lauentur. Sequentia duo capitula plana sūt, in quibus dicitur, quod pro sacramentis, vel ordinibus, sepultura, chrismate, communione, & luminaribus, nihil exigi debet.

1 Vnñ subdit, ne sacerdos &c.

f. ¶Non mittant.] Praesumitur enim simonia 1. similis praesumptio est ex tempore vel loco. j. 31. q. 1. relatu. speciem mali. arg. extra de transact. constitutus. ff. ad leg. Iul. de ambitu. l. una. ubi dicitur, quod accusatus non debet intrare domum iudicis. Hic argue opus per se laudabile rationis temporis reprobari, & ne maligna di occasionem inducat. licet enim numos in concham mittere opus pietatis sit, tempore tamen suscipiendi baptismi simoniae suspicionem inducit. arg. est ff. ad l. Iul. de ambitu. l. vna. in fin. adeo ut si etiā sub aliquo praetextu tempore prohibito detur, praesumptio simoniae non euanescat. arg. 57. dist. si quis in aegritudine 2. 8. q. 3. c. primo.

Opus per se laudabile ratione temporis repsobatur ?.

2 Et not. j. 18. q. 2. diffinimus.

g. ¶Ne sacerdos.] Arg. non solum abstinendū esse à malis, sed etiam ab omni specie mali. arg. supra 54. dist. generalis.

Abstinendū est ab omni specie mali.

†al.: à singulis tremisses exigi] al. singuli tremisses exigi. Act. 8. ?

(Continuing C. CIIII from p. 518.)

quod gratis accepit, pretio distrahere videatur. Neque pedes eorum lauandi sunt a à sacerdotibus, vel clericis.

Item ex concilio Triburiensi.

¶Pro perceptione baptismi, vel chrismatis aliquid exigi non debet.

C. CV. Pro perceptione baptismi, vel chrismatis aliquid exigi non debet

Dictum est solere in quibusdam locis pro perceptione chrismatis nummos dari, similiter pro baptismo, & communione. Hoc simoniacae haeresis semen detestata est sancta synodus, & anathematizauit, & vt de caetero nec pro ordinatione, nec pro chrismate, vel baptismo, vel pro balsamo, nec pro sepultura, vel communione quidquam exigatur, statuit; sed gratis dona Christi gratuita dispensatione donentur.

Item ex concilio Cabilonensi tempore Caroli magni, cap. 17.

¶Non pro dedicandis basilicis, vel pro caeteris sacramentis ecclesiae conferendis aliquid exigi debet.

C. CVI. Non pro dedicandis basilicis, vel pro caeteris sacramentis ecclesiae conferendis aliquid exigi debet

Statuimus, vt sicut pro dedicandis basilicis, & dandis ordinibus nihil accipiendum est: ita etiam pro balsamo, siue luminaribus b emendis, nihil presbyteri chrisma accepturi dent. Episcopi itaque de facultatibus ecclesiae balsamum emant, & luminaria singuli in ecclesijs suis concionanda prouideant.

13. Sicut c ergo haec sacramenta d licet simoniacè ministrentur, tamen benedictionis effectum conferunt accipienti; & sic sacerdotalis vnctio, licet simoniacè ministretur; suo tamen non debet carere effectu. Sed, sicut supra dictum est illa sacramenta sunt necessitatis, haec dignitatis: & ideo priuilegia illorum non possunt generare communem legem istorum. Habent ergo simoniaci vulneratum caput per simoniacae manus prauam impositionem. Hoc autem de illis intelligitur, quos nec excusat ignorantia, nec attractionis violentia; qui ab illis ordinantur, quos indubitanter sciunt esse simoniacos; siue simoniacè, siue non simoniacè ordinentur ab eis. Vt enim distinguit Nicolaus Papa alij simoniacè ordinantur à simoniacis; alij simoniacè à non simoniacis; alij non simoniacè à simoniacis.

Hanc distinctionem innuit Nicolaus Papa secundus scribens omnibus episcopis.

¶De triplici genere simoniacorum.

C. XVII. De triplici genere simoniacorum

Statuimus e decretum de simoniacis tripartita haeresi, id est, de simoniacis simoniacè ordinatoribus, vel ordinatis, & de simoniacis simoniacè à non simoniacis, & de simoniacis non simoniacè à simoniacis. ¶Simoniaci simoniacè ordinati, vel ordinatores secundum ecclesiasti-

a. ¶Lauandi sunt.] Quia Mediolanenses primo aqua consecrata puerorum pedes lauant, & postea baptizāt: & non peccant, quia auctoritate Ambr. hoc faciunt: quod ? qui est mundus totus, non indiget nisi vt pedes lauet. Tamen in illa auctoritate intelliguntur pedes, id est, affectus.

Lotio Mediolanēsiū.

¶Dictum est.] CASVS pro tempore etiam luminum pretium interdici in extrauagan. Alexan. iij ? de his sane. Hu satis dicitur extra de Simon. non satis ?, & cap. cum in ecclesia.

ADDITIO. Adde ad hoc quod legitur, & no. supra ca. emendari. Archid.

¶Statuimus.] CASVS. Hoc c. diuiditur in duas partes. In prima parte idem dicitur, qd dictum est in distinctione Nicolai. In secunda parte quae incipit ibi, Simoniaci. dicit, quod simoniaci simoniacè ordinati cum suis ordinatoribus debent deponi. Simoniaci uero simoniacè à non simoniacis ordinati, ab officio maleaccepto remouebuntur, sed ordinatores non deponentur: cum non simoniacè à simoniacis ordinatis, poterit propter necessitatem dispensari ut in suo officio permaneant.

¶Sicut ergo.] CASVS Infert Gratianus quod sicut haec sacramenta. f. baptisma & chrisma habent effectum, licet simoniacè ministrentur, sic & vnctio sacerdotalis. Sed est aliud in illis quàm in istis; quia illa sunt sacramenta necessitatis: haec vero dignitatis. Simoniaci enim habent caput vulneratum, quos ignorantia, vel alia causa non excusat. Vnde Nicolaus distinguit. Alij ordinātur simoniacè à simoniacis; Alij simoniacè à non simoniacis. Alij non simoniacè à simoniacis. quam ? distinctio probatur per sequens capitulum.

c. ¶Sicut.] Accipit hic finem altercatio Gratiani, qua quādoque simoniacos comparat hereticis, quandoque non, vt s. ead. §. quia ergo. & §. seq.

d. ¶Hęc sacramēta.] J?. baptisma, & chrisma.

e. ¶Statuimus.] Idem dicit hic, quod in §. nisi. quia ? subiungit

b. ¶Luminaribus.] Etiam in conficiendo chrisma necessarijs fraudem remouet. Nota ?

Pedes in litteris sacris significant affectiones.

affectus, scilicet ut habeat cor purū, iuxta illud: Quàm speciosi pedes Euangelizantium pacem, &c.

s. e. remissionē ?. §. sed notandū. ?

4. sent. dist. 25. Pann. l. 3. c. 127.

Burc. l. 4. c. 93. Iuo p. 1. c. 287 ?. Pann. l. 1. c. 98.

Pann. l. 4. c. 101. Iuo p. 1. c. 295.

(Continuing C. XVII from p. 519.)

cos canones à proprio gradu decidant †. Simoniaci quoque simoniacè à non simoniacis ordinati, similiter ab officio malè accepto remoueatur. Simoniacos autem non a simoniacè à simoniacis ordinatos, misericorditer b per manus impositionem pro temporis necessitate in officio concedimus permanere c.

Sed hoc d intelligendum est de ijs, qui ordinantur à simoniacis, quos ignorabant esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio simoniaci.

De quibus Vrbanus Papa in concilio Placentino, cap. 3. & 4. art ?

¶De ijs, qui non simoniacè à simoniacis ordinantur.

C. CVIII. De ijs, qui non simoniacè à simoniacis ordinantur

Si qui e à simoniacis non simoniacè ordinati sunt, si quidem probare f potuerint se, cum ordinarentur, nesciisse eos simoniacos esse, & si tunc α g pro catholicis habebantur in ecclesia, talium ordinationes misericorditer sustinemus, si tamen eos laudabilis vita commendat. Qui vero scienter se à simoniacis consecrari (immo execrari) permiserint; eorum consecrationem omnino irritam esse decer-

α. ¶Et si tunc.] Antea legebatur, & quòd tunc, quasi onus id probandi incumberet volenti se purgare. Emendatum oato ? est ex duobus manuscriptis istius concilij exemplaribus.

Idem Nicolaus iunior. Hoc idem Alexander secundus.

Verba huius & sequentis capituli erga simoniacos sunt in epistola Nicolai secundi, in qua concilium à se habitum refert: atq; ea repetiuit Alexander secundus in epistola omnibus catholicis episcopis directa, quae habetur Romae manuscripta tribus peruetustis codicibus.

?ungit quid iuris sit cum sic vel ordinantur. ?

a. ¶Simoniacos autem non.] Illi sola voce non reatu simoniaci dicuntur. extra de si. de simoniacè. scilicet propter ordinationem à simoniacis factam, sicut vsurarius quandoque dicitur qui vsuras dat. ff. de vsur. debitor. huic

b. ¶Misericorditer.] & ita dicitur, hic quod non receperunt executionem.

c. ¶Permanere.] In executione.

SED HOC. CASVS. Dicit Gratianus, quod hoc ultimum membrum intelligitur de illis, qui ordinantur nō simoniacè à simoniacis, quos ignorabant esse simoniacos, quos non reatus proprius ? facit simoniacos, sed ordinatio simoniaci.

d. ¶Sed hoc.] Respicit ultimam partem capituli praecedentis, scilicet simoniacos non reatu, sed propter ordinationem, infra ca. proximo.

¶Si qui à simoniacis.] CASVS. Dicitur hic, quod si aliquis gratis ab episcopo, sed à suis ? simoniaco fuerit ordinatus: si probauerit illum tunc temporis ab ecclesia toleratum, & nesciuisse illum simoniacum fuisse, poterit cum illo misericorditer dispensari. si vero sciuerit illum simoniacum esse, deponi debet. Sequens c. patet, quod est notabile.

e. ¶Si qui.] H. intelligit hoc c. de praecisis, qui tamen nesciebantur precisi esse ab ordinatis ?. Nam opinio eius est, quod si occultum est eum ordinatorem esse occulto simoniacum, qui toleratur, ordinatus suscipit executionem, ut 15. q. 7. c. vlt. nisi sit notorium, vt 32. dist. §. veri ?. vel nisi testibus hoc probari possit, vt s. ea. quisquis. & ideo vt locum habeat secundum cum quod hic sequitur, misericorditer, &c. necesse habet legere de praecisis. Nos vero qui aliter sentimus. argu. j. ca. quibusdā. & 3. c. reperitur. legimus hoc capitulum de occultis. nem ? quantumcunque occulti sint, & etiam ignorētur, iste non consequitur executionem. & hoc in simoniaco in ordine, & licet sine culpa istius ordinati cōtingat, indiget tamen dispensatione; & hoc in detestationem criminis, & iō dicit misericorditer, & licet hoc in ignorante, secus tamen in eo qui coactus est, at ? inf. ead. cōstat. Nam ille de iure admittendus est ad executionem: & ea est ratio, quia magis constat nobis de voluntate coacti, quàm ignorantis. nec intelligas illud capitulum de bap. maiores. quia autem ?

Ordinatus à simoniaco occulto an recipiat ordinis executionem.

f. ¶Probare.] Per sacramentum. extra de sent. excō. si vero. Vel probatur eo ipso, quod non probatur 5 ?. C. milli ? no possum per seruis. lib. 12. Sed pone praelatum me esse simoniacum. & vult me ordinare, si quod ?bare possum ?. non debeo ab eo ordines recipere: si non possum ?

Simoniacus filius si vult subditum inuitum ordinare, quod iuris

¶Probare.] Hinc arg. quod qui ignorantiam allegat, eā probare debet 1. & cum probatio tripliciter fiat, tunc scilicet directe cum probato eo ex quo id quod intendit, necessario aut verisimiliter sequitur: ignorantiae tamen verisimilis probatio sufficit; quod patet ex eo qd dicitur, tunc pro catholicis habebantur. ex his quoque verbis seq. si tamen eos laudabilior uita commendat, argui potest praecedentia merita ad delicti post commissi veniam impetrandam prodesse argu. ff. de re mili. non omnis. Io. argum. allegantem ignorantiam debere eam probare, ut infra 9. quaest. 1. ordinationes. inf. 14. quaest. vlt ?. in lectum. extra. de elect. innotuit. sup. dist. 82. propositi. contra. inf. 3. q. 9. indicas. contra. B.

Ignorantiam allegās, eā probare tenetur.

1 Concor. text. in l. verius. & ibi glos. & in l. cū de indebito. in glo. in ver. ignoranti. ff. de prob.

g. ¶Et quod tunc.] 15. quaest. vlt. c. ult. arg. j. 9. quaest. 1. cap. 3. contra. Solu. ibi namque dicitur quod ij qui ab haereticis nominatim excommunicatis fuerint ordinati, ignorantes illos esse damnatos: eorum ordinationes ratae habebuntur: hic autem dicit tunc ratas esse si eorum ordinatores pro catholicis habebantur. unde colligi-

¶Adde ad hunc text. nota. in l. si quēquam ? C. de episc. & cleri.

Magister ibid.

C 4. ?

(Continuing the preceding gloss, from p. 520.)

d. In dignitate. Id est, in ordine. Extra de simo. tanta. Nota infra ea. q. 5. c. 1. l. cum enim furtivus sit chara?ter. Infra ea. ordinationes non potest dispensari. M. semper contrarius sensus auctoritatis pro lege & certa ratione suscipiendus est: sicut in nonnullis decretorum locis diligentia lectoris inveniet. Vel dicatur strictius ?.

C. CIX. De eo, qui ordinatur ab illo, quem scit simoniacum esse

De cetero statuimus, ut si quis in posterum ab eo, quem simoniacum esse non dubitat, se consecrari permiserit; & consecrator, & consecratus non disparem damnationis sententiam subeant: sed uterque depositus poenitentiam agat, & privatus propria dignitate persistat.

Item paulo superius.

C. CX. Simoniacis in dignitate servanda, nulla est impendenda misericordia

Erga simoniacos nullam misericordiam in dignitate servanda habendam esse decernimus; sed iuxta canonum sanctiones, & decreta sanctorum Patrum, eos omnino damnamus, ac deponendos esse apostolica auctoritate sancimus.

Subaudiendum est, nisi violenter attracti fuerint. De his enim, & a quibuslibet haereticis violenter ordinatis ait Innocentius ad episcopos Macedoniae, epist. 22. c. 5.

C. CXI. De iis, qui inviti ad haereticorum ordinationem trahuntur

Constat multos vim passos, atque invitos, attractos, repugnantesque ab haereticis ordinatos, sed huiusmodi aliquis, si post ordinationem talem non interfuit, cum illi conficerent sacramenta, si communioni eorum participatus non est, si statim discedentibus illis a pessimo conciliabulo eorum abrenunciavit, & ad Ecclesiam redijt; iste talis potest habere colorem aliquem excusationis. Ceterum qui post mensem, aut amplius redierunt, cum se considerarent ab haereticis ordinatos; quamvis nihil ab eis acceperunt, rei sunt usurpatae dignitatis.

α. Illis. In editione trium tomorum legitur, discedens de eius pessimo. Sed editio quatuor tomorum, & codex canonum habet ut Grat. Multa autem in hoc capite collector arbitratu suo aptavit.

Tales plerique, intuitu pietatis reformatos catholicae ma-

¶Constat. CASUS. Dicitur hic, si qui per coactionem ab haereticis fuerint ordinati: si eorum communioni non consenserint, sed statim cessante violentia ad ecclesiam redierint, sufficienter excusantur: at qui post mensem redeunt, rei tunc sunt acceptae dignitatis.

e. ¶Si statim. Arg. si qua alicui traditur invita, & pro viribus renues: si statim post traditionem fugerit, non tenet illud matrimonium, quod praesumitur ex verbo a Cum sta-tim. Maxime si nunquam consensit. H. & ita per sequentia deprehenduntur praecedentia 2. 12. q. 2. quod ait. De poeni. dist. 3. Iudas.

f. ¶Redijt. Eo animo ut iterum non redeant ad eos: sicut dicit lex, is qui fugit ab hostibus eo animo ut iterum ad eos redeat, non habet postliminium. ff. de cap. Et c. 1. pen. nec enim satis est domum quem redisse, si mente alienus est, ut ff. de offic. praef. l. 1. divus. & 39. q. indicas.

g. ¶Excusationis. Argumentum, quod aliquis in dubio excusatur a poena propter coactionem in ordinibus. Sic 50. dist. presbyteros. 15. q. 6. c. 1. 20. q. 3. praesens. Arg. contra. 15. q. 1. merito. Et infra de conse. dist. 4. eos, quos.

h. ¶Post mensem. Arg. si aliqua alicui invita tradita fuerit: & aliquanto tempore cum eo in domo manserit, & cum potuerit non effugerit; si postea virum dimiserit, poterit revocari ab eo: quia ex tanto temporis consensu ratum fuit matrimonium. Arg. 31. q. 2. de neptis. 63. dist. quanto. 50. dist. presbyteros. & dist. 45. de Iudaeis. & extra de spon. ad id quod.

¶De cetero. CASUS. Non dubitat. Quia est notorium: vel per sententiam. H. sed contradicit littera.

b. ¶Sententiam subeant. Tu intellige de eo quem probare potuit simoniacum, qui est ordinandus. Melius intellige secundum quod dixi in glo. supra proxi. c. in glo. per sacramentum. ver. hoc teneas. A.

¶Erga simoniacos. CASUS. Dicit in hoc c. simoniaci ad aliquam dignitatem promoti deponi debent: & nulla cum eis poterit fieri dispensatio. Patet sequens §. ubi excipit violenter attractos: sive a simoniacis, sive ab haereticis attracti fuerint.

c. ¶Nullam. Infra eod. si quis neque. Infra ead. q. 7. requiritis. Infra ead. q. 5. c. contra. Sol. hic simonia est in promoto & promovente.

i. ¶Amplius. Arg. ad probandum consensum interfuisse matrimonio, & non statim divertas dum poteris. 16. q. 1. revertimini.

¶Tales. CASUS. Dicitur in hoc tales. f. ab haereticis violenter attracti: sive statim redierint, sive non, quandoque de misericordia tolerantur: sed cum simoniacis non dispensatur: nec authenticam, id est, fructuosam possunt agere poenitentiam, nisi renunciaverint ei quam sunt simoniace adepti: & tunc dispensatur cum eis, ut cum minoribus haereticis dispensatur. Seque. capit. patet, in quo ostenditur qualiter cum haeretico dispensetur.

k. ¶Tales. Scilicet qui consenserint haereticis: vel statim ?

(Continuing gloss k from p. 521.)

recesserunt, vel non statim. Idem intelligo etiam post momentum, si iam consensissent: & idem post centum annos, si non consensissent. Nam semper accusaretur. ff. de re. mil. non omnes. § qui captus. Factum ergo tangit hoc dicendo, ideo tamen dicit, qui post mensem; quia & si intra mensem redierint, semper fuisse inviti praesumuntur: nisi contrarium probaretur: sed post mensem praesumerentur consensisse, nisi contrarium probaretur. Et est si. C. ad Vellea. l. si mulier perfecte.

(Continuing the editorial note attached to C. CXI.)

...nus impositio cum satisfactione, & medicina poenitentiae: sed damnationem simoniacorum, & eorum, qui ea consenserunt, legimus, medicinam vero authenticam ex hac haeresi nominatim non legimus: nisi quod, sicut usurpatum est in Novatianis, vel Donatistis, minoribus utique haereticis non canonice, sed ex intuitu pietatis; ita etiam ex his posse fieri colligimus, ideo etiam, quia aliorsum per omnia orthodoxam habent fidem, nisi quod spiritum sanctum dicunt esse venalem. Et, ut ait B. Augustinus, haeretici, cum redierint, qua parte se absciderint ab ecclesia, curentur; qua vero parte adhaeserint, cognoscantur.

Hinc & Leo Iannuario Aquilegiensi, epist. 3.

C. CXII. Qui ab haeresi ad ecclesiam redeunt, in quo inveniuntur ordine, ex beneficio perseverent

Omnis cuiuslibet ordinis clericus, qui catholicam deserens unitatem, haereticae, vel schismaticae coniunctionis contagione se maculaverit; si ad ecclesiam redierit cum legitima satisfactione, & errores sui damnatione; hoc beneficio habeat, si adempta sibi omni spe promotionis, in quo invenitur ordine permaneat.

De his autem, qui ordinantur simoniace a non simoniacis (utpote illi, qui data pecunia archidiacono, vel consiliariis episcopi, episcopo ignorante, hoc efficiunt, ut de manu eius sacros ordines accipiant) ita scribit Gregorius VII. in synodo Romae habita, anno Domini 1078. die 19. Novembris, c. 5.

C. CXIII. Ordinationes, quae simoniace fiunt, falsae iudicantur

Ordinationes, quae interveniente pretio, vel obsequio alicui personae ea inten-

α. ¶Iannuario. Sic etiam citatur infra ead. q. 7. c. saluberrimum. Et sic habetur in manuscriptis Leonis codicibus, quamvis in excusis sit, Iuliano. Ceterum verba ipsa epistolae referuntur in dicto c. saluberrimum, & ex parte supra ead. c. si quis haeretica. Nam hic sententia potius asseritur.

a. ¶Authenticam. Id est, fructuosam: nisi executioni rei adeptae renunciaverit, ut infra ea. q. si quis neque.

b. ¶Usurpatum est. Id est, contra rigorem factum est: arg. C. de iur. do. ubi.

c. ¶Novatianis. Infra ea. quaest. 7. Maximum. & c. Donatum.

d. ¶Minoribus. Non enim cum maioribus haereticis dispensatur, ut infra q. 7. c. 1.

e. ¶Ita etiam. Cum simoniacis est dispensandum, ut iam habebitur.

f. ¶Aliorsum. Q. d. & hoc facit ad dispensationem.

g. ¶Cognoscantur. Arg. quod si in instrumento sit falsum in aliqua parte, & in aliqua vero parte verum est, debemus illud recipere. C. de transf. si ex falsis. Argu. contra. 9. dist. si ad sacras. & 42. dist. cap. quiescamus.

h. ¶Omnis. ¶Habeat. Si tu sit rata unctione non fuerit maculatus, ut 7. q. 7. saluberrimum.

i. ¶Invenimus. Si tu illos ordines simoniace receperit, & cum quibus dispensetur, & cum quibus non, dicunt isti versus.

Si bis ordo datur, seu baptismus repetatur: Ut subuectatur fidei status ordo petatur. Vel si praefertur quod utrumque Simon operetur. Ut dispenset, spes irrita prorsus habetur. 5. ea. fi. quis.

DE HIS. CASUS. Prosequitur de his Gratianus hic, qui simoniace a non simoniacis ordinantur, & casus planus est.

¶Ordinationes. CASUS. Dicitur hic quod falsa iudicatur ordinatio, quae pretio, precibus vel obsequio confertur. Idem dicitur de ordinatione eius, qui canonice non eligitur: quia taliter ordinatus non intrat per ostium, sed fur est & latro. Patet seq. §.

k. ¶Pretio. Dato, vel retento vel promisso. C. de transf. transactio. nem remittere dare est. extra de testi. veniens. a?.

¶Vel precibus. Hoc de precibus pro indigno, & carnali amore impensis vel a se porrectis: alias non, ut infra eadem, latorem.

¶Vel precibus. Hic habes quod preces inducunt simoniam, ut infra c. sunt nonnulli. 8 q. 1. Moyses. Et hoc verum est si aliquis pro seipso petat: talis autem se ingerit: quod non licet, ut 8. q. 1. in scripturis. & extra de iure patro. per nostras. Alij dicunt, quod aliquis pro se, si est dignus ?

tione impenso, vel quae non communi consensu cleri, & populi secundum canonicas sanctiones fiunt, & ab iis, ad quos consecratio pertinet, non comprobantur, falsas esse diiudicamus: quoniam, qui taliter ordinantur, non per ostium, id est per Christum intrant; sed, ut ipsa veritas testatur, fures sunt, & latrones.

14. Quia ergo simonia tripliciter in capitulo notatur, videndum est, quot modis pretium in hac haeresi detur. Hoc B. Gregorius in Evangeliorum tractatu hom. 4. in fine exponit dicens.

¶De multiplici genere simoniacorum.

C. CXIIII. De multiplici genere simoniacorum

Sunt nonnulli, qui quidem nummorum praemia ex ordinatione non accipiunt, & tamen sacros ordines pro humana gratia largiuntur, atque de largitate eadem, laudis solummodo retributionem quaerunt. ¶Hi nimirum, quod gratis acceptum est, gratis non tribuunt: quia de impenso officio sanctitatis, nummum expetunt favoris. Unde bene, cum iustum virum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere Neque enim dicit, qui excutit manus suas à munere, sed adiunxit, ab omni: quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus à manu, aliud munus à lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa. Munus à manu, pecunia est. Munus à lingua, favor. Qui ergo sacros ordines tribuit tunc ab omni munere manus excutit; quando in divinis rebus non solum nullam pecuniam, sed etiam humanam gratiam non requirit.

Idem in regesto.

¶Aeternam damnationem inveniet, qui quolibet munere ad sacros ordines accedit.

C. CXV. De eodem

Si quis neque sanctis pollens moribus, vel neque a clero, populoque vocatus, vel pulsatione coactus, impu-

a. ¶Intentione. Ergo sine ea intentione non est simonia: alias se.

b. ¶Fures. Videtur ergo cum simoniacus furi comparetur, quod cum simoniaco nemo possit dispensare, nisi remale susceptum, ut 7. ead. si quis neque. & 7. ead. erga. & extra ea. nobis. in si quia nec virtum furti purgavero, redeat in potestate Domini, ut 14. q. 6. si res aliena. Istud satis concedi posset: & posset dici, quod simoniacus nec etiam characterem reciperet: quia simoniacus debet renunciare rei, quam vitio est adeptus. Constat quod executioni non renunciaret, quia executionem nunquam habuit, characteri etiam non potest renunciare. Vnde satis videtur quod non recepit characterem: nisi velles dicere quod recepisset possessionem characteris: sicut fur dicit habere rem furtivam, id est, possessionem rei, tamen credibilius est ut dicatur quod habeat characteres, & quod Papa potest cum eo dispensare, licet ille non renunciet, nam etiam ultimum furti potest purgari rei apud Furem effusca. si fur. in prin. idem videtur in violento detentore, ut ff. de preca. certe. § Iulianus 1.

QVIA ERGO. Hac est 14. pars quaestionis, in qua ?

c. ¶Accipiunt. Extra de si. & si quaestiones.

d. ¶Describeret. Non est in? Esaia id quod sequitur, sed in psalmo: Iudica me domine, sibi, in quorum manibus.

e. ¶Ab obsequio. Sic videtur, quod non sim servire pro beneficio, ut hic & 7. par. ar. contra. 12. q. 2. quicunque suffragio. & c. charitate. & de cle. non resi. de cetero. Licet etiam potest quis sperare vel appetere dignitates, ut 74. dist. consuluit. 61. dist. quod proderit. & extra de pac. cum pridem. Sol. H. dicit si directe habeat animum ad hoc cum servit, est simoniacus, ut 8. q. 1. sunt quidam. Sed tu dic quod si dignus est, & dignum exhibet servitium, non est simoniacus, ut hic & extra de cle. non re. si de cetero: alias si si dignus, & uel dignus, & dignum servit, simoniacus est: & hoc non tantum cum dixit, Servitus indebite, & licet dignus servire possit, non tamen hoc potest duci in pactionem: nam illud simoniacum est, extra de pac. pactiones. nullum ergo munus dabit nisi illud quod alias fuisset daturus propter aliquas necessitates, ut extra ea. & si quaestiones, vel nisi det xenium aliquod, ut ff. de of. procon. l. solent. § vel. vel nisi piat illud ad stipes templi, ut sup. ead. iudices.

f. ¶Ab omni. Vt omnia particularia & singularia comprehenderet. 5. 19. dist. si Romanorum. § 7. 14. q. 3. putat. inf. e. q. 3. salvator. 3. 31. q. 1. qui si dormierit 2. Not. quod dicit indebite, nam ti debite impendatur, non ita sit, vt 7. ea. q. 3. salvator. Et exponit Bazianus indebite, scu indebite dignus, vel debite indignus servit pro beneficio. alias non ar. insti. de societare. § de illa.

g. ¶Gratiam. 7. 24. dist. quando.

SI quis. CASUS. Si quis per simoniacam pravitatem ordinem vel dignitatem ecclesiasticam acceperit, nisi in vita reliquerit, & finaliter penituerit, in aeternum peribit. Planum est sequens capitulum, & per se patet.

h. ¶Vocatus. Et etiam licet valde dignus sit, non tu? frenata temeritate, sed trepida deliberatione onus sacerdotij ?

denter Christi sacerdotium iam quolibet facinore pollutus, iniusto cordis amore, vel sordidis precibus oris, sive comitatu, sive manuali servitio, sive fraudulento munusculo episcopalem, seu sacerdotalem, non lucro animarum, sed inanis gloriae avaritia fultus dignitatem acceperit, & in vita sua non sponte reliquerit, eumque insperata mors poenitentem non inveneriet; proculdubio in aeternum peribit.

α. ¶Insperata. In aliquot vetustis Gratiani codicibus legitur, in aspera mors poenitentia.

a. ¶Amore. Ex hoc collige omnem illum esse simoniacum, qui ductus amore alicui indigno beneficium confert: ar. extra de simo. nemo. nam ex quo favor tertij nimium favoris inducit: multo magis ipsius qui ordinatur. Vel idem hoc ita quod cesset iste intellectus, iniusto cordis amore, id est, cupiditate & ambitione.

b. ¶Comitatu. Id est, servitio.

c. ¶Fraudulento. Fraudulentum est munus eum dicit se alias voluisse hoc el dare, ut extra ead. & si quaestiones. Vel quando aliter a pars dicit se expensas fecisse, & illas petit ut cedat beneficio, ut extra de pact. cum pridem.

d. ¶Non pote. Hoc idem de quolibet crimine: sed hoc dicitur ad terrorem. Et not. quod dicit sponte: quia si cogeretur iuris ordinem dimittere: nisi sponte, non valere esi ad salutem.

e. ¶Mors. Ex hocut dixi) in quolibet crimine non valet poenitentia ad salutem, nisi perseveret animo usque in finem. de pe. distin. 1. § his autem. ver. item illud. Ioannes. Et licet de omnibus aliis criminibus possit quis poenitere ordine retento, ut 82. dist. presbyter. 50. dist. de his. hic non, nisi renunciet ordini. extra de si. tanta. vnde non videtur quod hic locum habeat admonitio uel denuciatio. Ar. cōtra. 7. q. ult. c. patet. dic ut extra de accusatio. super his.

Hinc idem Gregorius Ioanni Corinthiorum episcopo, lib. 4. epist. 55. seu c. 99. scribit.

¶Pro ordinationibus nihil omnino accipiatur.

C. CXVI. De eodem

De ordinationibus aliquid accipere sub districta interdictione vetuimus. Oportet ergo, ut neque per commodum, neque per gratiam, aut quorundam supplicationem aliquos ad sacros ordines consentiatis, vel permittatis adduci.

¶De ordinationibus. ¶Supplicationem.] 7. e. latoré. Contra: ubi Papa ad supplicationem quorundam ordinat quendam. Sed distingue: aut aliquis petit pro se: aut alius pro ipso, ut 7. ea. ordinationes. 8. q. 1. § hi. vel dic, ibi de carnali, hic de spirituali.

Item universis episcopis per Elladem provinciam constitutis, eod. lib. epist. 56. seu c. 100.

¶Nec pretio, nec prece, nec gratia, nec supplicatione aliqui ad sacros ordines accedant.

C. CXVII. De eodem

Quibusdam narrantibus agnovi, quod in illis partibus nullus ad sacrum ordinem sine commodi datione perveniat. Quod si ita est, flens dico, gemens denuncio, quia cum sacerdotalis ordo intus cecidit, foris quoque diu stare non poterit. ¶Scimus quippe ex Evangelio, quid redemptor noster per semetipsum fecerit: quia ingressus in templum cathedras vendentium columbas evertit. Columbas quippe vendere est, de sancto spiritu (quem sibi consubstantialem Deus omnipotens per impositionem manuum hominibus tribuit) commodum temporale percipere. Ex quo, ut praedixi, innuitur, quid sequatur: quia, qui in templo Dei columbas vendere praesumpserunt, eorum, Deo iudice, cathedrae ceciderunt. ¶Qui videlicet error in subditis cum augmento propagatur. Nam ipse quoque, qui ad sacrum ordinem perducitur, iam in ipsa provectus sui radice vitiatus, paratior est aliis vendere, quod emit. Et ubi est, quod scriptum est? [Gratis acce-

¶Quibusdam narratibus. CASUS. Dicitur hic sacros ordines vel ecclesiasticos gradus non gratis, sed commodi datione acceptos diu stare non posse: cum intus orti per consecrationem iam decidat. Secundo, quia Dominus cathedras vuedentium columbas de templo evertit. Tertio, quia paratiores sunt aliis vendere quod emerunt. Quarto, quia ipsorum haeresis in primitiva ecclesia fuit damnata. Secunda ratio est ?

f. ¶Quibusdam. Primo dicit Gregorius. se dolere quod in illis partibus nemo promovet ad sacrum ordinem sine commodi datione. Secundo, quod ab auctoritate Domini simoniacus ipse iure esse ?

g. ¶Stare. Quo ad id in quo nunquam stetit, si quo ad executionem. ar. ff. de coll. pecu. id quod. ar. 3. 12. q. 2. Moyses.

i. ¶Eorum. Et ita simoniaci et occulti suspensi: non tamen virandi sunt secundum quosdam, cum probari non potest in eis simonia exaudi extra de simo. tanta. & sup. ead. reperiuntur.

k. ¶Paratior. Quod nova testa capit, inveterata sapit. Quo semel est imbuta recens servabit odorem, Testa diu & est. si i auth. ut iud. sine quoquo suf. § 1. coll. 2. ubi dici ?

pistis, gratis date.] Et cum primo contra sanctam ecclesiam simoniaca haeresis sit exorta; cur non perpenditur cur non videtur, quia eum, quem quis cum pretio ordinat, provehendo agit, vt haereticus fiat? Ideoque hortamur, ut nullus vestrum denuo hoc fieri patiatur: sed neque gratia alicuius, neque supplicatione aliquos ad sacros ordines audeat promovere; nisi eum, quem vitae, & actionis qualitas ad hoc dignum esse monstraverit. Nam si aliter factum denuo senserimus, districta, & canonica illud noveritis ultione compesci.

Item Symmachus ad Caesarium, epist. 1. c. 5.

¶Ad episcopalem honorem nullus per ambitum accedat.

C. CXVIII. De eodem

Nullus itaque per ambitum ad episcopalem honorem permittatur accedere. Nam cum hic excessus in laica conversatione culpetur; quis dubitat, qui religiosis, & Deo servientibus incutiat opprobrium?

Item Gregorius Adeodato episcopo, lib. 2. indict. 11. epist. 48.

¶De eodem.

C. CXIX. De eodem

Estote ergo praecipue in ordinatione soliciti, & ad sacros ordines nisi provectiores aetate, & mundos opere nullatenus admittatis; ne forte semper esse desinant quod immature esse festinant. Eorum enim, qui in sacro sunt ordine collocandi, prius vitam, moresque discutite: & ut dignos huic officio adhibere possitis, non nobis potentia, aut supplicatio quarumlibet subrepat personarum. Ante omnia autem cautos vos esse oportet, vt nulla proveniat in ordinatione venalitas: ne (quod absit) & ordinatis, & ordinantibus periculum maius immineat. Si quando igitur de his tractari necesse est, graves, expertosque viros consiliis vestris adhibete participes, & cum eis communi de hoc deliberatione pensate.

¶Caput hoc duobus locis, ubi visum est expedire, locupletatum est ex originali.

Idem Columbo episcopo, lib. 2. indict. 11. epist. 47.

¶Neque favore, neque venalitate ad sacros ordines quisquam promoveatur.

C. CXX. De eodem

Pueri ad sacros ordines nullatenus admittantur; ne tanto periculosius cadant, quanto citius conscen-

a. ¶Et actionis. Hic argue carnales preces pro digno facere simonia, secus in pecunia uel obsequio: quia loco pretij intercedere solent. quod pretium est eum, qui datione facit, plures manus circuire &c.

b. ¶Pueri. Pueri dicuntur intra xiiij. annum aetatis & qual. c. indecorum, vel pueri, i. Neophyti 1. 41. dist. sicut Neophytus.

¶Vllius. ¶Culpetur.] Et puniatur poena centum aureorum: & irrogatur infamia, qui potissimum agentem dignitatem. ff. ad leg. Iul. de ambitu. l. 1. & infra. q. 7. sancimus. Argu. 5. ff. de offi. praeto. Barbarius. fed solvetur, inf. 9. 6. sicut is.

c. ¶Religiosis. Id est, clericis. & per hoc explicite illud ca. 10. q. 3. praesens. in si. arg. gradum altiorem gradum facere commissum, ut inf. 11. q. 3. praecipue. arg. inf. 25. q. 1. nulli. & 1. qo. 2. illud quidem.

¶Estote. CASUS. Praecipit hic Gregorius, ut episcopi promoveant mundos corpore, & provectiores aetate, & qui sunt moribus. comendati: nec potentia nec & supplicatio aliqua praevaleat, sed merita personarum.

d. ¶Graves. Sup. 24. dist. quando.

¶Veri ad sacros ordines. CASUS. Dicitur hic, quod pueri ad sacros ordines non sunt praepropere promovendi. Item dicit quod venalitate vel potentia vel supplicatione vel favore, non debet indignus aliquis promoveri. Seq. § cum seq. c. patet.

e. ¶Pueri. Pueri dicuntur intra xiiij. annum aetatis & qual. c. indecorum, vel pueri, i. Neophyti 1. 41. dist. sicut Neophytus.

f. ¶Ad sacros. Nam minores ante xiiij. annum bene possunt accipere, licet non omnes, & ita intelligatur 77. dist. c. 3. quia non acolythatum. 77. dist. in singulis. Tamen si puer ordinetur in sacris ordinibus, bene recipit characterem, secu?

g. ¶Quanto citius. Sup. dist. 48. sicut. nam casum appe? ut. &c. Gerendorum. n. honorum non promiscua facultas est. non ?

(Continuing canon C. CXX from p. 525.)

Latorem praesentium nostrum, ac vestrum filium ?, nobis vestra dilectio praesentavit, suggerens quemadmodum proficere in ecclesiastico ordine cupit, hortans, ut nos quoque ei aliqua intercessione subveniremus. Mandastis enim ut filium nostrum ?, qui apud nos est in ordine diaconatus, ad sacerdotium provehi faceremus. Sed quoniam pro hoc adimplendo non habet ille quae danda sunt: nec nos quae danda sunt, recipere debemus: ipse omnino contristatur, nos vero hoc facere non possumus.

ADDITIO.

In manuscriptis exemplaribus, et in editione Lugdunensi non habetur hoc capitulum.

C. CXXI. De eodem

Item Symmachus papa, in synodo Romana, c. 1.

Non itaque indecens videatur, si pro acquirenda dignitate pretium offeratur: qui ad eam ordinandi potestatem pertingere cupiunt, nullis suffragiis indigent, sed propria sibi morum probitate sufficiunt.

C. CXXII. De eodem

Item ex Concilio Toletano XI. c. 8.

Si quis episcoporum, presbyterorum, sive diaconorum, vel quicunque ex clero pecuniam pro adipiscendo gradu cuiquam dederit: tanquam Giezi & Simonis Magi calumnia condemnatus, gradu proprio decidat, atque ab omni ecclesiastico ordine alienus reddatur.

Quod autem dignitas ecclesiastica nullatenus pretio sit obtinenda, multis sacrorum canonum, et sanctorum patrum statutis edocemur. Sed quoniam ipsa lex divina hoc fieri penitus interdicit, lege quoque humana huiusmodi crimen reprimendum esse decernimus.

C. CXXIII. Iudices non a litigatoribus, sed a republica salaria accipiant

Iustinianus Imperator in Authent. ut Iudices sine quoquo suff. §. iuramus.

Iuramus per omnipotentem Deum, & filium eius unigenitum Dominum nostrum Iesum Christum, & per sanctum spiritum, & per sanctam gloriosam Dei genitricem, & semper virginem Mariam, & per quatuor evangelia, quae in manibus nostris tenemus, & per sanctos archangelos Michaelem & Gabrielem: puram conscientiam, syncerasque manus servaturos nos, et omnem operam datu-

a. ¶Latorem. Vel intercessione pacis Ecclesiae. Ar. infra 11. q. 3. illud.

¶Per intercessionem. Quasi diceret, si commendat hortando, & non ratione, & opere, hoc non displicet.

b. ¶Proficere. Id est, in ordine sacro promoveri.

ADDITIO.

¶Filium. CASUS. Mandastis nobis quod filium quendam de diaconatu ad sacerdotium promoveremus. Nostrum est, non eum debere promoveri quia non habet quod largiri debet, & nos accipere non debemus. Ideo & ipse contristatur, & nos non possumus complere mandatum vestrum.

c. ¶Mandastis. Verba haec ostendunt simoniam quoad rem datam: nam quaerebat aliquid recipere pro promotione ?.

d. ¶Non habet. Quasi diceret, illud ipse non potest, neque nos illud accipere.

¶Non itaque. CASUS. Hic Symmachus dicit non esse indecens, si pretium offeratur pro adipiscenda dignitate, ut intelligas, non aliter quam ut pacis ecclesiae intercessione: alioquin contradiceret tota series superior. Imo neque oportet ut tales offerant pretium, qui propriis meritis ad illas dignitates pertingunt.

e. ¶Ordinandi. Scilicet ? eos qui ? dignos sunt.

¶Si quis episcoporum. CASUS. In hoc c. dicitur, quod quicunque pro habendo ordine ecclesiastico pecuniam dederit, ordine, quem habet, privetur, & omnibus aliis ordinibus ecclesiasticis indignus iudicetur.

¶Iuramus. CASUS. Hic loquitur Iustinianus Imperator de iudicibus saecularibus, qui muneribus corrupti, iniustas sententias proferunt; quod iuxta canones est simonia. Ideo praecipit, ne quid omnino accipiant ab his quorum causas iudicant: sed annuum salarium habeant a republica, & inde se sustentent. Quae lex induci potest ad ecclesiasticos iudices, qui pro iudicio aliquid accipere non debent.

(Continuing canon C. CXXIII from p. 526.)

ros, ut nihil omnino accipiamus pro iudicando ab his, quorum causas iudicamus; neque a partibus, neque ab his qui de sua administratione gaudent: neque ipsi capientes, neque per interpositam personam, aut ullo machinamento: contenti nostris a sacro nostro fisco datis, sufficienter percipientes pro nostro labore: ut nullum gravamen nostri subditi, quorum etiam causas examinaverimus, sustineant occasione iudicii: sed sic agentes praesentem vitam transigamus, ut maioris iudicis sententiam reportaturi.

Vid. eod. tit. l. cum venalem. & §. tantum. l. iurare. ff. de albo scrib. l. 1.

§. 15. Hac etiam lege Iustinianus prohibet, ne aliquid pro iudicio recipiatur a iudicibus: sed pro hac specie crimen extortionis incidat, & se purget reus huiusmodi suspicione. Idem fere statuit sequenti capite, in quo prohibet ne aliquid recipiatur pro iudicii potestate.

Ex Codice Iustiniani de iudiciis l. nullus.

C. CXXIIII. Iudices, quos crimen extorsionis manet, infames esse, et anathemate feriendos

Nullus omnino iudicum a litigatoribus pretium aut praemium, suae iurisdictionis occasione, requirat aut sumat. Cum iudicandi licentia non venalis, sed gratuita esse debeat: sciat eum, qui contra hoc fecerit, perpetuo ecclesiastico, vel saeculari infamia esse damnandum.

Vide eod. titulo Cod. l. quicunque. & l. seq. & in Authent. de mandatis Principum. §. illud.

Item ex Codice de calumniatoribus, l. ne calumniis.

Qui autem propter calumnias, vel falsa testimonia praedicta facit, sacrilegus est: nam falsi crimen incurrit: et omnes huiusmodi crimine convicti gradibus dignitatum, & honorum decidunt.

C. CXXV. Sacrilegi, et omni honore privati sunt, qui per calumnias et adulationes vel pretium iuste damnatos vel innocentes opprimunt

Idem Imp. Codice de poena iudicum, qui male iudicaverunt.

Sunt proprie sacrilegi, qui falsam adulationem vel calumniam populi imitati, vel quolibet alio modo iuste damnatos contra ius opprimunt: vel innocentes per insidias plectunt: simul et qui ex usu et lege populi audire iura prohibentur: vel iudex esse postulare ne prohibentur, et nihilominus iudicantes, postulantes, conventos infames esse iubemus.

Vid. l. 1. ff. de proxim. sacri scrin. & l. nemo iudicum. C. de poena iudicum male iudic. & ff. de calumn. & ff. de his qui not. inf.

a. ¶Iudicamus. Hodie tamen aliquid licitum est accipi, ut puta sportulas, cibum, & similia, modicum nempe.

¶Quorum causas iudicamus. Argumentum quod salaria pro causis iudicandis dantur a republica, non a privatis litigatoribus, ut hic. & infra de iudic. l. cum venalem.

b. ¶Occasione iudicii. Id est ex aliqua exactione facta a iudice: ut puta quia litigantes coegit dare aliquid, ut iudicaret. ff. ad l. Iul. repet. l. 1.

c. ¶Reportaturus. Reportare est referre ad fructum: id est, in dispendium habere. infra l. prox. 12. q. 2. cum dec.

¶In cum. CASUS. Qui propter calumniam vel falsum testimonium aliquem suae causa calumniatur, vel iudici suo dat aliquid, ut cum debiti rite iudicantes infames sint, dabunt etiam quadruplum quod accepit, et postea in similibus causis utiliter audiri non possunt.

d. ¶Reportaturus. A principio, post haec iuravit, et fit per annum.

e. ¶Venalis. Item iurat per annum: et hoc fit a sportulis et clericis, ut ?.

f. ¶In quadruplum. In tantum, ut tantum triplum sit, & ipsa sors. infra ead. q. si. & hoc est verum cum tot dat: si vero unus daret pro eo, tunc totum dabit, ut ? ille qui dedit, repetit pecuniam. Si quis ab aliquo huius modi accepit, dabitur fisco: medietas vero accusatori.

g. ¶Sacrilegi. Non eis qui contra hoc faciunt, sed eis qui contra hoc statuit Imp., et sic iudicantibus poena infamiae, & sacrilegii imponitur.

g. ¶Ex usu. Id est, longa consuetudine, vel ratione officii ?.

f. ¶Qui autem. Quasi diceret: hi sunt sacrilegi qui calumniose aliquos in causis criminalibus vel civilibus opprimunt, ut ?.

g. ¶Infames. Vide ff. de his qui notantur. l. 1.

¶Sunt. CASUS. Qui per calumniam vel adulationem iuste damnatos liberat: vel innocentes opprimit, sacrilegus est: et qui propter aetatem vel sexum vel infamiam, audire iura prohibetur, & nihilominus iudicat, vel postulat, vel se constituit defensorem ? infamis est.

¶Sacrilegos. Sacrilegus est, qui sacra abstrahit, vel sacrum violat: quod fit etiam si pretium accipit pro iudicio, quia detrahit ipsi iudicio, quod sacrum est. ff. ad l. Iul. pec. l. 1.

(Continuing canon C. CXXV from p. 527.)

vel qui inde aliquid eripere conatus est: nec non illos, qui contra fas legesque facit, ne contributiones tribuantur, vel impediunt, vel impedire conantur, ab omni honore, et dignitate, et militia esse alienos, & infames esse iubemus.

Ex Cod. de iudicibus, l. iubemus.

C. CXXVI. Iubemus omnes iudices accusari posse

Iubemus omnes iudices accusari posse, quos nostra sublimitas administrationi cuilibet praeposuit: ut Imperialibus mandatis perspectis facilius contineantur. Hortamur tamen accusatores, ut probatorum criminum rei reos non personali iniuria sed dignitate sua privatos faciant.

Vid. eod. tit. Cod. l. cum venalem. & ff. ad legem Iul. repet. & ad SC. Turpil. & ad l. Iul. de ambitu.

Item ex Cod. de assess.

C. CXXVII. De eodem

Administrate, vel quibusvis officiis fungentibus damus licentiam accusandi eos, qui se in eorum administrationibus venalibus sententiis maculaverunt: nec sub praetextu honoris vel dignitatis impunita facinora relinquantur.

Vide eod. tit. Cod. & ff. ad l. Iul. de ambitu. & ff. de his qui not. inf.

Item ex eodem tit. de assess. lib. 3.

C. CXXVIII. De eodem

Si tibi adversus magistrum militiae aliquam iurisdictionem competere existimas: more solito eum in iudicium evocare ne prohibearis: nec officia eorum suos defensores tueri prohibere debent.

Vide eod. titulo Cod. l. 1. & l. seq.

a. ¶Iubemus. Si secundum hanc legem omnes iudices possunt accusari, multo magis iudices ecclesiastici: vel non, quia minora dignitas est, ut infra eod. q. omnes.

¶Iubemus omnes. CASUS. Praecipit Imperator omnes iudices, etiam dignitatis sublimioris, posse accusari: et hoc ut ad eos perveniat fama suae malitiae. Verumtamen non vult ut tales privati honoris ?.

b. ¶Quos. Hoc dicit ad hoc, ut etiam superiores iudices possent accusari, ar. de off. praet. de praef. praet. ff. de adv. de divers. iudic. ff. de offic. praef. praet. l. 1. & ext. de cohaer.

c. ¶Hortamur. Forte temperat, ne videatur quem iubere accusare invitum. C. ut nemo invitus. in rubro & nigro.

d. ¶Administrate. Si is talis sit, quem in iurisdictione ?.

¶Vt extra de immu. ecc. iter. & c. ult. 17. q. 4. omnes. & ca. seq. Arch.

¶Iubemus. CASUS. Dicitur in hoc c. quod habens sine administratione possessor alicuius decurio vel colonus reipub. ab aliquo iudice fuerit concussus, id est, gravatus in pecunia: item si iudex venale tulit sententiam: vel pretio poenam imposuerit vel remiserit: vel aliqua ratione improbus repertus fuerit, ante administrationem vel post poterit accusari: & si convictus fuerit removebitur.

a. ¶Iubemus. Ad hoc introducit has leges ut ostendat pari poena mulctandos qui pretio inducti impediunt fieri quod de iure fieri debet, & qui faciunt quod de iure fieri non deberet.

b. ¶Hortamur. Forte temperat, ne videatur quem iubere accusare invitum. C. ut nemo invitus. in rubro & nigro.

c. ¶Administrate. Si is talis sit, quem in iurisdictione vocare liceat. Sed contra 2. q. 1. prohibetur. Sol. illud de maioribus magistratibus: hoc de minoribus. Arg. ff. de iniur. nec magistratib. & ff. de in ius voc. l. 2. Vel hoc de perpetuo iudice. arg. ff. de re. cred. praesidis. & l. praecedenti. in auth. ut differentes iudices. §. si tamen. col. 9. Et hoc ne crimen eius inultum remaneat. Illud de temporali. Vel hic cum peccavit in ipsa administratione ? administratione commisit. auth. ut iud. sine quoquo suff.

d. ¶Reportaturus. Reportare, infra l. prox. 12. q. 2. cum dec.